– Baýyrjan Kamaluly, kıno naryǵyndaǵy mańyzdy forýmdardyń birine qatysyp, Qazaqstan kıno óndirisin ózgemen salystyra qarap, baǵyt-baǵdar túzýdiń keń múmkindigin taýyp, paıdaly aqparattarǵa qanyǵyp qaıtqan bolarsyz. Forýmnan qandaı oljamen oraldyńyzdar, oqyrmanmen bólisetin jańalyqtaryńyz bar bolar?
–Eń basty olja – biz Reseı kınobıznesindegi negizgi trendtermen tanystyq. Forýmǵa tek kınoteatr jelileri men dıstrıbıýtorlar ǵana emes, strımıng alańdary men onlaın kınoteatrlardyń ókilderi de qatysty. Bul – tutynýshylardyń tipten jańa segmenti jáne basty mindetterimizdiń biri de sol, osy segmenttiń barlyǵymen jaqynyraq tanysý boldy. Keıbirin burynnan tanıtynmyn. Mysaly, eski tanysymnyń biri – Premier beınejazba servısi bas dırektorynyń orynbasary Makar Kojýhov, al qalǵandarymen osy forýmda tanystym. Barlyǵy derlik naryqtyń jańa oıynshylary.
Ekinshiden, biz osy satý júıesiniń keleshegi týraly sóz qozǵap, jan-jaqty talqydan ótkizip, baǵasyn berdik. Bul júıeniń buryn qalaı jumys istegeni týraly aıta keteıin. Ilgeride bul fılmder aldymen kınoteatrlarda kórsetilip, sodan keıin DVD úlgisinde satylymǵa shyǵatyn. Keıin teledıdarda kórsetiletin. Sodan soń qonaq úılerde, ushaqtarda, osy tizbekpen ári qaraı jalǵasyn taýyp kete beretin. Satýdyń eski joly osyndaı edi.
Búginde, strımıng alańdary men onlaın kınoteatrlar túrindegi tolyqqandy oıynshylar naryqqa kelgennen keıin jaǵdaı bylaı ózgerdi: kınoteatrlar áli de bolsa basty naryqta, ekinshi – onlaın kınoteatrlar men strımıng alańdar, úshinshi – aqyly telearnalar, sodan keıin efırlik telearnalar túrinde tizbek quraıdy. Bul degenimiz, eger kontent maǵynaly bolsa, ony saýatty jáne durys usyný arqyly naryqta tórt – alty, múmkin odan da uzaqtaý jyldar suranysty ustap turýǵa bolady. Mundaı jaǵdaıda fılmniń satylymy da jaqsy bolady jáne kórermen nazarynan tys qalmaıdy.
– Naryq máselesin túsindik. Al bul naryqqa qazaqstandyq kınoóndirýshilerdiń usynary bar ma?
–Máskeý kıno naryǵy bizge bir shyndyqty túsinýge kómektesti: qazir bizdiń qolymyzda túrli janrdaǵy, qyzyqty, qoljetimdi jáne orys tiline beıimdelgen fılmderdiń mol qory bar. Onyń ishinde kópshilik aýdıtorııaǵa arnalǵan kıno, jaqsy arthaýs janryndaǵy fılmder de jetkilikti. Dostaryńyzben nemese otbasyńyzben birge baryp, kúlip, ýaqytty kóńildi ótkizýge bolatyn, ıaǵnı kınoteatrlyq prokatqa baǵyttalǵan fılmder sany birdi-ekili ǵana. Al básekege qabiletti kartına – bul festıvalge arnalǵan fılmder. Bul keń aýdıtorııaǵa prokattalatyn kıno emes, degenmen, onlaın kınoteatrlar men strımıng alańdarynyń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrýy múmkin. Bul úıde de tamashalaıtyn kıno bolýy múmkin. Mundaı fılmniń kórermeni kóp jáne osyndaı kontent keń aýqymda qoljetimdi bolýy tıis.
Endi aldymyzda turǵan mindet: munyń barlyǵyn durys usyný, satyp alýshylardyń barlyq segmentterimen jumys isteý jáne eń bastysy – naryqta kásipqoılar qatarynda bolý. Sharttardy durys jasap, shyǵarmashylyq ónimderin satyp alýshylarmen kelissózder júrgizýge jaýapkershilikpen qarap, olarmen durys dıalog qura bilýimiz kerek. Bálkim, men qarapaıym dúnıeni qozǵap otyrǵan bolarmyn. Biraq kez kelgen bızneste, sonyń ishinde kınobızneste «usaq-túıek» degen bolmaıdy.
