Máńgilikke berilgen syı

«Osydan otyz jyl buryn biz sanaly túrde óz dúnıetanymymyz ben bolmysymyzdyń negizi retinde bostandyq pen azattyqqa tańdaý jasadyq. Búginge deıingi bul merzim adamzat tarıhy úshin qas-qaǵym ǵana sát bolǵanymen, orda buzar jasqa endi tolǵan Táýelsiz Qa­zaq­stan úshin ol – úlken beles, asqaraly asý. Mundaıǵa tek rýhy kúshti, birligi bekem jurt qana qol jetkize alady. Arǵyda saq, ǵun babalarymyz, beride qaharman túrik atalarymyz alasapyran zamandardaǵy alaquıyn daýyldarǵa tótep berip, Uly dalada ulyq ulys qurdy. Talaı jurt alapat soǵystar men arpalysqan aıqastarda údere kóship, bordaı tozyp, tastaı úgilip, qumdaı sha­ıylyp ketken zamandarda qazaqtar túrki jurtynyń ataqonysyn, qarashańyraǵyn saqtap qaldy», dep oı túıgen Elbasy barsha qa­zaqstandyqtardy táýelsizdik qadirin baǵalaýǵa, ótkennen sabaq alyp, yntymaq pen birligimiz arqyly keleshekke umtylýǵa shaqyrdy.

Azattyq rýhy áspettelgen bul maqa­la­da Ult kóshbasshysy qazaq qoǵa­myna egemendiktiń ońaı jolmen kelmegenin tereń paıymdaıdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Elbasynyń da­nalyq oılarymen úndes «Tá­ýel­­sizdik bárinen qymbat» atty maqalasynda: «To­la­ǵaı ta­bys­tardyń bárine Elbasynyń dara kóshbasshylyǵynyń hám hal­qy­myz­dyń danalyǵy men pa­ra­­satynyń, birligi men yn­ty­maǵynyń, otandas­ta­ry­myz­dyń qajyrly eńbeginiń arqa­syn­da qol jetkizdik», dep tujy­rym­da­ǵan edi.

Shynynda da, bul kúnge Qa­zaqs­tan halqy «bir jaǵadan bas, bir jeń­nen qol» shyǵara otyryp jetti. Nebir zulmat jyl­dardy, repressııany, ashtyq­ty, tipti soǵysty bastan ótkizse de, eńsesin túsir­megen elimiz azat­tyq­tyń aq tańyna aman jetti. Bul týraly Elba­sy maqa­la­synda: «Árıne, men bul oqıǵa­lar­dyń bárin kózimmen kórmesem de, ákem men anamnyń ózegin muń men zar órtep, ja­naryn jasqa shylap otyryp aıtqan sóz­derinen, azattyq jolynda sheıit bol­ǵan arýaqtarǵa arnap kúbirlep oqy­ǵan duǵalarynan estip-bilip, kó­ki­regime túıip óstim. Keıde oılaımyn: qazaq degen ne degen tózimdi halyq?! Kónbeske kónip, shydamasqa shydaǵan. Bolashaǵy buldyr bolǵan kúnniń ózinde, saǵyn syndyrmaı, keleshekten úmitin úzbegen. Qıyndyq ataý­­lyǵa qasqaıa qarsy turyp, úzdiksiz alǵa jyljyǵan», degen tańdanysymen bó­li­sedi.

Bul egemen eldiń tiregi, el tut­qasy Nursultan Ábishulynyń kóńil túkpirin terbep, júrek tú­bi­nen shyqqan shyn sózi ekeni aqıqat. О́ıtkeni adamzat ta­rı­hyn­da­ǵy eń aıtýly oqı­ǵa­larǵa toly ǵasyrlar toǵy­syn­da el basqarǵan Nursultan Na­zarbaev otyz jyl týǵan halqynyń seni­min aqtaý úshin bar kúsh-jigerin aıaǵan joq. Tuńǵysh Prezıdent óziniń júrek súzgisinen ótken, óz basynan kesh­ken jaǵ­daılardy búkpesiz baıan­daý arqyly táýel­sizdik shyn­dy­ǵyn ashyp kórsetken.

