Teatr • 21 Jeltoqsan, 2021

Altaıdan aýǵan el

581 ret kórsetildi

El táýelsizdigimen qatar kelgen Q.Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq qazaq mýzykalyq drama teatrynyń 30 jyldyq mereıtoıyn merekeleý aıasynda astana tórinde úsh kún qatarynan «Altaıdan aýǵan el» qoıylymynyń premerasy ótti. Elorda turǵyndary men qonaqtaryn eleń etkizgen aıtýly óner oqıǵa­sy – «qallekılikterdiń» ulyq meıramǵa jasaǵan úlken tartýy.

«Altaıdan aýǵan el» – Halıfa Altaıdyń qoıylym attas kitaby men Hasen Oraltaıdyń «Elim-aılap ótken ómir» shyǵarmasynyń jelisinde teatrtanýshy Mıras Ábildiń sahnalyq nusqasymen kórermenge jol tartty. Spek­takldiń qoıýshy rejısseri – eli­mizdegi úzdik rejısserlerdiń biri, «Daryn» Memlekettik jas­tar syı­lyǵynyń laýreaty Farhat Moldaǵalı.

Qıyn-qystaý kezderdi bastan keshe júrip, taǵdyrdyń san qı­ly aýyrtpalyǵyna moıymaı, Altaıdan Anadolyǵa deıingi azapty jol, qaraly kóshte qanquıly taǵdyr keship, bozbala bop attanyp, Táýelsizdik alǵan týǵan eline aqsaqal bop oralǵan ultymyzdyń ardaqty azamaty Halıfa Altaı bas keıipkerdiń birine aınalǵan bul qoıylym qııamet qaıym kúnderdi, zulmat jyldardy ótkerse de, qazaq halqynyń adamdyqtan aınymaı, tektiligin joǵaltpaǵanyn, dini men dilin, dástúri men salt sanasyn berik ustanǵanyn sóz etedi.

Oqıǵa ózegine jer-jahan­nyń jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy eń aýyr hám uzaq kóshi arqaý bolǵan spektakl ǵasyrlar boıy kúresip, azattyqqa umtylǵan ultymyzdyń erkindik jolyndaǵy aýyr da azapty kezeńin sýretteıdi. Azat basy buǵaýǵa baǵynbaı, bostandyq úshin shybyn janyn qurban etip, tizerlep ótkenshe tik turyp ólýdi artyq kórgen jany siri halyq­tyń uly erligi shyn máninde búgingi urpaq úshin taǵylym bolar tarıhtyń qasiretti de qatparly paraqtarynyń bir parasy.

– Bul spektaldiń bas keıip­keri – Kósh. Bul jaı kósh emes, kádimgi bir kezdegi Keńes ókime­tiniń qysymyna, zorlyǵyna, ádi­­­let­sizdigine shydamaı Altaı asyp namys býǵan kósh. Bul jaı kósh emes, sonaý ǵasyrlar boıy erkindikti ańsaǵan, sol erkin­­dik­ke talpynǵan jurttyń kóshi. Erkindikke umtylǵan kósh. Bodandyqqa kónbegen kósh. «Soǵan kónbeımiz» dep namysyn ajalynan artyq tutqan kósh. Bizdiń býyn aldymyzdaǵy aǵa, baba býyn men qazirgi jastardyń aldyn­da ózimizdi úlken boryshker sanaımyz. Sondyqtan da óz basym osy jaýapkershilikti tereń se­zinip, qatty tebirendim. Bul sezim kórermenderdi de beıjaı qal­dyrmaıdy ǵoı dep oılaımyn, – deı­di qoıylymda bas keıipker Halıfa Altaıdyń aqsaqal shaǵyn keıiptegen, búginde ózi de qazaq sahnasynyń aqsaqalyna aınal­ǵan Qazaqstannyń halyq ártisi Tilektes Meıramov.

