Jańa Qazaqstandy qurý – halqymyzǵa ortaq mindet

О́ıtkeni Prezıdenttiń astarynda ta­laı tereń oı jatqan bul sózi halyq­tyń ádiletti jańa qoǵam qurylatynyna degen úmitin oıata alǵany anyq. Mem­leket basshysy bizdiń elimizdegi qazirgi ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵ­daı­ǵa tolyq saraptama jasady. Osy pátýaly sózimen aldaǵy ýaqytta talaı batyl qadamǵa baratynyn bildirdi. Qa­rapaıym halyqtyń janyn jegideı jegen problemalardy tereń zerdeleı otyryp, memlekettiń durys jolmen da­mýynyń alǵysharttaryn  kórsetip bergen Qasym-Jomart Toqaev elde oryn alǵan olqylyqtardyń bárin jedel saýyqtyryp, túbegeıli reforma­lar jasaýǵa daıyn ekendigin dáleldeı aldy. Aıtary joq, Qasym-Jomart Toqaev el­degi ahýaldy tolyq biletindigimen jáne barlyq problemany qarapaıym ha­lyq­pen birlesip atqara alatyn óziniń saıa­sı ­kúsh-jigerin tanytqany kóp úmit uıala­tady.

Al endi Prezıdent sózinde kóteril­gen máselelerdiń keıbireýine toqtala ­ket­­kendi jón kórip otyrmyn.

Eń bastysy, Prezıdent dál qazir elimizde teńsizdik máselesi, múliktik jiktelý baıqala bastaǵanyn, sondaı-aq halyqtyń áleýmettik problemalary áli kúnge deıin tolyq sheshilmeı jatqanyn jasyrmaı aıtty. Ol óz só­zinde kópshiliktiń kókeıinde júrgen «Samuryq-Qazyna» qory jáne basqa da kvazımemlekettik kompanııalardyń satyp alýlarynyń ashyqtyǵyna qatysty máselelerdi, olardyń jekeshelendirý­ge qatysty sheshimderiniń tolyq, ashyq ári aıqyn bolýy, ekonomıkadaǵy olıgopolııa, bıznesti qoldaýǵa arnalǵan memlekettik sharalardyń kemshilikteri, jemqorlyq sekildi memlekettiń damýyn­ tejeıtin problemalardy sheshý úshin jańa­dan jasaqtalǵan Úkimetke naqty tap­syrmalar berdi.

Memleket basshysy aldaǵy ýaqyt­ta halyqtyń tabysyn arttyrýǵa ba­ǵyt­talǵan barlyq quraldar men tetik­terdi qarastyratyn Áleýmettik ko­deksti ázirleý men qabyldaý týraly oıyn da jetkizdi. Prezıdenttiń aıtýyn­sha, osy halyq úshin óte qajetti qu­jat­­­tyń bolmaýy saldarynan kópte­gen adam jumyssyzdyqpen betpe-bet kelip jáne áleýmettik qorǵaýsyz qa­lyp jatyr. Sonymen birge halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasyn ázir­leý qajettigine de toqtaldy. Jumys naqty ári ár azamatqa baǵdarlanǵan bolýy kerektigin tapsyrdy. Basqarýdyń ár deńgeıinde kedeılikti tómendetýdiń naqty kórsetkishterin bekitýdiń qajet­tiligin de eskertti.

Prezıdent sýbsıdııany turaqty berýge qatysty máselege de jeke toqtaldy. Ol Úkimetke buǵan deıin de sýbsıdııa­laý tásilderin qaıta qaraý qajettigi týraly tapsyrma bergen bolatyn. Endi bul jumysty qysqa merzim ishinde atqarýǵa pármen berdi. Sýdsıbııa alýdy jeńildetýdi, onyń qoljetimdi bolýyn jáne ashyqtyǵyn qamtamasyz etý­di baqylaýynda ustaıtynyn aıtty. Sonymen qatar aldaǵy úsh jylda azyq-túlik qaýipsizdigi máselesin túbe­geıli sheshýdiń qajettigin qadap aıt­ty. Prezıdent munyń ózi Úkimet pen ákim­derdiń aldynda turǵan negizgi basymdyq ekenine aıryqsha nazar aýdardy.

