Bul qujat qazaqstandyq taýarlardy, jumystar men qyzmetterdi jetkizýshilerge osy Kelisimge qatysýshy elderge eksporttaý kezinde Tizilimge engizilgen memlekettik standartty úlgilerdi qosymsha synaqtarsyz nemese zertteýlersiz paıdalanýǵa múmkindik beredi. Mundaı tásil otandyq kásipkerlerge óz aqshasy men ýaqytyn únemdeýge jol ashady. «Osy kelisimdi ratıfıkasııalaý arqyly kelisimge qatysýshy elderde synaqtar boıynsha qosymsha rásimder júrgizilmesten, Qazaqstanda ázirlengen standartty úlgilerdi tanýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı, Qazaqstan Respýblıkasynda standartty úlgi óndirilip, synaqtardan jáne úlginiń tıpin bekitýden ótse, kelisimge qatysýshy basqa el, tehnıkalyq qujattamanyń saraptama nátıjelerin qosymsha synaqtarsyz moıyndaıdy», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, memleketaralyq mártebesi bar osy kelisimdi ratıfıkasııalaý, metrologııa salasyndaǵy ólsheý nátıjelerine degen senimdi arttyryp, ónimniń sapasy men qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Mınıstrdiń aıtýynsha, memleketaralyq standartty úlgiler ekonomıkanyń túrli salalarynda suranysqa ıe jáne keńinen qoldanylady. Ulttyq tizilimde 634 standartty úlgi tirkelgen. Onyń ishinde, 337 standartty úlgi Memleketaralyq standartty úlgiler tizilimine engizildi. Bıyl Standarttaý jáne metrologııa ınstıtýty 163 standarttyq úlgilerdi ázirlegen eken. Olar Memleketaralyq standartty úlgiler tizilimine engizilgen.
Depýtat Baýyrjan Qanıevtiń sózine súıensek, Kelisim sheńberinde zattar men materıaldardyń quramy men qasıetteriniń standartty úlgilerin jasaý jáne qoldaný jónindegi yntymaqtastyq qamtamasyz etiledi. Ol metrologııa jónindegi ulttyq organdarmen kelisilgen baǵdarlamalar men rásimderdiń negizinde jasalady. «Taraptar arasynda Úlgilik tártipte qoldanylýǵa sáıkes metrologııa salasyndaǵy ólsheý tehnıkalyq qujattamanyń saraptama nátıjeleri tehnıkalyq qujattamanyń ýaqyty orta eseppen 1,5 aıǵa qysqartylady. Bul óz kezeginde, Bıznes ókilderiniń qarjylyq shyǵystyryn tómendetýge, ákimshilik júktemelerin azaıtýǵa múmkindik beredi», dedi depýtat.
Sonymen qatar kásipkerlerdiń osy standarttarǵa keń qoljetimdiligin qamtamasyz etý jasandy sertıfıkattardan arylýdyń bir elementi retinde qarastyrylmaq. «Zattar men materıaldardyń quramy men qasıetteriniń standartty úlgilerin jasaýdyń jáne qoldanýdyń ekonomıkamyz úshin mańyzy zor. Búgin qabyldanǵan kelisim – qatysýshy memleketter arasynda osy baǵyttaǵy kelisilgen jumystardy júrgizýdi kózdeıdi. Aldaǵy ýaqytta bul qujat bıznestegi ákimshilik júktemelerdi qysqartýǵa qyzmet etedi. Sondaı-aq Kelisimge qatysýshy – TMD elderi arasynda ekonomıkalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq úshin kedergilerdi azaıtady dep senemiz», dedi zań jobasy jóninde pikir bildirgen Máýlen Áshimbaev.
Jalpy otyrysta depýtattar Beıbit Isabaevty Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy etip saılady. Buǵan deıin osy Komıtettiń tóraǵasy bolǵan Murat Baqtııaruly Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi bolyp saılandy. Máýlen Áshimbaev Murat Baqtııarulyna Komıtet tóraǵasy retinde atqarǵan eńbegi, zańnamalyq jumysqa jáne azamattardy alańdatqan ózekti máselelerdi sheshýge qosqan úlesi úshin alǵys bildirdi.
Sonymen qatar otyrys kezinde senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldap, «Qasiretti qańtar» oqıǵasynyń sebepteri men saldaryn taldaý jáne Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bergen tapsyrmalardyń iske asyrylýyn baqylaý asa mańyzdy ekenin aıtty.
Senator Lázzat Súleımen beıbit adamdar ádiletsizdiktiń qurbany bolmas úshin «Qasiretti qańtar» oqıǵasy kezindegi barlyq derekter muqııat zerttelip, tekserilýi kerek ekenin aıtty. Sondaı-aq ol quqyq qorǵaý organdaryna jetkizilgen jáne ustalǵan adamdardyń qorǵaýǵa jáne bilikti zańgerlik kómek alýǵa qatysty konstıtýsııalyq quqyǵyn qamtamasyz etý mańyzdy ekenin tilge tıek etti.
О́z kezeginde Aıgúl Qapbarova qaıǵyly oqıǵa eńbek salasynda sapaly ózgeris qajet ekenin kórsetip bergenin aıtyp, qazirgi jumyspen qamtý jáne jastardy jumysqa ornalastyrý baǵdarlamalaryn qaıta qaraý qajettigine nazar aýdardy. Premer-Mınıstrdiń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda depýtat statıstıkalyq derekterdiń senimsizdigin alǵa tartty. Máselen, 2020 jyly jumyssyzdyq deńgeıi 4,9 paıyzdy qurady. Resmı statıstıka kórsetkendeı, jumyssyzdyq deńgeıi búgingi kúni ózgerissiz qalady. «Kóptegen damyǵan elde epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı kúrt ózgerdi, jumyssyzdyq deńgeıi kem degende 10 paıyzdy qurady. Al Qazaqstandaǵy ózgerister – 0,2 paıyz. Bul sandar qoǵamǵa da, ekonomıkalyq sarapshylarǵa da senim uıalatpaıdy», dedi depýtat.
