Syndarly syrtqy saıasat

Aldymen Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń shetelderge saparlaryna toqtalyp ótsek. Bıyl Memleket basshysynyń qatysýymen 150-ge jýyq is-shara ótken eken. Prezıdent 10 elge baryp, 20 memleketaralyq sammıt pen forýmǵa qatysty.

Máselen, Memleket basshysy bıyl Ońtústik Koreıa Res­pýblıkasy men Túrikmenstanǵa memlekettik saparmen bardy. Ońtústik Koreıaǵa memlekettik sapar barysynda Prezıdent Mýn Chje Inmen kelissózder ótkizdi. Nátıjesinde, 1,7 mıllıard dollar bolatyn 30-dan astam kelisimge qol qoıyldy.

Túrikmenstanda ekonomıka, kólik qatynasy, bilim, mádenıet, aýyl sharýashylyǵy jáne saýda salalary boıynsha yntymaqtastyqty damytýǵa baǵyttalǵan 20 qujatqa qol qoıyldy.

Budan bólek, Memleket bas­shy­­sy Tájikstanǵa, Belgııaǵa jáne Shveısarııaǵa resmı sapar­men bardy. Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmonmen kezdesip, ózara saýda-sattyqty 1 mlrd dol­­lardan asyrýǵa ýaǵdalasty. So­ny­men qatar qazaq-tájik qaty­nastaryn jańa deńgeıge shy­ǵa­ra­tyn ekijaqty alty keli­sim­ge qol qoıyldy. Sondaı-aq Q.Toqaev 16-17 qyrkúıek kún­deri Tájikstannyń astanasy Dýshanbede ótken UQShU Ujymdyq qaýipsizdik keńe­si­niń sessııasy jáne Shanhaı ynty­maq­tastyq uıymy sammıtine qa­tysty.

Memleket basshysy Bel­gııa­ǵa sapary barysynda Korol Fılıp­pen jáne Premer-mını­s­tr Aleksandr De Kroomen kelis­sózder júrgizilip, saýda-ekono­mıkalyq yntymaqtastyq jó­nin­degi úkimetaralyq komıssııa qurýǵa ýaǵdalasty.

Belgııada Memleket basshysy Eýropalyq keńes prezıdenti Sharl Mıshelmen, Eýropalyq komıssııa prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıenmen, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Bas dırektorymen kelissóz júrgizdi. Eýropalyq laýazymdy tulǵalar Qazaqstan men Eýropalyq odaq qatynastaryn, Qazaqstannyń ishki jáne syrtqy saıasatyn joǵa­ry baǵalady.

Shveısarııada Memleket basshysy osy eldiń prezıdenti Gı Par­melanmen kelissózder ótkiz­di. Sapar barysynda jalpy qu­ny 300 mln dollardan ­asa­tyn 6 kommersııalyq keli­sim­ge jáne kommersııalyq emes 10 qujatqa qol qoıyldy.

Qazaqstan Prezıdentiniń qart qurlyqqa sapary eki máseleni anyq kórsetip otyr. Birinshiden, bul Q.Toqaevtyń halyqaralyq arena­daǵy saıası salmaǵyn kórse­te­di. О́ıtkeni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevty Eýropa elderi jaqsy tanıdy. Prez­ıdentimiz úlken saıasattyń Olımpine shyǵyp, BUU-nyń Jene­vadaǵy keńsesin basqarǵan alǵash­qy Azııanyń ókili retinde aty qalǵany belgili.

Ekinshiden, Eýropaǵa sapar Qazaqstannyń halyqaralyq saıasatta mańyzdy oıynshyǵa aınal­ǵa­nyn dáleldedi. Brıýs­sel­diń Eýropanyń saıası astanasy, al Shveısarııanyń álemdik qar­jy ortalyǵy ekenin eskersek, Qazaq­stan­nyń saıası jáne ekono­mı­ka­lyq baǵytta belsendi saıasat júrgizip otyrǵanyn ańǵaramyz.

Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev Reseı Federasııasyna, Túrkııaǵa jumys saparymen bardy. Qasym-Jomart Toqaev pen Vladımır Pýtın Máskeýde Aýǵanstandaǵy ahýal­ǵa­ baıla­nys­­ty aýmaqtyq qaýip­siz­dik, sondaı-aq ın­teg­ra­sııa­lyq bir­les­tik aıasyn­­daǵy ynty­maq­tas­tyq máse­le­leri boıynsha pikir almasty.

