Sút bulaǵy qysta da tartylmaıdy

Qys aılarynda, ádet­te, maldyń súti azaıady. Dúken­derde sút ónimderiniń baǵasy ósip, onyń ústine tapshylyǵy bilinip qala­tyn. Qazir oblysta ol kún­der­diń sıpaty umytylǵan. Qaı dúkenge barsańyz da Qostanaı, Rýdnyı qala­laryndaǵy sút zaýyttary óndirgen sút, aıran, irimshik, súzbe, qatyq, qoıy­tylǵan sút sekildi túrli atalymdaǵy ónimder tolyp turady, baǵasy da óz­ger­meıdi. Molshylyq. Onyń barlyǵy da sút bulaǵyn seldetip otyrǵan sharýashylyqtardyń ar­qasy. Zaýyttar qansha ozyq tehnologııa paıdalanǵanmen sút mol bolmasa ne ister edi? Oblysta sút molshylyǵyn jasaıtyn ınnovasııalyq jobalardyń júzege asa bastaǵanyna 6 jyl boldy. Fedorov, Denısov, Qostanaı aýdandaryndaǵy «Turar», «Saryaǵash», «Sadchıkov» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri jyl saıyn ónimdi arttyryp keledi. Mysaly, ótken jyly «Turar» taýarly sút fermasy 4000 tonna sút tapsyrǵan. Ár sıyrdan jylyna ortasha 6 myń lıtr sút saýady. Oblysta ınnovasııalyq taýarly sút fermalarynyń qatary artyp keledi. My­saly, jaqynda Fedorov aýdanynda «Bek+» atty taǵy bir sút fermasy jumysyn bastady. Qazir bul sharýashylyqta myń qaraly sıyr ustalady. Muhıt asyp kelgen sıyrdyń qasharlary Toǵyzaq jerinde tóldep jatyr. – Biz Amerıkadan alyp kelgen iri qaranyń golsh­tın-frız tuqymy kúı tal­ǵa­maıdy. О́zge qurlyq­tan ákelingenimen tez arada jersindi, onyń baǵymynda da, saýýynda da sonshalyqty ózgeshelik joq. Qoregi qandaı bolsa da, sútiniń qunaryn joǵaltpaıdy. Maılylyǵy da, aqýyzy men tyǵyzdyǵy da qashanda birqalypty. Sútiniń moldyǵymen qatar sapasy da qýantady, – deıdi «Bek+» sharýashylyǵynyń zootehnıgi Evgenıı Pavlov. Sıyr turatyn, saýylatyn qoralardyń barlyǵy túgel nemis jabdyǵymen jab­dyqtalǵan. Mal qora de­meseń, tazalyǵy men jy­­ly­lyǵynda min joq. Qys­taǵy qaqaǵan aıazda malǵa qajetti temperatýra ustalady. Sıyrlardyń tezegine deıin toqtyń kúshi­men tazartylady. Iаǵnı, mal qoradaǵy jumys qol kúshin asa qajet ete bermeıdi. Mal sha­­rýashylyǵynyń damýy­­­na aıryqsha den qoıý úshin mine, osyndaı zamanaýı qondyrǵylar qajet. Sıyr­lar kompıýterlengen qu­rylǵymen saýylady. Tehnıka tilin meńgergen maman­dar sút saýý jumysyn kompıý­ter arqyly baqylap turady. – Buryn bárin qolmen atqarýshy edik. Endi mine, jańa tehnologııaǵa ıek artamyz. «Karýseldiń» bir aınalymyna bir mezgilde 36 bas sıyr jiberiledi. Nebári 4 saýynshy bir saǵatta 280 bas sıyrdy saýyp úlgiredi. Buryn mundaıdy oıladyq pa? – deıdi bizben áńgimelesken fermanyń saýyn operatory Irına Rýpp tańdanysyn jasyra almaı. Qazir munda kúnine 6 tonna sút óndiriledi. Joba tolyq qýatyna engende táýligine 8 tonna sút óńdeý sehyna jol tartatyn bolady. Árbir ınnovasııalyq-ınvestısııalyq joba sol eldi meken úshin jańasha serpin ákeletini anyq. Fedorov aýdanyndaǵy Qor­jynkól aýylynda da birtalaı jańa úıler boı kóterdi. El ómirindegi mun­daı eleýli ózgeristi jer­gilikti turǵyndar Memleket basshysy ustanǵan saıasattyń nátıjesi dep biledi. – Elbasy Nursultan Na­zarbaev Joldaýynda aýyl sharýashylyǵyn da­my­týǵa kóp kóńil bóledi. Aýylda maldyń qarasy kóbeıse, ol asyldandyrylsa, orta jáne shaǵyn bıznes damysa aýyl da kórkeıedi. Sondyqtan, jer­gilikti jerlerdegi iri bıznes qurylymdary da ózderi turyp jatqan eldi mekenderdi kórkeıtýge kóp kóńil bóle bastady. Sońǵy jyldardyń ózinde aýyldyń damýy, onyń áleýmettik tur­mysyn jaqsartý úshin biraz sharalar júzege asty. Máselen, aýylda úlken ferma ashylyp, júzden astam adam jumyspen qamtyldy. Mamandarǵa arnalǵan tur­­ǵyn úı salynyp jatyr, – deı­di Qorjynkól selolyq okrý­giniń ákimi Erdan Ábdirahmanov. Elbasy bıylǵy Jol­daýynda qarajat tıim­di sharttar arqyly sharýa­lardyń qolyna deldaldarsyz jetý kerek dep qa­dap aıtty. Mal sapasyn jaqsartamyn degenderge memleket járdemin aıaǵan emes. О́tken jyly óńirdegi taýarly sút fermalarynyń memleketten alǵan kómegi 580,3 mıllıon teńgeni qurasa, bıyl onyń kólemin 644 mıllıon teńgege ulǵaıtý kózdelgen. Búginde oblystaǵy iri qara sany 400 myńǵa jýyqtady. Sondaı-aq, aldaǵy jyly iri fermalar ǵana emes, usaq qo­jalyqtarǵa da járdem ul­ǵaı­maq. Osy jyly oblysta árqaısysy 100, 200 bas­tan sıyrlar ustaıtyn 16 sharýa­shylyq ashylatyn bolady. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». Qostanaı oblysy.