Kınodaǵy eleýli jańalyqtyń biri, bizdiń jınaqtaǵy birqatar fılmderge KınopoıskHD alańynyń naqty qyzyǵýshylyǵy paıda boldy. Qazir basqa da alańdarǵa arnalǵan fılmderdiń tanystyrylym nusqalaryn daıyndap jatyrmyz. Olar bizge óz naryǵyna ne qajet, al qandaı fılm suranysqa ıe emes, naqty shart jazylǵan tizimdi beredi. Keıbir kartınalardy eksklıýzıvti, al keıbirin eksklıýzıvti emes sharttarda satyp alýy, sonymen qatar basqa da alańdarǵa usynýy múmkin.
Qazirgi ýaqytta, «Bokser», «Alǵa» jáne «Shema» atty jobalarǵa eksklıýzıvti qyzyǵýshylyq bar. Naqty nátıjeler osyndaı.
– Birinshi ret qatysqanymyzdy eskersek, bul jaman emes.
– Kelisemin, sondyqtan, budan ári de Máskeý kıno naryǵyna qatysýdy jalǵastyrǵanymyz jón. Bul jylyna birneshe ret ótkiziletin aımaqtaǵy eń iri shara. Biz oǵan aparatyn ár kartınamyzben jan-jaqty jumys jasaýymyz kerek, sebebi, talaptary óte joǵary.
Bul sapardy Almatydaǵy UNESCO Klasterlik Bıýrosy uıymdastyrdy, sol úshin olarǵa úlken alǵysymdy bildiremin. Biraq muny ázirge, synama sapar desek te bolady. Biz bardyq, kórdik, qyzyǵýshylyǵymyz oıandy, al endigi joly barlyǵyn ózimiz iske asyrýǵa týra keledi. Uıymdastyratyn oryndy ázirlep, tusaýkeser rásimderin ótkizetin zaldy jalǵa alyp, seriktesterdi shaqyrý qajet. Uıymdastyrýshylar alańdy usynady, barlyq ınfraqurylymmen qamtamasyz etedi, BAQ ókilderin shaqyrady, al ishki tolyqtyrý jumystary bizdiń óz jaýapkershiligimizde. Naryqqa kem degende birneshe kartınamen kirý kerek, sonda ǵana basqa qatysýshylar: «Iá, olardyń jaqsy kartınalary bar, kınoteatrlar ol arqyly tabys tapqan. Taǵy da qyzyqty jumystary bolsa, kóreıik» - dep yqylas tanytýy múmkin.
– Biz Reseı kıno naryǵy týraly ǵana áńgime qozǵap otyrmyz, al basqalary she, alys ne jaqyn shetel naryǵy týraly ne aıta alasyz?
–Kórshilerimiz týraly aıtatyn bolsaq, qazir óndiris salasynda jumys istep jatqan jáne kıno óndirisi úshin jetkilikti úlken bıýdjet bólýge múmkindigi bar óńirdegi eń iri el – Qazaqstan. Biz sala kóshbasshylary retinde ózimizdiń Orta Azııa kıno naryǵyn ótkizýdi usyndyq. Mysaly, bastapqyda «Eýrazııa» halyqaralyq kınofestıvali aıasynda jylyna keminde bir ret ótkizýge bolady.
Biraq munyń óz ereksheligi bar. Eger Qazaqstan men Reseıdiń kınoındýstrııaǵa degen kózqarasy birdeı bolsa, Orta Azııa elderiniń keıbirimen bul máselede eleýli aıyrmashylyq seziledi. Keıbir jerlerde kınoóndirýshiler óz jobalarynan paıda tabýdy múldem kózdemeıdi, óıtkeni, oǵan memlekettiń kózqarasy basqasha. Endi bir aımaqta kıno túsirý tek ishki tutynýshyǵa baǵyttalǵan jáne ol syrtqy kórermenge múldem qyzyq emes. Eger biz búkil Ortalyq Azııa naryǵymen qarym-qatynas jasaýdy kózdesek, onda tásilderdegi, zańnamadaǵy aıyrmashylyqtardy ortaq mánge ákelmesek te, belgili bir ádis-tásildermen olardy ıkemdeý kerek. Ár aýmaqtaǵy oıyn sharttary túsinikti ǵana emes, sonymen birge uqsas bolýy tıis.
Árıne, syrtqy naryqtarǵa da shyǵý qajet. Kontentti osy ýaqytqa deıin bizge beımálim bolǵan aımaqtarda kórsetip, olarǵa qalaı tynystap, qalaı ómir súrip jatqanymyzdy jarııa etý mańyzdy. Sol sebepti men ondaǵan jyldar boıy Ońtústik Amerıka aımaqtarynda – Meksıka, Brazılııa, Argentına, Venesýelada jumys istegen adamdarmen kezdestim. Bul – keńestik kınoǵa degen qyzyǵýshylyǵy zor fantastıkalyq naryq alańdary. Bul biz úshin múldem beıtanys naryq. Biz olar úshin tańdanys týdyratyn ekzotıkalyq el ekenimiz anyq. Sonymen birge, Latyn Amerıkasynyń kınoındýstrııasy ózgeler úshin ashyq jáne syrttan keletin jańa aǵymdardy jyldam qabyldaıdy. Aıtpaqshy, onyń Ońtústik-Shyǵys Azııadan ereksheligi osynda, kınorejısserler ózderiniń ishki naryǵyn jan-tánimen qorǵaıdy. Jaqynda BAÁ-de taǵy bir qyzyqty alań paıda boldy. Bul Dubai International Content Market – Dýbaıdaǵy oıyn-saýyq kontentiniń halyqaralyq kórmesi. Onyń jumysy eń aldymen Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıkaǵa baǵyttalǵan. Aımaq, árıne, erekshe, biraq onymen tanysyp, sol jerde jobalar jınaǵyn usyný kerek.