Prezıdenttiń Túrkııaǵa sapary barysynda Túrki áleminiń yntymaqtastyǵyna qatysty ma­ńyzdy sheshimder qabyldandy. 12 qarasha kúni Ystanbul qalasynda ótken Sammıtte Túrki tildes memleketter keńesi Túrki memleketter uıymy bolyp qaıta qu­ryl­dy. Sondaı-aq «Túrki álemi ke­le­shegi 2040» strategııalyq qu­jaty qabyldandy.

Budan bólek, elimizge at basyn burǵan sheteldik basshy­lar da bar. Toǵyzynshy terrı­torııaǵa memlekettik sapardy qyrǵyz aǵaıyndar bastady. Qasym-Jomart Toqaev pen Qyrǵyzstan prezıdenti Sadyr Japarov strategııalyq serik­tes­tik pen odaqtastyqty odan ári nyǵaıtýdyń perspektıvalaryn talqylady. Sondaı-aq óńir­lik jáne halyqaralyq ózekti máse­le­ler boıynsha pikir almasty.

Sondaı-aq Qazaqstanǵa О́zbek­stan prezıdenti Shavkat Mır­zııoev memlekettik saparmen kelip, eki el prezıdentteri Odaq­tastyq qatynastar týraly deklarasııaǵa qol qoıdy. Aıta keterligi, Sh.Mır­zııoev О́zbekstan prezıdenti retin­de qaıta saılanǵannan keıingi alǵashqy memlekettik saparyn Qazaqstannan bastady. Ádette halyqaralyq saıasatta jańadan nemese qaıtadan saılanǵan memleket basshysynyń alǵashqy sapary sol eldiń basymdyqtaryn bildirý turǵysynan mańyzdy sanalady.

Memleket basshysy kúzde óńir­­lik deńgeıdegi eki irgeli jıyn­ǵa qatysty. Áýeli Joǵary eýra­zııalyq ekonomıkalyq keńes­­tiń otyrysy ótken. Atalǵan is-sharada Prezıdent uıymǵa qa­tys­ty kúrdeli máselelerdi atap kórsetip, pandemııanyń saldarymen kúresýde yntymaqtastyqtyń mańyzdy ekenine erekshe ekpin berdi. Sodan keıin Q.Toqaev qatysqan TMD memleketteri basshylary keńesiniń otyrysynyń  qorytyndysy boıynsha Táýelsiz memleketter dostastyǵynyń 30 jyldyǵyna baılanysty Málimdemege jáne Uıymdy odan ári damytýǵa ba­ǵyt­talǵan birqatar qujatqa qol qoıdy.

Syrtqy saıasattaǵy mańyzdy ba­ǵyttyń taǵy bir parasy – Azııa­daǵy ózara is-qımyl jáne se­nim sharalary jónindegi ke­ńes. Qazan aıynda AО́SShK Syrtqy ister mınıstrleriniń 6-keńesi ótti. Memleket basshy­sy atalǵan jıynǵa qatysyp otyr­ǵan delegasııa basshyla­rymen kezdesti. Kezdesý barysynda halyqaralyq jáne óńirlik kún tártibindegi eń ózekti máseleler boıynsha mazmundy pikir al­ma­syldy, AО́SShK sheńberindegi ynty­maqtastyqtyń túrli sala­la­ryndaǵy múshe memleket­ter­diń ózara is-qımylynyń aǵymdaǵy jaı-kúıi men perspektıvalary talqylandy.

Jazdyń sońǵy aıynda búkil álemdi dúr silkintken oqıǵa bol­­­­ǵany málim. AQSh áskerin Aýǵan­­stannan shyǵarǵannan keıin «Talıban» uıymy sanaý­ly kún­niń ishinde bılikti óz qo­ly­­na aldy. Osy oqıǵa baıla­nys­­ty BUU Aýǵanstanǵa járdem kórsetý jónindegi mıssııasyn (UNAMA) jáne onda akkredıt­telgen BUU-nyń basqa da agent­t­ikterin Al­maty qala­sy­na ýaqytsha ornalas­tyrdy. Memleket basshysy ózi qa­tys­qan barlyq halyqaralyq sammıtterde, konferensııalar men túrli formattardaǵy jıyndarda aýǵan halqyn qazirgi aýyrtpalyqtarymen betpe-bet qaldyrýǵa bolmaıtynyna nazar aýdaryp, álemdik qo­ǵam­das­tyqty Aýǵanstanǵa meı­lin­she qoldaý kórsetýge jáne on­daǵy aýyr gýmanıtarlyq jaǵ­daıdy túzeýge shaqyryp keledi. Sondaı-aq Qazaqstan Aýǵan­stan­da qıyn jaǵdaıda qalǵan qandastarymyzdy elge ákelý jumysyna belsene kirisip otyr.