Prezıdent óz sózinde ekonomıkalyq ósim memlekettiń ekonomıkadaǵy úlesin azaıtýmen tyǵyz baılanysty ekenin tilge tıek ete kele, jekeshelendirý prosesiniń júıeli jáne ashyq júrgizilip jatpaǵanyn syn tezine saldy. Básekelestik ortaǵa berilýi tıis aktıvterdi irikteý tásilderi áli de aıqyndalmaǵanyn aıta kele, ony shuǵyl ázirleýdi Úkimetke tapsyr­dy. Sonymen birge ekonomıkany ár­taraptandyrý máselesine aıryq­sha toqtalǵan Prezıdent onsyz azamat­­ta­rymyzdyń ál-aýqatyn arttyryp, tu­raqty jumys oryndaryn ashý múmkin emestigin eskertti. Qasym-Jomart Toqaev bul jumystyń basty baǵyty óńdeý óner­kásibin damytýda ekenin astyn syzyp turyp aıtty.

Eń bastysy, búkil halyqtyń narazy­lyǵyn týǵyzyp júrgen olıgarhııa­lyq toptardyń zańsyz áreketteri shekte­lip, shaǵyn jáne orta bıznestiń erkin da­mýyna jol ashatyn jańa ekonomıka­lyq damý kezeńi bastalatynyna degen se­nim oıandy. Sebebi zańdy belinen basyp, atqarýshy bılik­tiń tóbesinen qarap, olarǵa aıtqanyn oryndatyp júrgen top­tardyń ádepsiz áreketteri ashyq aıty­lyp, jýyq arada qatań baqylaýǵa aly­natyny belgili boldy. Bul halyqtyń kópten kútip júrgen jańalyǵy edi, sol kún de týdy.

Memleket basshysy atqarýshy bı­lik halyqtyń muń-muqtajyna, zańdy talaptaryna atústi qarap, jeńil sheshim izdeýdi ádetke aınaldyrǵanyn synǵa aldy. Keıde bılik ókilderi olıgarhııa­lyq toptardyń jeteginde ketip, halyq múddesine qarsy, biraq jeke alpaýyt toptardyń baılyǵyn eseleı túsetin ádi­letsiz sheshimderdi qabyldaýǵa qy­zy­ǵýshylyq tanytqanyn da jaıyp saldy. Sonyń saldarynan shaǵyn jáne orta bıznes tıisti damý jolyna túse almaı, halyq arasynda áleýmettik alshaqtyq paıda bolyp, kedeıler sany ósip ketti. Sodan soń sońǵy jıyrma jylǵa jýyq kezeńde elimizde memleket tarapynan orasan zor qarjy bólinip jatqanyna qaramastan, ındýstrııalandyrý saıasatynda naqty jetistikter az ekenin, óndirý ónerkásibiniń damýy mardymsyz ekenin de qatań synǵa aldy. Osy másele buǵan deıin de Prezıdent tarapynan aıtylyp júrgen edi, al bul joly tapsyrma týra ári naqty boldy, sondyqtan endi bir serpilis bolary anyq.

Biz osy kúnge deıin ózimiz óndirip otyrǵan shıkizattan, atap aıtqanda mys, alıýmınıı jáne taǵy basqa túrli tús­ti metaldan daıyn ónim shyǵara almaı otyrmyz. Sondyqtan qolymyzda bar shıkizatty óńdep, ónimderdiń jańa túrlerin shyǵarý kóptegen jumys oryn­darynyń ashylyp, áleýmettik jaǵdaıdy retteýge kómekteseri sózsiz. Prezıdent áńgimeniń tórkini osynda jatqanyna sendirdi.