Elbasy Keńes Odaǵynyń qy­zyl saıasaty týraly da oı qoz­ǵaı­dy. Jetpis jyl boıǵy josparly ekonomıka, joǵarydan basqarý, halyqpen etene aralaspaý túptiń túbinde Keńes Odaǵyn ishten iritti. Al siresken sosıalızm dá­ýi­rinen múlde jańa naryqtyq eko­­no­mıkaǵa negizdelgen júıe­ge kóshý sol jyldary qııal­men teń dúnıe edi. Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaev ishki aıtys-tar­tys­tarǵa, ultaralyq, dinara­lyq qaqtyǵystarǵa jol bermeı, áleýmettik-ekonomıkalyq salada damyp-jetilýdi kózdep, alǵa jyljýdy basty nysanaǵa aldy. Elimiz egemendikke qol jetkizgen alǵashqy jyldary Nursultan Nazarbaev «aldymen – ekonomıka, sodan soń – saıasat» qaǵıdasyn ustandy. Bul óz kezeginde elimiz­diń naryqtyq ekonomıkaǵa kó­shýi­ne, kásipkerlikti damytýǵa, el eńsesin kóterýge jol ashty. Sonyń nátıjesinde ótken 30 jylda el damýyna eleýli úles qo­syp, azamattyq qoǵamnyń aýyr júgin arqalaı alatyn, básekege qabiletti jańa býyn ósip-jetildi.

«Qamdanǵan qapy qalmaıdy» deıdi halqymyz. Erteńin oılaǵan el ǵana ozady. Maqalanyń ón boıynan Elbasynyń jos­parly, maqsatty strategııalyq usta­nym­dary aıqyn kórinedi. Bo­la­shaq urpaǵymyz eshteńeden taryq­pa­ýy úshin Ulttyq qor men altyn-valıýta qoryn jasaqtap, oǵan mol qarjy jınaqtadyq. Dál osy mol qarajat pandemııa ke­zinde bizge kómek boldy. Ke­zin­de osy Ulttyq qor týraly qoǵamda qyzý pikirtalas bolyp edi. Keıbireýler «halyqqa taratyp bereıik, ár balaǵa shaǵaıyq» degen usynystar da aıtqan. Alaı­da Tuńǵysh Prezıdentimiz oǵan «bolashaqtyń qory» dep qa­rap, «qol tıgizbedi». Qajet kez­de qoldaý retinde memlekettiń ıgi­ligine jumsaýǵa pármen berip otyrdy.

Eń negizgi másele halyqtyń ál-aýqaty, ekonomıkany jetildirý bolǵanymen, ony kedergisiz damytý úshin osy saıası, ultaralyq, dinaralyq jaǵdaılardy retteý qajettiligi týyndady. Osy rette Tuńǵysh Prezıdent basqa elderge qaraǵanda ulttyq quramy ártekti eldi beıbitshilik pen tynysh­tyq­ta ustap, aza­mattyq soǵyssyz eli­miz­di búgingi je­tistikterge alyp keldi.

Fransııanyń eks-prezıdenti Jak Shıraktyń: «Men Nursultan Nazarbaev­tyń qabileti men qa­sıe­ti­ne, kóregendigine tántimin. Ol qandaı da bir máseleniń sheshimin qarastyrǵanda onyń sol sáttik ahýalǵa emes, bolashaqqa tıgizer áserin oıdan shyǵarmaıdy. Únemi boljam jasap otyrady. Ege­men­dikke qol jetkizgennen bas­tap, Qazaqstannyń damý jolynda kóptegen kedergiler turdy. Biraq memleket, úkimet ol keder­gi­ler­ge tótep bere aldy. Búginde Qazaq­stan­nyń dúnıege bereri de, alary da mol», degen sózi oıymyzdy tolyqtyra túsedi.