Muhtar Jumaǵazıev álemdik tájirıbege súıene otyryp, aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryna qatysty ýtıldik alym mólsherlemesin azaıtý mańyzdy ekenin aıtty. Qazirgi jaǵdaıda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy 80 paıyzǵa deıin tozǵanda ýtıldik alymnyń qoldanystaǵy normalary otandyq fermerlerge jáne jalpy aýyl sharýashylyǵyna eleýli zalal keltiredi. Munyń saldary azyq-túlik baǵasynyń ósýine ákeledi.
Premer-Mınıstrge saýal joldaǵan Nurtóre Júsip óskeleń urpaqty otanshyldyq rýhta tárbıeleý máselesin kóterip, ulttyq qundylyqtardy saqtaý jáne dáripteýdiń mańyzyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ulttyq ıdeologııa men ulttyq tárbıeni damytýda aıtarlyqtaı alshaqtyq boldy. Senatorlar bul máseleni Úkimet aldynda birneshe ret kóterip, tipti osy saladaǵy jaǵdaıdy jaqsartý boıynsha naqty usynystar jibergen. Máselen, ótken jyly Senatta ulttyq qundylyqtardy saqtaý jáne odan ári ilgeriletý máselelerine arnalǵan parlamenttik tyńdaý ótti. Tyńdaýǵa qatysýshylar kóptegen másele kóterip, jumys qorytyndysy boıynsha Úkimetke usynystar bergen. «Sizden sol usynymdarǵa qaıta nazar aýdarýdy, parlamenttik tyńdaý materıaldaryn Úkimet músheleriniń bárine tanystyrýdy jáne solardy júzege asyrý úshin shuǵyl áreket etýdi talap etemin. Senat bes qundylyqty – atap aıtqanda, táýelsizdik jáne tarıhı tanym, el men jer, til men ımandylyq, ulttyq dástúr jáne otbasylyq tárbıe, bilim men biliktilik máselesin qazaq qoǵamynyń basty qaǵıdattary retinde kún tártibine shyǵardy. Sonyń birde-bireýi nazarǵa alynbady. Aıtylǵan sóz aıtylǵan jerde qaldy», dedi N.Júsip.
Depýtat sondaı-aq qoǵamdy tolǵandyratyn máselelerdiń biri retinde telearnalardyń negizgi baǵdaryn atady. Eldegi jetekshi arnalardyń kópshiligi memlekettik tapsyrys esebinen bıýdjetten qarjylandyrylady. «Olarǵa «reıtıng» ne úshin kerek?» dep suraq qoıǵan depýtat, «El Arna» jáne «Tálim TV» arnalaryn jasóspirimder arnasyna aınaldyrýdy usyndy. Mundaı kontentti jasaý qajettiliginiń mańyzdylyǵyn eki aı buryn el Prezıdenti atap ótken. Sondaı-aq depýtat bilim berý, jastardy rýhanı tárbıeleý, jasóspirimder úshin sıfrly jobalar jasaý jáne jumyssyzdyq máselelerin sheshý salalarynda birqatar naqty máseleni kóterdi. «Úkimet basshysynan osy aıtylǵandardy jáne Senat qabyldaǵan ulttyq qundylyqtar týraly usynymdar men áleýmettik jelidegi paıdaly usynystardy tezirek elekke salyp, naqty is-qımyl josparyn jasaýdy suraımyn. Eshkim bizge jańa memleket quryp bermeıdi! Bizge irgesi berik qoǵam kerek! Jańarǵan Qazaq eli kerek! Osyny kún saıyn este ustaý kerek!», dedi senator.
Senator Andreı Lýkın Úkimet basshysyna joldaǵan depýtattyq saýalynda túrmelerdegi dinı ekstremızmge qarsy is-qımyl jáne onyń qylmysqa aralasýyna jol bermeý týraly usynystaryn aıtty. Memleket basshysy bıylǵy jyldyń 11 qańtarynda Parlamentte sóılegen sózinde osyndaı tapsyrma bergen. «Radıkaldaný Qazaqstannyń ulttyq qaýipsizdigine, ásirese qylmystyq-atqarý júıesine tónetin qaterlerdiń biri ekenin umytpaǵan jón. Osy jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı boıynsha jalpy elimizde qylmystyq-atqarý júıesinde dinı jáne terrorıstik uıymdardyń 500-den astam kóshbasshylary men qatysýshylary bar ekeni este bolsyn», dedi A.Lýkın.
Nurjan Nursıpatov qyzmettik boryshyn oryndaý kezinde qaza tapqan nemese mertikken jaǵdaıda quqyqtyq tártip qyzmetkerlerin áleýmettik qamtamasyz etý jáne olardyń otbasylaryn qoldaý sharalaryn júıeleýdiń mańyzdylyǵyn aıtty.
Senator áskerı qyzmetshiler, arnaýly memlekettik organdar qyzmetkerleri men polısııa qyzmetkerleri arasyndaǵy áleýmettik qamsyzdandyrý máselelerindegi teńsizdikke nazar aýdarýdy surady. Sonymen qatar depýtat «Qasiretti qańtar» oqıǵasy áskerı jáne arnaıy qyzmet qyzmetkerleriniń de, qarapaıym polıseılerdiń de qaza tabý nemese jaraqat alý qaýpi birdeı ekenin taǵy bir ret kórsetkenin eske saldy.