Prezıdent BUU Bas Assam­bleıa­synyń 76-sessııasy aıasynda ótken tórt birdeı is-sharaǵa – Jalpy saıası debattarǵa, BUU-nyń Azyq-túlik júıeleri jó­­nin­­degi sammıtine, COVID-19 pan­­de­mııasy jónindegi jahandyq sam­­mıtke jáne Iаdrolyq qarý­dy tolyq joıý jolyndaǵy Halyq­ara­lyq kúres kúnine arnalǵan joǵary deńgeıdegi plenarlyq oty­rystarǵa onlaın rejimde qa­tys­ty.

Sonymen qatar Qazaqstan astanasy asa joǵary deńgeıdegi shetel­dik delegasııalardy kóp qabyldady. Máselen, bıyl Sırııa daǵdarysy jónindegi «Astana prosesiniń» eki raýndy ótti. Birinshi kelissózder shildede ótse, taıaýda 21-22 jeltoqsanda Nur-Sultan qalasynda uıym­das­tyrylǵan jıynǵa Reseı, Túrkııa, Iran, Sırııa úkimeti jáne sırııalyq oppozısııa qa­tys­ty. Baqylaýshylar retinde BUU, Iordanııa, Lıvan jáne Irak ókilderi keldi. Taraptar Sırııa­daǵy ahýaldy, «Astana prosesi» aıasynda buryn qol jetkizgen kelisimderdi oryndaý maqsatynda deeskalasııa aımaqtaryndaǵy turaqtylyqty qoldaý mindetterin qarastyrdy.

Taǵy bir mańyzdy jańalyq, BUU Bas Assambleıasynyń 76-shy sessııasy barysynda Qa­zaq­stan Respýblıkasy 2022-2024 jyldarǵa BUU Adam qu­qyq­­tary jónindegi keńesiniń múshesi bolyp saılandy. Elimiz genderlik teńdikti ilgeriletý jáne áıelderdiń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtý, ólim jazasyn jappaı joıý, tózbeýshiliktiń barlyq nysandaryna qarsy kúres, din men senim bostandyǵy, ınklıýzıvti jáne jalpyǵa birdeı bilim berýdi qamtamasyz etý, sondaı-aq COVID-19 pandemııasy jaǵ­da­ıynda adam quqyqtaryn qur­metteý máselelerine basym­dyq beredi.

Syrtqy saıasattaǵy máde­nı baǵyttar boıynsha jetis­tik­te­ri­miz de jeterlik. IýNESKO-nyń 41-shi Bas konfe­ren­sııa­sy­nyń arnaıy qararyna sáıkes, tiltanýshy, ádebıetshi Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵy jáne ánshi Roza Baǵlanovanyń 100 jyldyǵy uıymnyń 2022-2023 jyldarǵa arnalǵan halyqaralyq mereıtoılar tizimine endi. IýNESKO-nyń «Adam jáne bıos­fera» baǵdarlamasynyń halyq­aralyq úılestirý keńesiniń (HÚK MAB) 33-shi sessııasynda dúnıejúzilik bıosferalyq rezervattar jelisine «Kólsaı kólderi» qazaqstandyq memlekettik ult­tyq tabıǵı parki qosyldy. Osy­laı­sha, Qazaqstandaǵy IýNESKO bıosferalyq rezer­vat­ta­rynyń sany 13-ke jetti.

Memleket basshysy qazirgi tańda syrtqy saıasatqa basymdyq berip otyr. Ony mynadan da ańǵaramyz. Syrtqy ister mı­nıstriniń laýazymy keńeıip, Premer-Mınıstrdiń orynbasary deńgeıine kóterildi. О́tken aıda Qasym-Jomart Toqaev Syrtqy ister mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa otyrysyna qatysty. Pre­zıdent álemde qalyptasyp otyr­ǵan jaǵdaılarǵa oraı, syrtqy saıası jumys tásilderin qaıta saralap, júıeli sharalar ázirleý kerek ekenin jetkizdi. Osyǵan baılanysty syrtqy saıasattaǵy basymdyqtardy atap ótti.

Qoryta aıtqanda, 2021 jyl syrtqy saıasatymyz úshin tabys­ty aıaqtaldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Elimizdiń syrtqy saıa­sı arenadaǵy yqpaldastyǵy nyǵaıyp keledi. Halyqaralyq baılanystardyń da geografııasy keńeıe tústi.