Shyndyǵynda, halqymyz taǵ­dyr-talaıyna jazylǵan ja­ńa memleket qurý mıssııa­syn to­lyqtaı júzege asyrdy. Ta­rıh tuńǵıyǵyna batyp ketpeı, ja­sampazdyq jolynda jańa min­det­ter arqalady. О́zge­lerden oza shaýyp, álemdik qoǵam­das­tyq­ta daralandy.

Amerıkalyq saıasattanýshy, jýrnalıst, Reseı – Eýrazııa, Shyǵys Eýropa, Taıaý Shyǵys óńirleriniń qaýipsizdik pen energetıka salasyndaǵy halyqaralyq qatynastar jónindegi mamany Arıel Koen «Jaqsy serik­testik­te: Nursultan Nazarbaev ult negizin salýshylardyń ara­syn­­da» degen baıandamasynda: «Nursul­tan Nazarbaevtyń syndar­ly basqa­rýy­nyń arqasynda Qazaqstan qazirgi je­tistikterge jetip otyr. Qazaqstan or­ta­dan joǵary kiris deńgeıine jıyrma jylǵa jetpeı jetti. Sondaı-aq ol álem­dik arenadaǵy Qazaqstan bedelin kó­te­rýge jáne ekonomıkanyń álem­dik qoǵam­dastyqpen bi­rigýi­ne kúsh-jigerin jum­sady», dep jazǵan edi.

Elbasy maqalasynda: «Men otyz jyl boıy halqymdy qa­nat­tyǵa qaqtyrmaı, tumsyq­tyǵa shoqyttyrmaı, qaırańǵa qaldyrmaı, álemdik órkenıettiń aldyńǵy shebine, dúnıedegi eń damyǵan 40 eldiń qataryna qos­tym. Osy jyldar ishinde álem­dik ǵylym men mádenıettiń eń úzdik jetistikterin meńgergen jańa urpaq qa­lyp­tasty. Jańa elor­damyz salyndy. Eń úlken ta­bysym da, eń úlken baqytym da osy dep sanaımyn», dep aǵynan jarylady.

Bárimizdi baqytqa jetelegen baıandy tańdaýdyń biri – Arqa tósindegi astana turǵyzý sheshimi boldy. Nur-Sultan qalasy boı kótergende Elbasy ulan-baı­taq eldiń kindiginde halyq taǵdyry úshin ómirlik mańyzy bar sheshimder qabyldanatynyn jet­kizgen. «Otanymyzdyń jú­re­gi endi osy jerde soǵady. Osy jerden Qazaqstan úshinshi myń­­jyldyqtyń tabaldy­ry­ǵyn­da óziniń tarıhı taǵdyryn aı­qyn­daı­tyn bolady», dep ba­tyl qadam, baıypty bas­ta­ma jasaǵan.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Elordamyz – Nur-Sultan qalasy Qazaqstannyń jarqyn jetis­tik­te­rin aıshyqtaıdy. Tuńǵysh Prezı­dentimiz Nursultan Ábish­uly Na­zar­­baevtyń astanany kó­shirý týra­ly biregeı sheshimi halqymyz úshin asa mańyzdy tarıhı oqıǵa boldy» degen sózin halyq júreginiń aınasy dep qabyldaımyz. Munyń barlyǵy qoǵam damýy, urpaq bolashaǵy úshin atqarylǵan ıgi ister.

«Biz Táýelsizdikke beıbit jolmen qol jetkizsek te, oǵan barar jolda babalar qany az tógilgen joq. Táýelsizdik – sol kıeli qan­nyń óteýi edi. Men munyń bárin biz sengen, tárbıelegen búgingi jas urpaq bilsin, sanasyna sińirsin dep ádeıi jazyp otyrmyn», deıdi Elbasy.

