Bilim-ǵylym-óndiris: Yqpaldastyq kelisimder kúshine endi

Almatyda «Ǵylym ordasynda» ótken elimizdiń jetekshi joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary basshylarynyń forýmy barysynda yntymaqtastyq kelisim­shart­taryna qol qoıyldy. Ǵalymdar bas qos­qan alqaly jıynǵa Bilim jáne ǵylym mı­nıstri Ashat Aımaǵambetov qatysyp, bul yqpaldastyqtyń maqsaty bilim berý salasyndaǵy zertteý nátıjelerin qoldanýdy kúsheıtý, elimizdiń ǵylymı-zertteý áleýetin damytýmen qatar mamandardyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa negizdelgenin atap ótti.

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bilim men ǵylym salasyn damytý boıynsha birqatar mańyzdy mindet qoıyp otyr. Úkimet otyrysynda atalǵan máseleler talqylanyp, naqty is-sharalar belgilendi. Osyǵan oraı joǵary oqý oryndary jáne ǵylymı-zertteý ınstýttarymen jumys isteý tártibi anyqtalyp, bilim men ǵylymnyń ıntegrasııasyna naqty qadam jasalyp otyr. Bizge ǵylym jáne bilim salasynyń arasynda tyǵyz, aýqymdy jáne kópjaqty baılanys ornatý qajet. Tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, álem boıynsha jetekshi elder ǵylym men bilim salasyn tıimdi biriktirip otyr. Bul tájirıbe qazaqstandyq bilim jáne ǵylym júıesi úshin de mańyzdy. Endi bizdiń ýnıversıtetter ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen birlesip, ǵylymı kadrlardy daıarlaýdy birlese júzege asyrady. Atalǵan jobany júzege asyrý joǵary bilim jáne ǵylym salasyn, ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń áleýetin art­tyrýǵa serpin beredi», dedi A.Aıma­ǵambetov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, qazir otandyq joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary arasynda birlesken jumys jal­ǵasyn tabýda. Mysaly, Ál-Farabı atyn­da­ǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti Bıolo­gııa­lyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵyly­mı-zertteý ınstıtýtymen birlesip, «Vı­rý­­sologııa» jańa baǵdarlamasyn jasap, bir­les­ken dıssertasııalyq keńes ashty. Osy istiń jalǵasyndaı, joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń qyz­met­kerlerinen jasaqtalǵan 100-den astam dıs­ser­tasııalyq keńes ashylady. Osyǵan deıin ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń ǵalymdary dıss­ertasııalyq keńesterdiń jumysyna qa­jetti deńgeıde jumyldyrylmaǵan. Qabyl­dan­ǵan sharalar ǵylymı-zertteý sapasy men ǵylymı kadrlardy daıarlaýdyń tıimdiligin arttyryp qana qoımaı, ǵylymǵa talantty jastardy tartýǵa oń yqpal etedi. Sonymen birge mınıstr atap ótkendeı, búginde arnaıy jabdyqtalǵan, sapasy joǵary zerthanalar kópshilik ǵalymdarǵa qoljetimdi emes. Sondyqtan da jetekshi joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary zerthanalarynyń áleýetin birlese paıda­la­nýdyń nátıjesi tıimdi bolmaq. Birle­se maman daıarlaý úshin ǵylymı-zertteý ınstı­týt­tarynyń zerthanalary magıstranttar men doktoranttarǵa, al oqý oryndarynyń zerthanalary ınstıtýt qyzmetkerlerine qoljetimdi bolady. Osy oraıda Ulttyq ıadrolyq ortalyq, Iаdrolyq fızıka ınstıtýty, Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵy, Bıologııalyq qaýipsizdik ıns­tıtýty jáne taǵy da basqa teńdessiz ǵy­lymı zerthanalardyń múmkindigi zor.

Bıyl joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zer­t­­teý ınstıtýttary maman daıarlaýǵa qa­jet­­ti 500-den astam bilim berý baǵdar­la­ma­syn jasaıdy. Bul ǵylymı-zertteý nátı­je­le­rin bilim berý baǵdarlamalarynda paıda­lanady. Sondaı-aq stýdenttermen sońǵy ǵy­lymı jetistikterimen bólisý maqsatynda ǵy­lymı-zertteý ınstıtýttarynyń 300-den astam ǵalymy joǵary oqý oryndarynda dáris oqý, sabaq berý, ǵylymı jumystar men dıssertasııalarǵa jetekshilik etip, resenzııa jazý jumystaryna tartylady. Bul – ǵylymı qyz­metkerlerge ǵylymı-zertteý jumys­ta­rymen ǵana emes, ǵylymdaǵy izdenisterimen de bólisýge berilgen múmkindik.

Mınıstr osy oraıda, sońǵy eki jylda bilim men ǵylym salasyn qarjylandyrý kó­le­­mi eki esege óskenin atap ótip, endigi kezekte ǵylymı-zertteý granttary úsh jylǵa emes, bes jylǵa beriletinin atap ótti. Prezıdent Joldaýy sheńberinde joǵary oqý oryndarynyń 500 qyzmetkeri jyl sa­ıyn álemdegi eń úzdik ǵylymı-zertteý ıns­tıtýttaryna baryp, taǵylymdamadan ótý múm­kin­digine ıe bolady. Oqý keshenin de qamtıtyn bul sapardyń tıimdiligi elimizde jetispeıtin zert­hanalyq qurylǵylarmen jumys is­teı otyryp, ǵalymdar osy múmkindikti memleket esebinen ıgeredi. Bul da elimizdiń ǵy­ly­mı áleýetin birshama kóterýge jasalǵan qadamdardyń biri. Mınıstr sonymen birge ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń mekteptermen baılanys ornatý qajettigin atap ótti. О́ıt­keni mundaı qadamdar oqýshylardyń ǵy­lym­ǵa qyzyǵýshylyǵyn oıatýmen qatar, bilim men biligin arttyrýǵa yqpal etedi.

Alqaly jıynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń basqarma tór­a­ǵasy – rektor Janseıit Túımebaev baıan­da­ma jasap, memleket pen qoǵam tarapynan bilim, ǵylym salasyna barynsha tıimdi jáne básekege qabiletti bolýǵa suranys artyp otyrǵanyn atap ótti. Búginde atalǵan ýnı­versıtettiń qyzmeti Memleket basshysy men Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qoıǵan stra­te­gııalyq mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan. Ýnı­versıtette AQSh, Eýropa, Ońtústik-Shy­ǵys Azııa, Reseı Federasııasynyń joǵary oqý oryndarymen birlesken 120 qos dıplom baǵ­darlamasy bar. 92 baǵdarlama aǵylshyn tilinde júzege asyrylady.

Kelesi kezekte sóz alǵan Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory S.Seıdýmanov ǵylymdaǵy yqpaldastyqtyń, memleket tarapynan ǵylym men ǵalymdarǵa kóńil bólýdiń mańyzyn atap ótti.

Jıyn joǵary oqý oryndary men ǵylymı-zertteý ınstıtýttary arasyndaǵy bilim men ǵylymnyń ıntegrasııasyn nyǵaıtý týraly kelisimshartqa qol qoıýmen jalǵasty.

ALMATY