Jalpy, kınodaǵy memlekettik qoldaýdy paıdalana otyryp, barlyq kontentti jınap, búkil kınoındýstrııamyzdyń ambassadory bolýdy dittegenimiz jón. Bul maqsat «Qazaqfılm» túsiretin fılmderge de, jeke kompanııalar shyǵaratyn kartınalarǵa da ortaq. Sala qarjylandyrylyp jatqanda bul jobany iske asyrmasaq, keıin bul jeke kompanııanyń bastamasyna aınalyp ketýi múmkin. Múddeli ınvestorlar paıda bolatyn tetik iske qosylýy tıis. Reseıde bul baıaǵyda júzege asqan.
– Naqtylaı keteıik – qazir bıýdjetten bólinip jatqan aqsha tek óndiriske jumsalyp jatyr ma?
– Iıa, ázirge solaı. О́ndiriske eleýli aqsha bólindi, biraq odan arǵy jumys naqtylanbaǵan. Stýdııalardyń ózderi kıno túsire otyryp, ony ilgeriletý mindetterin qarastyrmaǵan. Demek, qazir birinshi kezekte eki máseleni sheshý kerek. Birinshiden, bizdiń mınıstrlik jáne basqa da ókiletti oryndar kartınalarymyzdy ilgeriletý jónindegi is-sharalarǵa maqsatty qarajat bólý baǵytynda jumys istese jaqsy bolar edi. Ekinshiden, bul ıdeıany óndirýshilerdiń ózderine jetkizýimiz kerek. Olar memleket beretin taqyryptyq jospardy ıgerip qana qoımaı, kınony kórermen úshin qyzyqty etip túsirýdiń tásilin tabýy kerek. Iаǵnı, olardyń ónimi kınoteatrlar, strımıng alańdary talasa satyp alǵysy keletindeı sapaly taýar bolýy tıis. Bizdiń soltústiktegi kórshilerimizdiń naryǵy – osynyń dáleli.
– Biz talqylamaǵan bir másele – ózimizdiń ishki naryǵymyz. Kınoteatrlyq prokattyń jaıy túsinikti boldy, al basqasynyń jaǵdaıy ne bolyp jatyr?
– Árıne, biz elimizdiń onlaın kınoteatrlary men strımıng alańdaryna ne satatynymyz týraly kóp bas qatyramyz. Aldaǵy ýaqytta jınaqtarymyzdy segmentterge bólý jospary bar: qaısysy halyqaralyq prokatqa jiberiledi, qaısysy ishki naryqtyń tutynýy úshin qalady, osy máseleniń basy ashylýy tıis. Mundaı alańdar bizde de joq emes – bar, qazir olar kontent qalyptastyrýda. Biraq ázirge tanymal emes.
Árıne, otandyq alańdardaǵy úlken problema – qaraqshylyq. Bul máseleni sheshý úshin kontentti óndiretindermen birge ony satatyndar da jumys isteýi kerek. Torrent arqyly kez kelgen nárseni, tipti bir-eki saǵat buryn kınoteatrǵa shyqqan fılmdi de jazyp alýǵa bolatyny bárine belgili jaıt. «Roskomnadzor» qaraqshylyq ónimder tabylǵan jaǵdaıda, kez kelgen saıtty eki saǵattyń ishinde buǵattaı alady. Bizde bul máseleni eshkim kóterip jatqan joq. Kórermen kontent úshin aqy tóleýge daǵdylanýy kerek. Taǵy bir eskeretin jaıt, barlyq tólemder qaýipsiz jáne yńǵaıly bolýy kerek. Jalpy alǵanda, yńǵaılylyq – bul kontentti tańdaýmen qatar, onlaın platforma úshin sáttiliktiń negizgi komponentteriniń biri. Biz bárimiz, saıyp kelgende, kıno túsirýshiler de, kınoteatrlar da, strımıngtik qyzmetter de kórermendi oılaýymyz kerek. Tek osy jaǵdaıda ǵana kınoındýstrııa sátti damı alady dep senýge bolady.
– Áńgimeńizge raqmet!
Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
