Ǵylymǵa súıengen seriktestik

Talǵar aýdanynyń Panfılov aýyldyq okrýginde ornalasqan «Baıserke-Agro» JShS-niń ju­mys isteı bastaǵanyna bıyl 12 jyl tolmaq. Seriktestik ıeliginde 21631 gektar jaıylym jeri, 13998 bas qoı, 2528 bas iri qara, 637 jyl­qy, 131 túıe bar. Osy maldardyń bárin baǵyp, kútýmen qatar, olardyń tóli men óniminiń sapasyn kóterý maqsatynda «Baıser­ke-Agro» ǵylymı-óndiristik oqý ortalyǵyn qurǵan. Mundaǵy árbir ǵalym men bilikti maman ózine tapsyrylǵan jumystyń ónimdi bolýyna jaýap beredi. Ǵylymdy basshylyqqa alyp, kópke úlgi bolarlyqtaı jumys tyndyryp otyrǵan jaýapkershiligi shekteýli seriktestik pen ǵylymı-óndiristik oqý ortalyǵynyń quryltaıshysy – Parlament Májilisiniń depýtaty Temirhan Dosmuhanbetov. Endi seriktestiktegi ǵylymı baǵyttaǵy jumystardyń keı­birine toqtala keteıik. Sútti ádettegi saýyn sıyrlar­dan tórt ese kóp beretin, asyl tuqymdy 378 bas «golshteın» sıy­ryn sonaý Kanada memleketinen jetkizdi. Bul asyltuqymdy sıyr­larǵa tólengen qarjynyń biraz bóligin memleket tarapynan berilgen demeý qarjy japty. Mem­leketimizdiń qamqorlyǵy­nyń arqasynda kúnine 30 lıtrden astam sút beretin asyl tuqymdy sıyrlar bul kúnderi «Baıserke-Agronyń» Talǵar aýdanynyń Panfılov aýyldyq okrýgindegi jańa jobada salyn­ǵan mal bazasynda kútilip, ba­ǵylýda. Asyltuqymdy sıyrlardy shet­elde iriktep satyp alýdan bas­tap, barlyq jumystarda ǵylymı nusqaýlyqtar tikeleı basshylyqqa alyndy. Bul rette, bıologııa ǵylymdarynyń doktory, Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń professory Aǵybaı Smaǵulovtyń bas­shy­lyǵyndaǵy ǵalymdardyń qosqan úlesi orasan zor boldy. Ákelingen asyltuqymdy sıyrlar tuıaǵynan bastap júnine deıin jiti tekserýden ótti. Asyltuqymdy sıyrlardyń bereri mol. Bir sıyrdan kúnine ortasha eseppen 30 lıtrden sút saýylsa 365 kúnde 10 950 lıtr sapaly sút óndiriledi. Bir lıtriniń satylý baǵasy 100 teńgeden aı­nal­sa, bir sıyr jylyna 1 095 000 teńge kiris ákeledi. Sonda bu­­­zaý­laıtyn 240 sıyrdan bir jyl­da 262 800 000 teńge jalpy kiris kiredi. «Baıserke-Agro» seriktes­tigi men onyń ǵylymı-óndiris­tik oqý ortalyǵy aýyl sha­rýa­shylyǵynyń barlyq jumys­ta­ryn ǵylym talaptaryna saı uıym­dastyrý arqyly úlken jetis­­tikterge jetýde. Atap aıt­qan­da, maıburshaqtyń ár gektarynan basqa jerlerde kóbinese 15-20 sentnerden ónim jınalyp kelse, «Baıserke-Agro» JShS men onyń ǵylymı-óndiristik oqý ortalyǵy 2013 jyly ár gektar maıburshaqtan 60 sentnerden ónim jınap, rekordtyq kórsetkishke ıe boldy. Ǵylym men óndiristi tyǵyz baılanys­tyrý osyndaı bıik kórsetkishke jetkizdi. Bıylǵy jyldyń naýryz-sáýir aılarynan bastap seriktestikte buzaýlaǵan asyltuqymdy sıyrlardy robotpen saýý bastalady. Bir robotpen kúnine 60 sıyrdy eki ýaqyt saýyp úlgeredi. Iаǵnı 4 saýynshynyń jumysyn bir robot atqarady. Al ár sıyr kúnine ortasha eseppen 30 lıtr sapaly, maılylyǵy joǵary sút beredi. Shveısarııadan ákelingen robottyń artyqshylyǵy – onyń «aqyldylyǵynda». Mysaly, sıyrdy saýyp jatqan kezde súttiń maılylyǵy mólsherden tómendese, ne sapasynda bir kinárat belgi berse sút avtomatty túrde basqa tútikshege aýys­tyrylyp, jınaqtalyp jatqan sapaly sútke qosylmaı, jeke arnaıy ydysqa quıyla bastaıdy. Sonda sapaly sút pen sapasy tómen sút aralaspaıdy. Bul búgingi ǵylymnyń eren jetistigi. Osy jetistikti óz óndiristerinde paıdalanýǵa daıyn otyrǵan ujymnyń tehnologııalyq jetis­tikterine dán rıza bolasyz. «Baıserke-Agro» JShS men ǵylymı óndiristik ortalyq basshylary jer astynda 2000-3000 metr tereńdikte qaınap jatqan sýdy ıgilikke paıdalanýdy byltyrdan beri qolǵa aldy. Jarkent qalasynan 30 shaqyrymdaı qashyqtyqtan jerdi tereń burǵylaǵan soń ystyq sý óz qysymymen jer betine atylyp shyqty. Ystyqtyǵy – 96 gradýs. Bul degenimiz Allanyń adamdarǵa bergen tegin mol baılyǵynyń biri ǵoı. Bir tonna sýdy 96 gradýstyq ystyqtyqqa jetkizý úshin kómir, nemese elektr energııasy keter edi? Osy sýdy seriktestik jylyjaıda ónim óndirýge paıdalanbaq. Mundaǵy negizgi maqsat – osy jylyjaıda qys aılarynda ósirilgen kókónisterdiń ózindik qunynyń kómirmen ne elektr qýatymen jylytylǵan jylyjaıda ósirilgen kókónisterden 40-50 paıyzǵa arzan bolatyny. Jalpy, jylyjaı ósirýshilerdiń shyǵynynyń kóbi sýdy jylytýǵa jumsalady. Ony jylyjaıda kók­ónis ósirýshilerdiń tájirı­besinen kórip júrmiz. Serik­testikte iske asyrylyp jatqan basqa da ǵylymı jańalyqtar az emes. Sadyq JUMABAI, jýrnalıst. Almaty oblysy.