Koronavırýsqa qarsy ekpe salý bastaldy
Adamzattyń basyna qandaı zaýal tónse de, odan qutylýdyń birden-bir joly vaksınalaý bolǵany tarıhtan belgili. Dúıim dúnıeni dúrbeleńge salǵan koronavırýs pandemııasyna qarsy kóp kúttirmeı túrli vaksınanyń ázirlenip, aınalymǵa engeni – qazirgi kezeńniń úlken jetistigi. Búkil álemde bastalǵan vaksınalaý prosesinen Qazaqstan da qalyspaı, erte qam-qareketin jasady. Bıyl 1 aqpannan bastap elimizde koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınalaý bastaldy. 2021 jyly 13,3 mln-nan asa adamdy qamtý úshin vaksınalardyń jetkilikti kólemi qamtamasyz etildi.
Vaksınalaý bastalǵanda azamattar aldymen reseılik Spýtnık V preparatyn saldyrdy. Bul vaksınany Qazaqstanda Qaraǵandy farmasevtıkalyq kesheniniń bazasynda óndirý qolǵa alyndy. Keıin halyqqa qoljetimdi vaksınalardyń tizimi ulǵaıyp, QazVac, Hayat-Vax , KoronaVak jáne Sınofarm vaksınalary salyna bastady.
Jalpy, elimizde koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksınanyń birinshi komponenti 9 236 035 adamǵa salypty. Bul vaksına saldyrýǵa bolatyn halyqtyń jalpy sanynyń 76,2%-yn quraıdy. Al ekinshi komponentti – 8 558 713 adam vaksına aldy. Munyń qamtylýy – 70,3%.
Buǵan qosa jasóspirimderdi, júkti jáne bala emizetin áıelderdi vaksınalaýǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etý maqsatynda Pfizer kompanııasynyń Comirnaty vaksınasynyń 4 mln 230 myń dozasy satyp alyndy. Bul atalǵan sanattaǵy 2 mln 115 myń adamdy qamtýǵa múmkindik beredi. Búgingi tańda birinshi komponentpen 230 986 bala jáne 57 045 júkti jáne bala emizetin áıel, ekinshi komponentpen 80 176 bala jáne 19 853 júkti jáne bala emizetin áıel vaksına saldyrdy. Comirnaty (Pfizer) vaksınasyn saqtaý erekshelikterin eskere otyryp, vaksınany saqtaý jáne tasymaldaý erejelerin saqtaý boıynsha sharalar qabyldandy.
Basqa elderdiń vaksınalaý pasporttaryn taný boıynsha jumystar belsendi júrgizilýde. Búgingi tańda vaksınalaý pasporttaryn ózara tanyǵan elderdiń sany 20-ǵa jetti. Atap aıtqanda, bul memleketter – Argentına, Majarstan, Grýzııa, Iran, Iordanııa, Qyrǵyzstan, Maldıv araldaryn, Mońǵolııa, Armenııa, Belarýs, Moldova, Perý, San-Marıno, Serbııa, Týnıs, Úndistan, Fılıppın, Taıland, Túrkııa jáne Estonııa.
Halyqtyń osal toptaryn qorǵaý maqsatynda is-sharalar qabyldanyp, qaıta vaksınalaý bastaldy. Birinshi kezekte medısınalyq qyzmetkerler, pedagogter, medısınalyq-áleýmettik mekemeler qyzmetkerleri men kontıngenti jabyq balalar mekemeleri, kúsh qurylymdarynyń qyzmetkerleri vaksına saldyratyn boldy. Ekinshi kezeńde bastapqy vaksınalaýdy aıaqtaǵan (vaksınalaýdyń tolyq kýrsyn aıaqtaǵannan keıin 6-9 aıdan keıin) jáne 2022 jyldyń qańtarynan bastap revaksınalaý merzimi jetken azamattar qaıta vaksınalaýdan ótýine bolady. Qazirgi kezde revaksınalaý men 424 414 adam qamtyldy.