Ras, spektakldiń negizgi sıý­jeti de, keıipkeri de Kóshtiń ózi­ne aına­lyp ketken. Munda da­ra­­lanyp alǵa shyǵar negizgi ke­ıip­ker joq. Barlyǵy birtutas ór­bip, qandy kóshtiń qaraly kú­­ıin, qaıǵyly boıaýyn berýge qyz­­met etken. Rejısser Farhat Mol­daǵalı sol maqsat negizinde qo­ıylym túzgen. Qandy kóshtiń azap pen arpalysqa toly atmosferasyn berýde ár detalǵa deıin oılastyrylǵany kózge birden kórinedi. Sol maqsatqa jetý úshin spektakldi jeteleýshi mýzyka men ssenografııanyń, jaryq qoıý­dyń da qatparlaryna tereń boılap, jiti zerdelengeni baıqala­dy. Nátıjesinde, júregi bar pende­niń jan álemin tyrnamaı ótpeıtin, sezimge alapat áser eter, tipti ishki kóńil pernelerin bir sátke de beıjaı qaldyrmaı, aýyr kúıge bóleıtin, sol kóshke akterlermen birge zaldaǵy kórermenderin de ilestirip alyp keter óner deńge­ıinde tamasha atmosfera túze al­ǵan. Bul – sózsiz qoıylymnyń úlken jetistigi.

Osy tusta, ásirese, rejısser Farhat Moldaǵalı men sýret­shi Qanat Maqsutovtyń sahna keńis­tigin barynsha utymdy paıdalana alǵandyǵyn da atap ótý mańyz­dy dep sanaımyz. О́ıtkeni Altaı asyp, tuzdy shól Taklamakan men Gımalaıdan ári ótip, Úndistan men Pákistanǵa jetip, Túrkııaǵa taban tirep toqtaıtyn bas-aıaǵy 6 myń shaqyrymǵa sozylǵan adamzat tarıhyndaǵy eń alys kóshtiń aýqymyn sahnada jetkizý ońaı emes. Biraq sýretkerlik sheshim osynyń qııýyn kelistirip, ońtaıly jolyn tapqan. Qoıylymnyń kórkemdik sheshimderi nanymdy, kóńilge qurmet ornyqtyrady.

Altaıdan Anadolyǵa deıin sozylǵan bul kóshtiń aýqymy ǵana emes, tarıhy da sonshalyqty aýyr, qasiretti. Al sol azapty joldaǵy taýqymet tartqan taǵdyrlardyń qasiretti jaǵdaıyn jetkizý, son­daı-aq rejısser men dramatýrgııa negizin túzýshilerge de az ja­ýapkershilik júktemeıdi. Osy tur­ǵydan kelgende jas bolsa da ja­sampaz, irgeli isterge umtylys jasap júrgen talantty teatr­tanýshy Mıras Ábildiń eńbegin aıryqsha atap ótkimiz keledi. Es­telikke negizdelip jazylǵan de­rek­ti shyǵarmalardy sahna tiline aýdaryp, kórkem áreketke qurý­da, dramatýrgııalyq jeli túzýde, ıaǵnı sahnalyq nusqasyn jasaýda Mıras zamandasymyz ­tabys­ty qadamdarǵa barǵan. Ásirese, shy­myldyq ashylǵan sátte ár ke­ıip­kerdiń aýzymen aıtylyp, pa­ral­leldi órbıtin taǵdyrlar kósh quramyndaǵy san alýan kúı men talaıly taǵdyrlardy tanystyrady. Sol arqyly negizgi oqıǵaǵa boılatady.

 Áıtse de, kórermen retinde bir ǵana kóńil tolmaǵan jaıt – spek­takl fınalyn berýde derek­tilikke, aqparatqa basymdyq berip, áý bastaǵy kórkemdik maqsa­tynan aıyrylyp qalǵany. Shy­ǵarmashylyq quramnyń Altaıdan aýǵan qazaqtardyń taǵdyrymen tanystyrǵysy kelgenin, sol maq­sat jolynda statıstıkany da sahnadan sóıletý sheshimin túsinýge tyrysqanymyzben, qabyldaı al­madyq. О́ıtkeni kórkem qoıylym esep júrgizetin nemese keıipker­diń ómiri jolyn ár detaline deıin táptishtep baıandaıtyn qural emes. Ol – kitaptyń enshisindegi sharýa. Al sahnanyń talaby basqa. Ol esepti de, hronologııany da kótere almaıdy, esesine kórkemdik sheshimniń kez kelgenine zárý. Qoıylymnyń fınalynda osy jaǵy olqy túsip jatqandaı se­zildi. Sonyń saldarynan da spektakl ne derekti shyǵarma emes, ne kórkem týyndy emes, eklektıkaǵa ushyraǵandaı áserde qaldyrdy.

