Bılik pen buqaranyń arasynda yntymaq bolmasa, el tilegi eskerýsiz qala bergen kúnde memlekettilikke, təýelsizdikke qater tónýi əp-sətte-aq eken. Əleýmettik ədiletsizdiktiń aqyry shıeleniske ulasatynyn basqa elderdiń ómirinen kórip júrgenimizben, sol ahýaldy óz basymyzdan ótkizemiz dep oıladyq pa?
Aldyńǵy jyly ǵana 175 jyldyq mereıtoıyn toılaǵan uly Abaıdyń ulaǵatty sózderin qazaq qaýymy, onyń ishinde bıligi əli sanasyna sińirip, kókiregine túıip úlgermegeni baıqalady. Bıliktegi sheneýnikterdiń jazyp bergen baıandamany sýdyrlatyp oqyǵany jadyna toqyǵany emes ekenin, uly aqynnyń qara sózi qoǵamdaǵy ıdeologııalyq temirqazyqtyń ustynyna aınalǵan kúnde ǵana ómirimiz de ózgeshe sıpat alatynyna kóz jetkizip otyrǵan jaıymyz bar. Qazaq órkenıetiniń bastaýy Abaıdyń danalyǵymen astasyp jatyr. Osydan bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn dala danyshpany qazaqqa ǵana emes, jalpy adamzatqa taǵylym bolarlyqtaı tómendegishe tujyrym jasaǵan edi: «Endi adamzat kúsh jarystyryp emes, aqyl jarystyryp órge basa alady. Al aqyldylyqtyń ólshemi – ədilettilik. Ədilet eshkimdi kemsit peıdi, eshteńeniń obalyna qalmaıdy», deıdi aqyn.
Abaı aıtqan ədilettilikti zańdyq turǵydan óz bıliginen talap etýge, narazylyǵyn jetkizýge halyqtyń quqyǵy da bar. Al «aqyldylyqtyń ólshemine» qatysty usynysyn, talap-tilegin bılikke aıtýǵa jınalǵan sherýshilerdiń beıbit jıynyn buzaqylar men lańkesterdiń óz múddesine paıdalanýy, onyń ústine beıbit halyqqa, quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine oq atyp, memlekettik mekemelerge órt qoıyp, saýda oryndaryn tonaýy aqtaýǵa kelmeıtin, zańdyq turǵydan qatań jazalanatyn əreket ekeni sózsiz. Búlikshilerdiń artynda belgili bir uıymdastyrylǵan kúshterdiń turǵany da belgili.
Sorlatqanda, syrttan el aýmaǵyna attandap engen ashyq jaýlar emes, qaı kezde de óz ishimizden shyqqan shubar jylandar sorlatady ǵoı. «Ishten shyqqan jaý jaman» dep babalarymyz beker aıtty deısiz be? «Jaý joq deme, jar astynda» degeni taǵy bar halyqtyń. Bul joly da solaı boldy. Dushpandy, Qazaqstannyń tynyshtyǵyn, qazaq halqynyń yntymaǵyn kóre almaı júrgenderdi alystan izdep júrgende, búlikshilerdiń ishten shyqqany otanshyldyqty keıbireýlerdiń ózimshildik, jeke bılik týrasynda túsinetini janymyzǵa batady.
Búlikke ne túrtki bolǵany, ony kimder uıymdastyrǵany əli zerttelip, zerdelene jatar. Búlikshiler de tıisti jazasyn alar. Al bizdiń búgingi aıtpaǵymyz, syn saǵatta sabyrly bolý óz aldyna, təýelsizdikti, memlekettilikti qorǵaý mindeti tur aldymyzda. El bolyp, búkil halyq bolyp. Əleýmettik kıkiljińnen góri azamattyq tatýlyq qymbatyraq bolyp tur qazir. Əleýmettik talaptarǵa bola, óziniń aram pıǵyldaryn iske asyrýǵa jantalasyp, kóldeneńnen kılikken búlikshilerdiń kesirinen ǵasyrlar boıy babalarymyz at ústinde kúrespen ótkizgen el təýelsizdiginen, memleket tutastyǵynan endigi jerde aıyrylatyn bolsaq, eń úlken qasiret sol bolar edi.
«Myń ólip, myń tirilgen qazaqtyń» shejiresi oǵan endigi jerde «myń birinshi mərte ólýge» múmkindik bermeıdi. Tarıhtyń ashy sabaǵy osyǵan məjbúrleıdi. Kezekti «ólimge» bet burǵan kúnniń ózinde «myń birinshi ret tirilýine» eshqandaı kepildik joq» dep jazǵan bolatynbyz ilgerirekte jazǵan «Sońǵy múmkindik» atty maqalamyzda. Osy tujyrymdy oqyrmanǵa qaıtalap usynǵandy jón kórdik.
Bılik halyqtyń kóńilinen shyǵatyn sheshim qabyldaı almasa, ekeýara ortaq məmilege kele almasa, ıaǵnı bılik basyndaǵy toptardyń ymyralasýy arqyly halyqtyń əý basyndaǵy qoıǵan talap-tilegi syrt qalǵan kúnde, ol naǵyz saıası avantıýrızm bolyp shyǵar edi. Basqalaı aıtqanda, abyzdardyń aıtqanyna den qoıar bolsaq, «Kez kelgen sıtýasııada el basyn qaterge tikpeı el múddesine jete alý – saıasat, al óz múddesi jolynda el múddesin qurbandyqqa shalyp jiberýden taıynbaý – sypaıylap aıtqanda ǵana saıasatshyldyq, rasyna kelsek – saıası avantıýrızm».
P.S. Tarıh sahnasynda san ret aldanyp, san ret san soqqan Alash balasyn bul joly saıası avantıýrızmnen saqtaǵaı! Búgingi bılik pen halyqtyń birligi úılesim tabatynyna sengimiz-aq keledi.