QazVac tıimdiligin kórsetti
Pandemııamen kúres kezeńinde Qazaqstannyń áleýetin baıqatqan eń úlken jetistiktiń biri otandyq QazVac vaksınasyn ázirlep, qoldanysqa engizý ekeni sózsiz. Álemdi qyspaǵyna alǵan koronavırýs indeti bizdiń elde de álek sala bastaǵanda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev daýasyz dertke qarsy dereý vaksına jasaýdy tapsyrǵan bolatyn. Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýty (BQPǴZI) ǵalymdary bul údeden shyǵa bildi.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń tirkeýinen sátti ótip, klınıkalyq synaqta tıimdiligin kórsetken QazVac (ǵylymı ataýy – QazCovid-in) – ınaktıvtelgen vaksına.
Atalǵan vaksına elimizde 26 sáýirden bastap jappaı qoldanysqa engizile bastady. Respýblıka boıynsha KVI-ge qarsy vaksınalaýdy uıymdastyrý jáne júrgizý boıynsha jumys jalǵasyp, búginde QazVac vaksınasynyń birinshi komponentin 696 103 adam, ekinshi komponentin 578 522 adam saldyrdy.
Sonymen qatar revaksınalaý kezinde halyqqa qoljetimdi birden-bir vaksına ózimizdiń QazVac bolyp tur. О́ıtkeni Spýtnık V ekpesi revaksınalaýǵa jaramaıdy. Bul vaksına eki túrli quramdas bólikten turady, ıaǵnı Spýtnık V ekpesiniń birinshi jáne ekinshi komponentteri ártúrli. Al revaksınalaý kezinde quramy birdeı ekpe ǵana salynýy kerek. Sondyqtan qazir qaıta vaksınalaý kezinde negizinen QazVac preparaty qoldanylyp jatyr. 29 jeltoqsandaǵy derekti keltirsek, revaksınalaýmen 479 222 adam qamtylsa, onyń ishinde otandyq QazVac vaksınasyn 412 170 adam aldyrdy.
Jańa shtamdy anyqtaýda zerthananyń mańyzy zor
Eldegi epıdemııalyq jaǵdaıdy der kezinde dál baǵalaýda zerthanalyq áleýetimizdiń joǵary bolǵany mańyzdy. Iаǵnı dertti ýaqytynda anyqtaý – koronavırýs ınfeksııasymen kúrestiń negizgi bóligi.
Qazirgi ýaqytta zerthanalardyń sanyn 165-ke deıin arttyrý esebinen testileýdiń táýliktik qýaty 1 mln adamǵa 6 315 testini quraıdy. Kún saıyn 50 myńǵa deıin zertteý júrgiziledi.
Elimizdiń úsh óńirine úsh birlik joǵary tehnologııalyq zerthanalyq jabdyqtar jetkizildi. Zerthanalardy jabdyqtaý jáne qyzmetkerlerdi oqytý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar zerthanalardyń jalpy qýatyn táýligine 126 myń zertteýge deıin ulǵaıtýǵa múmkindik berdi.
Koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrǵan naýqastardy zertteý úshin Ulttyq ǵylymı kardıologııalyq ortalyq negizinde Postkovıdtyq ortalyq ashyldy.
PTR dıagnostıkasyn qamtamasyz etýmen qatar, ımporttalǵan jaǵdaılardyń jáne vırýstyń mýtasııalyq ózgergishtiginiń monıtorıngin qamtamasyz etý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi vırýstardy genetıkalyq zertteýdi únemi júrgizip otyrady.
2021 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq óńirin qamtı otyryp, tolyq genomdyq sekvenırleý ádisimen SARS-CoV-2 vırýsynyń genetıkalyq sıpattamasyna 745 synama zertteldi.
Osy jyldyń qarasha-jeltoqsan aılarynda 96 úlgide «Úndi», «Brıtandyq» jáne «Mu» shtamdary anyqtaldy. Al dál qazir álemdi dúrliktirip jatqan jańa «Omıkron» shtamynyń nusqasy bizdiń elde tabylǵan joq.