Odan bólek spektaklde fınal kóp. Árqaısysy da qajet kórin­genimen, qoıylym talabyn aqta­maıdy. Rejısser men ınssenı­rovka avtory tarapynan osy jaǵy qaıta qarastyrylsa, múm­kin qoıylymnyń sıpaty da bas­qa qyrynan ashylyp, áli anyq­talmaǵan janry da naqtylana tú­ser me edi. Qalaı desek te shyǵar­ma sahnaǵa shyqqannan keıin dra­matýrgııanyń kórkemdik talaptaryn da umytpasa degen tilek qaldy kókeıde.

Alaıda bul jalpy spektaklge jumyldyrylǵan shyǵarmashylyq quram eńbegi men izdenisin joqqa shyǵarmasa kerek. Tilektes Meı­ramov, Qýandyq Qystyqbaev, Nur­ken О́teýilov, Nartaı Saýdan­bekuly, Jánibek Musaev, Aınur Bermuhamedova, Saıa Toqman­ǵa­lıeva, Janat Ospanov, Qobylandy Bolat, Inabat Ábenova bastaǵan ártister izdenisi tánti etti. Ási­rese, sózi az bolsa da Nartaı Saýdan­bekuly men Inabat Ábenova oıy­nyndaǵy áke men bala qarym-qaty­nasy sátti ashyldy. Kórgen jan­nyń júregin shymyrlatpaı jibermeıdi. Sol sekildi Aınur Bermuhambetovanyń somdaǵan Ana beınesi de kóńilge berik ornyqty. Saıdyń tasyndaı sheber akterler oıyny tamasha ansamblde taqyryp aýqymy úlken, tarıh úshin qasiretti, aýyr joldy sahnada óz deńgeıinde sóılete aldy. Osy úshin de Qallekı teatry ujymyn tolassyz qoshemetteýge bolady. Talanttar shoǵyrlanǵan irgeli ujym buǵan ábden laıyq.

Otyz jyldyq tarıhy bar Q.Qýanyshbaev atyndaǵy memle­ket­tik akademııalyq qazaq mýzy­kalyq drama teatrynyń úsh kún dúrkirep ótken teatr mereıtoıy aıasynda, sonymen qatar teatr­dyń negizin qalaǵan rejısser, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri J.Omarovtyń 80 jyldyǵyna arnalǵan dóńgelek ústel ótti. «Rejısser Jaqyp Oma­rov» atty kitap pen teatrdyń 30 jyldyǵyna arnalǵan shejirege toly fotoalbomnyń tusaýy ke­silip, qalyń oqyrmanǵa jol tart­ty. Teatr ishinen ashylǵan jádi­gerge baı mýzeıdiń ashylýy da qy­zyqty qoıylymmen qatar, ­teatr tarıhymen tanysqysy kele­tin kórermenderge tamasha tartý bolǵany sózsiz.

Sońǵy jańalyqtar

Aqtaýda 109 jedel jelisi iske qosyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Vaksına saldyrǵandar sany artty

Koronavırýs • Búgin, 09:18

Qazaqstanda 158 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:03

«Aqtóbe» kósh bastady

Fýtbol • Búgin, 08:42

Vaýt van Art birinshi orynda keledi

Sport • Búgin, 08:39

Tórtinshi aınalymǵa shyqty

Tennıs • Búgin, 08:38

Jastar jasyndaı jarqyldady

Sport • Búgin, 08:35

Til máselesi talqylandy

Qazaqstan • Búgin, 08:33

Dıplomatııalyq qyzmettiń 30 belesi

Qazaqstan • Búgin, 08:13

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Uqsas jańalyqtar