Sondaı-aq «Táýelsizdiktiń mán-maǵy­na­sy týraly túrli ǵy­lym ókilderi ózinshe tujyrym jasaıtyny anyq. Biraq bir nárse aqıqat, ol – ata-babala­ry­myzdyń azattyq jolyndaǵy jan alysyp, jan berisken san ǵasyrlyq kú­re­siniń zańdy jalǵasy, halyq­ara­lyq qujattarmen be­ki­tilip, máńgilikke berilgen syıy», dep oı qorytady.

Elimizdiń jańa tarıhyndaǵy, beıbit ómirindegi Elbasymyzdyń 30 jylǵy eńbegi ushan-teńiz.

Keńestik kezeńnen keıin áleý­mettik salada, bir ǵana bilim berý júıe­sinde oryn alǵan olqy­lyq­tyń saldaryn júıe­leý­ge ondaǵan jyl ýaqyt ketkenin bárimiz de bilemiz.

Tuńǵysh Prezıdentimiz ǵy­lym­ǵa, ásirese ınnovasııalyq joba­larǵa erekshe mańyz berdi. Osydan otyz jyl burynǵy ǵy­lym­nyń jaı-kúıi men onyń búgingi ahýalyn qazir salystyra almaısyz. Táýelsizdigimizdiń ar­qa­synda tarıhymyz túgen­de­lip, mádenıetimiz órken­dedi. Zamanaýı bilim berý, kadrlardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesi jańardy.

Bul baǵytta Ál-Farabı atyn­daǵy Qazaq ulttyq ýnıver­sı­teti zaman talabyna saı damyp, memleket júktegen min­det­terdi júıeli iske asyrýda ozyq tájirıbe kórsetti. Táýel­siz­­­diktiń alǵashqy jyldary ýnı­versıtet oqytýshylary Pre­zıdent Ákimshiligine, Par­la­mentke, Úkimetke, túrli mınıstr­lik­terge, elshilikterge jumysqa shaqyryldy. Qazir solar­dyń basym bóligi egemendiktiń qa­lyp­tasyp, damýyna ter tókken kó­rnekti memleket, qoǵam qaı­rat­kerlerine aınaldy. Máselen, Senat Tóraǵasy Máýlen Áshim­baev, Konstıtýsııalyq Ke­ńes tóraǵasy Qaırat Mámı, Jo­ǵa­rǵy sot tóraǵasy Jaqyp Asa­nov, Prezıdent Ákimshiligi Bas­shy­synyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev, Qazaqstan Prezı­dentiniń kómekshisi – Qa­ýip­­sizdik keńesiniń hatshysy Áset Isekeshov, Prezıdent ja­nyndaǵy Adam quqyqtary jó­nindegi komıssııanyń tóraǵasy Igor Rogov, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev jáne basqa memlekettik organ basshylary qarashańyraq túlekteri ekenin maqtanyshpen atap ótýge bolady.

Qazirgi oqytýshy-profes­sor­lar quramy da el Táýel­sizdiginiń 30 jyldyq mereıtoıyna tolaıym tabystarmen kelip otyr. «Otyz jyldyqqa – otyz aptalyq» jobasyn júzege asyryp, egemendik toıyn maǵynaly bastamalarmen ótkizýde.

Atap aıtsaq, ýnıversıtet aýmaǵynda Elbasy saıabaǵy men Ǵalymdar baǵy ashylyp, onda jalpy sany 1 myńnan astam alma, shıe, órik aǵashtary, Qyrym qaraǵaıy men Altaı shyrshasy, «Sıvers» almasynyń kósheti otyrǵyzyldy. Mem­le­ketimizdiń damýyna, otandyq bilim men ǵylymnyń órkendeýine eleý­li úles qosqan túlekterimizdiń, ta­nymal tulǵa­la­ry­myzdyń kósh­basshylyq dáristerin ótki­zý oqý ornymyzdyń aınymas dástúrine aınaldy. Qanat Saý­dabaev, Berlın Irı­shev, Qaırat Ábýseıitov, Dýlat Qýa­nyshev, Gúljan Qaraǵusova, Saýytbek Abdrahmanov ýnıversıtet ujymymen kezdesip, oı-pikirlerimen bólisti.