Dári-dármek tapshylyǵyna jol bermeý qadaǵalandy
Koronavırýs pandemııasynyń alǵashqy tolqynynda elimizde dári-dármek tapshylyǵy sezilip, halyq ájepteýir dúrlikken edi. Osy jaǵdaı sabaq bolyp, preparattardyń jetkilikti qoryn qamtamasyz etý, baǵanyń negizsiz kóterilmeýi sııaqty máseleleri jiti nazarǵa alyndy. Sondaı-aq dári-dármekke qatysty oryn alǵan jaǵdaı taǵy bir máseleniń bar ekenin kórsetip berdi. Bul – ózimizde óndiriletin dári-dármektiń azdyǵy. Atalǵan máselege Prezıdent bıylǵy Joldaýynda erekshe toqtaldy. Onda eldegi dári-dármek pen medısınalyq qural-jabdyqtyń 17 paıyzy ǵana otandyq ónim ekenin aıtyp, 2025 jyly ony 50 paıyzǵa jetkizýdi tapsyrdy.
Bıyl Biryńǵaı dıstrıbıýtordyń qoımalarynda koronavırýs ınfeksııasyn emdeýge arnalǵan jalpy somasy 6,27 mlrd teńgege dárilik zattardyń 2 aılyq qory qalyptastyryldy. Medısınalyq uıymdarda jalpy somasy 11 mlrd teńgege aılyq qor qalyptastyryldy.
Sondaı-aq koronavırýs ınfeksııasy taralýynyń barlyq qaýpin eskere otyryp, tósektik oryn qorynyń daıyndyǵyn qamtamasyz etý boıynsha sharalar qabyldandy. Indet qatty kúsheıip, shyńyna shyqqan jaǵdaıda 50 myńnan asa tósektik oryn jáne 3 myńnan asa reanımasııalyq, rezervtik tósektik oryn bar.
Buǵan qosa jedel medısınalyq járdem qyzmetiniń parki osy jyly 2 287 sanıtarlyq kólikpen tolyqty.
Qazaqstan – «jasyl aımaqta»
Epıdemııalyq jaǵdaıdy baǵalaý matrısasyna sáıkes búgingi tańda Qazaqstan jáne elimizdiń 15 óńiri «jasyl aımaqta» ornalasqan. Eki óńir – Soltústik Qazaqstan oblysy jáne Nur-Sultan qalasy – «sary aımaqta». «Qyzyl aımaqta» turǵan óńir joq. Reprodýktıvti san – 0,95 quraıdy. Qyrkúıek aıynan bastap emdelip shyqqan adamdardyń sany 30%-ǵa artqan. Al sońǵy eki aptada indetpen aýyrý 32%-ǵa tómendegen.
Jalpy, elimizdegi epıdemııalyq ahýal turaqty. Biraq buǵan toqmeıilsip, bosańsýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni álemniń basqa memleketterinde koronavırýstyń jańa shtamy «Omıkron» jyldam taralyp jatyr. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń boljamy boıynsha aýrý birneshe aı ishinde búkil álemge taralady. Sondyqtan vaksınalaý prosesin kúsheıtip, revaksınalaýdy da tezdetý qajet.
Sonymen qatar ınfeksııany taratpaý maqsatynda saýda oıyn-saýyq ortalyqtaryna, saýda úılerine, saýda jelilerine; sporttyq-saýyqtyrý ortalyqtary men fıtnes-ortalyqtarǵa, ıoga-ortalyqtarǵa; karaoke; basseınder; saýnalar, monshalar; bankter; «Qazposhta» AQ bólimsheleri, HQO-larǵa tek Ashyq qosymshasy arqyly «jasyl» mártebesi bar tulǵalarǵa kirýge ruqsat berý boıynsha qosymsha aldyn alý sharalary kúsheıtilmek. Bul normany 2022 jylǵy 5 qańtardan bastap engizý usynylyp otyr.