Kóptegen problemanyń basyn asha kele Memleket basshysy bıznes ókil­deriniń memleket pen qoǵam aldyn­da­ǵy áleýmettik jaýapkershiliginiń soń­ǵy jyldary tómendep ketkenin es­kert­ti. Salyqtan jaltarý, valıýtany syrt­qa áketý, otandyq óndiristi damytýǵa nem­­quraıdy qaraý sekildi kórinister – so­nyń aıǵaǵy. Sondyqtan «óziniń jáne urpaq­tarynyń taǵdyryn Qazaqstannyń bolashaǵymen tyǵyz baılanystyratyn otanshyl bıznes ókilderi memleket tarapynan qoldaýǵa ıe bolady» dep atap kórsetti Memleket basshysy. О́te oryndy aıtylǵan usynys. Olaı deıtinim, tek búkil halyq bolyp jumylyp, ıyq tiresip, elimiz úshin qyzmet atqarǵan jaǵdaıda ǵana biz óz Otanymyzdy gúldendire alarymyz anyq.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, memlekettik bıýdjettiń 50 paıyzynan kóbi áleýmettik salaǵa jumsalady, degenmen ol áli de jetkiliksiz. Bul oraıda, densaýlyq saqtaý, bilim berý, balalardy qorǵaý sekildi salalardy qoldaý maqsatynda Qoǵamdyq qor tetigin paıdalaný týraly Prezıdenttiń usynysy óte oryndy boldy. Jalpy, memleketti damytýdyń aýqymdy mindetterin ashyp kórsetken Prezıdent halyqtyń jaǵ­daıyn jiti túsinip, áleýmettik-eko­nomıkalyq salalarda beleń alyp jatqan kemshilikter men qıyndyqtardy eńserýge bar kúshin salatynyna búkil qoǵam senim arta bastady.

Memleket basshysy qoǵamda keń etek jaıǵan ádiletsizdikke de aıryqsha toq­taldy. Bul da jalpy áleýmetke belgili, halyqtyń yzasy men narazylyǵyn týdyryp júrgen ózekti másele edi. Ásirese zańdy óreskel buzyp, oıyna kelgenin jasap úırengen alpaýyt olıgarhtar­dyń áreketine erekshe nazar aýdaryldy. Solardyń ádepsiz áreketinen memleketke tıesili qarajattyń bıýdjetke emes, jeke tulǵalardyń qaltasyna túsetini, keden mańyndaǵy sharýalardy ozbyr toptyń ókilderi bólip alyp, esh salyqsyz keń kólemde zańsyz taýarlardy ımporttaý arqyly básekege jol bermeı, memleketke orasan zor zııan keltirýi, jekeshelendi­rý degen jalǵan atty jamylyp, memleket­tiń múlkin talan-tarajǵa salý, energııa kózderi men transport tarıfterin kó­ńilderinen shyǵatyn deńgeıde bekitip, erekshe jeńildikke ıe bolýy jáne t.b. sol sııaqty ádiletsizdikterge aldaǵy ýaqytta tosqaýyl qoıýdy Úkimetke qatań tapsyrdy. Eger osy atalǵan kemshilikter túzetilip, betimen ketken alpaýyt olıgarhtar aýyzdyqtalatyn bolsa, onda bul elimizdiń ekonomıkasynyń erkin qa­dammen damýyna tusaý bolyp otyrǵan kóp jaǵdaıdan qutylýǵa jol ashary sózsiz.

Kóterilgen másele kóp, sonyń ishin­de ulttyq valıýtanyń turaqtylyǵyn qam­­tamasyz etý, ınflıasııanyń órship, baǵanyń ósýine jol bermeý, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan naq­ty sheshimder daıyndaý, saıası máse­le­ler shoǵyrlanǵan aımaqtarda arnaıy baǵdarlamalar daıyndaı otyryp, on­daǵy qordalanǵan problemalardyń she­shilýin jolǵa qoıý, jastardyń bilimi men biliktiligin jetildirip, jańa ekonomıkaǵa qajetti kadr tapshylyǵyn sheshý sekildi ózek­ti problemalar da Memleket basshy­synyń nazarynan tys qalǵan joq.

Endigi jerde jańa Úkimet osy aıtyl­ǵan tapsyrmalardyń júzege asyrylýyn qamtamasyz etetin arnaıy baǵdarlama daıyndap, iske kirisýge tıis. Aıtylǵan oı aıqyn, tapsyrmalar naqty bolǵan­dyq­tan, olardyń abyroımen oryndala­ty­nyna kúmán az.

Jalpy, bul sharýany iske asyrý – búkil Qazaqstan halqynyń ortaq mindeti. Sondyqtan endigi kezeńde bir jeńnen – qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp, bir­ligimizdi saqtaı otyryp, yntymaq pen qa­jyrly eńbektiń arqasynda ekonomıkasy damyǵan, áleýeti órkendegen jańa Qa­zaqstandy birge quratyn kez keldi, aǵaıyn!

Jaqsybek QULEKEEV,

memleket qaıratkeri