Jaqynda Túrkııa Respýb­lı­kasynyń eks-prezıdenti Abdýlla Gúl kelip, Qazaq­stan­dy damytýdaǵy Elbasy Nursul­tan Nazarbaevtyń eren eńbegine joǵary baǵa berdi. «Qazaq jeri – bizdiń atajurtymyz», dep erekshe yqylasyn bildirdi.

Bıyl túrkitildes halyqtarǵa ortaq tulǵa – jyr alyby Jambyl Jabaevtyń 175 jyldyǵyna baılanysty rýhanı-má­de­nı sharalar da Táýelsizdik toıymen qatar atap ótilýde. Ýnıversıtette Jam­byl aptalyǵy uıymdastyrylyp, ta­nymdyq kezdesýler, kitap, sýret kór­mesi, Jambyl urpaq­ta­rymen júzdesý, «Jam­­byl jáne túrki álemi» taqyrybynda ha­lyq­aralyq ǵylymı konferensııa júze­ge asty.

О́tken aptada Táýelsizdi­gi­miz­­diń 30 jyldyǵy jáne Qa­zaq­­stan Respýblı­ka­synyń Tuń­ǵysh Prezıdenti kúnine oraı, «Tá­ýel­sizdik bárinen qym­bat» on­kúndigi qolǵa alyndy. Osy onkún­dik aıasynda oqytýshylar men stýdent­te­ri­miz Shamalǵan aýylyndaǵy Tuńǵysh Prezıdenttiń «Atameken» tarı­hı-mádenı ortalyǵynda boldy. Ult Kóshbas­shy­sy­nyń «Uly dala ulaǵattary», Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «On delaet ıstorııý» kitaptary talqylandy. «Táýelsizdik tolǵaýy» poezııa sa­ǵaty, «Táýel­sizdik – 30» fleshmoby, «Balalyq sha­ǵymnyń aspany» kıno keshi, «Elim meniń», «Kitap FEST» tanymdyq sharalary stýdentter kóńilinen shyqty. Onkúndik Elbasy maqalasyn taldaýǵa arnalǵan «Táýelsizdik taǵylymy» atty qorytyndy jıynmen óz máresine jetti.

Al 13 jeltoqsan kúni memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń qatysýymen Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jıyn ótti. Bul is-sharalardyń bar­lyǵy táýelsizdigimizdi qas­ter­leýge, Elbasynyń qaırat­kerlik tulǵasyn tanýǵa jáne jas urpaqty otansúıgishtikke tár­bıeleýge baǵyttaldy.

Elbasy óz maqalasynda: «Táýel­sizdik te baqyt sııaqty – ba­ǵalaǵan adamnyń, aıalaǵan qo­ǵamnyń qolyna turaqtaıdy. Hal­qy tatý, ekonomıkasy qýat­ty, saıası júıesi turaqty, már­tebesi bıik, abyroıy asqaq Qazaqstannyń bolashaǵy keshe­giden kemel, búgingiden nurly ekenine kámil senemin», deı otyryp, árdaıym alǵa basýǵa shaqyrady.

Endigi jerde Táýelsizdik ta­rıhyn jáne Qazaqstannyń qa­lyptasýyndaǵy Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń eren eń­be­gin aıshyqtaý, tarıhı qundy­lyq­tardy qasterleý – elin, je­rin qadirleıtin, egemendigin baǵa­laıtyn árbir azamattyń paryzy bolýy tıis.

Janseıit TÚIMEBAEV,

Ál-Farabı atyndaǵy
Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektory