«Biz josparlarymyz ben usynystarymyz týraly jıi jazamyz. Biraq sonymen qatar sizderge atqarylǵan jumystar týraly aqparat berý mańyzdy dep esepteımin.
Sondyqtan ótken jyly bilim jáne ǵylym salasynda qabyldanǵan keıbir mańyzdy sharalarǵa toqtalǵym keledi.
- Elimizdiń barlyq mektebiniń birinshi synyptarynda Ahmet Baıtursynovtyń ádistemesi negizinde ázirlengen «Álippe» jáne «Býkvar» engizildi.
- 2021 jyldyń qańtar aıynan bastap mektep muǵalimderiniń, balabaqsha tárbıeshileri men kolledj oqytýshylarynyń jalaqysy 25%-ǵa ósti. Osy jyldyń qańtar aıynan bastap taǵy 25%-ǵa óskenin aıta ketken jón. Sonymen qatar 2021 jyldyń qyrkúıeginen bastap pedagogterdiń jumys júktemesi azaıtyldy. Bul bir stavka úshin muǵalimder endi aptasyna 18 saǵat emes, 16 saǵat jumys isteıtinin bildiredi.
- «Pedagog mártebesi týraly» Zań joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylaryna qoldanylmaýyna baılanysty, sáıkesinshe, olardyń jalaqysy kóterilmedi. Sol sebepti mınıstrlikke baǵynyshty JOO-larda 2021 jyldyń 1 qyrkúıeginen bastap professorlyq-oqytýshylyq quramnyń jalaqysyn kóterý týraly arnaıy buıryq qabyldadyq.
Qatardaǵy oqytýshylar úshin eń tómengi jalaqy 200 myń teńgeni, al professorlar úshin – 350-400 myń teńgeni quraıdy. Bul rette 1 stavkanyń maksımaldy kólemi jylyna 680 saǵattan aspaýy tıis. Mundaı múmkindik Prezıdenttiń qoldaýynyń arqasynda jáne 2011 jyldan bastap alǵash ret osyndaı kólemde grant qunyn arttyrýdyń nátıjesinde paıda boldy.
- 2021 jyly biz pedagog bolyp jumys istegisi keletinderge jumysqa ornalasý kezinde qoıylatyn talaptardy qatańdattyq. Osylaısha, endi bul mamandyqqa kez kelgen mektep túlegi túse almaıdy, óıtkeni pedagogıkalyq baǵytqa daıyndyqtyń barlyq baǵyttaryna UBT-nyń eń joǵary shekti baly belgilendi. Sondaı-aq pedagogıkalyq mamandyqtar boıynsha bilim alýshylar alatyn shákirtaqylardyń kólemi de qazir eń joǵary.
Jalaqyny kóterý, júktemeni azaıtý, eseptilikti qysqartý, pedagogterdi ózine tán emes fýnksııalarǵa tartýǵa jol bermeý sharalary – mamandyqtyń mártebesin arttyrý barysyndaǵy mańyzdy qadamdar. Nátıjesinde qazir muǵalim mamandyǵyna úzdik túlekter ǵana túsip jatqanyn kórip otyrmyz. Osy mamandyqqa túsýshilerdiń ortasha baly aıtarlyqtaı artty, pedagog mamandyǵyn tańdaǵan «Altyn belgi» ıegerleriniń sany eki ese kóbeıdi.
- Taǵy bir jańalyq – pedagogıkalyq baǵytta bilim beretin joǵary oqý oryndarynyń túlekteri úshin mindetti testileý engizildi. Endi daıyndyǵy nashar úmitkerler muǵalim bolyp jumysqa ornalasa almaıdy. Iаǵnı pedagogıkalyq bilim týraly dıplomnyń bolýy endi jumysqa birden ornalasýǵa kepildik bermeıdi. Balalarmen jumys isteı bilý óte mańyzdy jáne jaýapty mindet bolǵandyqtan, aldymen táýelsiz testileýden ótý kerek. Mundaı syrtqy emtıhandy 2021 jyly shamamen 40 myń túlek tapsyrdy. Olardyń ishinde shekti ball jınaǵandar ǵana mektepte jumys isteýge múmkindik aldy. Engizilgen bul jańashyldyq joǵary oqý oryndary jumysynyń sapasyn da kórsetti. 36 ýnıversıtet osy mamandyqqa daıyndaý boıynsha lısenzııasynan aıyryldy.
- Bir uıymda uzaq ýaqyt jumys isteıtin mektep dırektorlary úshin alǵash ret rotasııa júıesi engizildi. Endi olar bir uıymda 7 jyldan artyq basshy bola almaıdy. Rotasııa bastaldy jáne jyl boıy júrgiziletin bolady.
- Sondaı-aq 2021 jyly bilim berý uıymdary dırektorlary quramynyń sapasyn jaqsartý úshin naqty merzimder, krıterııler, testileýdi engize otyryp, laýazymǵa taǵaıyndaýdyń jańa júıesi engizildi.
- Dırektorlar úshin biliktilik sanattary engizildi, olar óz jalaqysynan 30%-dan 100%-ǵa deıin aı saıynǵy ústemaqy ala bastady. Bul qalaı jumys isteıdi? Ár 3 jyl saıyn dırektor attestasııadan ótýge mindetti. Attestattaý nátıjesi boıynsha basshy sanattardyń birin alady, onymen birge 3 jylǵa jáne aı saıynǵy qomaqty ústeme aqy (jalaqynyń 30%-dan 100%-ǵa deıin) taǵaıyndalady. Jumys tıimdiligi óte tómen bolǵan jaǵdaıda basshy jumystan shyǵarylady.
- Pedagogterdi jumysqa qabyldaýdyń jańa qaǵıdalary ázirlenip, qabyldandy. Qysqasha aıtqanda, budan bylaı dırektorlardyń óz qalaýy boıynsha muǵalimderdi ózi jumysqa qabyldaýǵa múmkindigi bolmaıdy. Endi naqty krıterııler belgilenip, muǵalimder jumysqa qyzmetiniń nátıjesi men jetistikteri negizinde konkýrs arqyly ornalasady. Bıyl bul rásim sıfrlyq formatqa kóshiriledi.
- Esep berýdi azaıtý jáne muǵalimderdi erekshe fýnksııalarǵa tartpaý týraly aıta otyryp, Zań normalary jumys isteıtinin atap ótkim keledi. Jaǵdaı burynǵydan túbegeıli ózgerdi. Bul máselege qatysty qatań ustanymymyz bar. 2021 jyly jańa zańnyń normalaryn buzǵany úshin (artyq esepterdi talap etý, qyzmettik mindetine jatpaıtyn jumysqa tartý jáne t.b.) bilim berý uıymdarynyń júzdegen basshysyn jáne ózge de laýazymdy tulǵalardy jazalaýǵa týra keldi. Bul jumys jalǵasatyn bolady.
- О́tken jyly alǵash ret erekshe qajettilikteri bar balalarmen jumys isteıtin pedagog-assıstent qyzmeti engizildi. Búginde elimizdegi mektepterde osyndaı 1200 muǵalim jumys isteıdi. Bul – ınklıýzıvti bilim berýdi damytý boıynsha mańyzdy shara. Sondaı-aq 2021 jyly respýblıka boıynsha 50-ge jýyq ınklıýzııany qoldaý kabınetteri ashyldy, psıhologııalyq-medısınalyq-pedagogıkalyq kabınetter sany 12 birlikke ósti, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý kabınetteriniń sany 13 birlikke ósti. Aýtızm ortalyqtary nomenklatýraǵa engizildi.
- Al mektepke deıingi uıymdar týraly aıtatyn bolsaq, mektepke deıingi tárbıe men oqytýdy damytýdyń jańa modeli ázirlendi. Ol balalardy tárbıeleý jáne oqytý prosesterine kózqarastaryn ózgertýge baǵyttalǵan. Sarapshylarǵa, ǵalymdarǵa jáne úkimettik emes uıym ókilderine kómekteri úshin alǵys aıtamyn.
- 2021 jyly barlyǵy 480 balabaqsha ashyldy, onyń ishinde úsheýi erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa arnalǵan, bul 35 myńǵa jýyq jańa oryn ashýǵa múmkindik berdi.
- 2021 jyly UBT elektrondy formatqa kóshirildi. Endi testileý kezinde proktorıng júıesi paıdalanylady. Test tapsyratyn kompıýterlerde beınebaqylaý kameralary ornatylǵan. Olar ınternette tikeleı translıasııa júrgizýge jáne beınejazbany qaıta tekserýge múmkindik berdi. Burynǵy qaǵaz júıesinen aıyrmashylyǵy, testileý kúni barlyq blanki men suraq kitapshalary joıylatyn. Elektrondyq formattyń arqasynda testileý áldeqaıda obektıvti ári ashyq túrde ótetin boldy. 2021 jyly doktorantýraǵa túsý úshin emtıhan alǵash ret ortalyqtandyrylyp, elektrondy formatta ótkizildi.
- Sondaı-aq ótken jyldan bastap talapkerlerge jylyna bir ret emes, eki ret magıstratýraǵa jáne doktorantýraǵa túsýge múmkindik berildi. Bul jańashyldyq magıstratýra men doktorantýrada oqyǵysy keletinder úshin oń ózgeris boldy.
- Dıssertasııalyq keńes qyzmetteriniń Erejeleri tolyǵymen ózgerdi. Olardyń jumystarynyń sapasyn jaqsartý mańyzdy. Bizdiń Komıtetke 40-qa jýyq keńestiń jumysyn toqtatýǵa týra keldi. Sonymen qatar osy Erejeler qabyldanǵannan keıin qorǵalatyn barlyq dıssertasııalar qoljetimdi boldy, al qorǵaý prosedýrasy endi mindetti túrde onlaın-translıasııa arqyly júzege asyrylady. Bul Erejelerde basqa da mańyzdy normalar qarastyrylǵan.
- Bilim berý sapasy tómen 15 joǵary oqý orny jumysyn toqtatty. Taǵy oqytý sapasy nashar 65 JOO-dan 500-den astam lısenzııa keri qaıtaryldy. Sondaı-aq 30 kolledj jumysyn toqtatyp, tıisti deńgeıde bilim bermegen mamandyqtar boıynsha 2000 lısenzııa mınıstrlikke qaıtaryldy. 100 myńnan astam stýdent basqa joǵary oqý oryndaryna aýystyryldy. Sonymen qatar tekserý kezinde is júzinde oqytylmaǵan on myńǵa jýyq stýdent oqýdan shyǵaryldy, joǵary oqý oryndarynda olardyń qujattary da bolmaǵan.
- 2021 jyly jekemenshik mektepter sany artyp, serpilis baıqaldy. О́tken jyly 170-ke jýyq jekemenshik mektep ashyldy. Bul, eń aldymen, jan basyna qarjylandyrýdy engizý jáne memlekettik tapsyrysty ornalastyrýdyń nátıjesinde júzege asyryldy.
- Joǵary oqý oryndarynyń jumysyn qaıta qarastyrýǵa baılanysty basshylar konkýrstyq rásimder arqyly qaıta taǵaıyndalyp, basshylyqqa bilikti ári jas mamandar keldi. Olardyń arasynda Kembrıdj ýnıversıtetiniń, Pensılvanııa ýnıversıtetiniń, Nazarbaev ýnıversıtetiniń, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń jáne álemniń basqa da jetekshi ýnıversıtetteriniń túlekteri bar. Sondaı-aq álemniń jetekshi ýnıversıtetteriniń 20-dan astam túlegi provost jáne prorektor bolyp taǵaıyndaldy. Prezıdenttik jastar kadrlyq rezerviniń músheleri mınıstrlik pen vedomstvolyq baǵynyshty uıymdardaǵy jumysqa belsene aralasa bastady.
- Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, joǵary oqý oryndary stýdentteriniń shákirtaqysy ósti. Máselen, sońǵy eki jylda doktoranttardyń shákirtaqysy 82 myńnan 170 myń teńgege deıin ósti. Bıyl qyrkúıek aıynda shákirtaqy mólsheri taǵy da artady.
- Joǵary oqý ornynda oqý úshin bólinetin memlekettik bilim berý granttarynyń sany 5000-ǵa artty. Bıyl da granttar sany osyndaı kólemde artady. Granttar bólý kezinde «merit based»-ke ǵana emes, «need based»-ke de nazar aýdaramyz. Máselen, alǵash ret kvota boıynsha bilim berý granttary jalpy sanynyń 5%-y kópbalaly otbasylardan shyqqan balalarǵa, 1%-y tolyq emes otbasylardan shyqqan balalarǵa bólinedi.
- Alǵash ret 2021 jyly jas ǵalymdarǵa postdoktorantýra engizildi. Endi Prezıdent qoldaýynyń arqasynda jyl saıyn 1000 jas ǵalym 3 jylǵa postdoktorantýraǵa qabyldana alady, osy 3 jylda turaqty túrde jalaqy alyp, ǵylym salasyndaǵy mansabyn bastaıdy.
- Alǵash ret ǵalymdarǵa arnalǵan taǵylymdamalar paıda boldy. Endi jyl saıyn bıýdjet esebinen 500 ǵalym bir jyl boıy taǵylymdamadan ótýge sheteldegi úzdik ǵylymı ortalyqqa bara alady. 2021 jyldyń jeltoqsan aıyndaǵy komıssııa otyrysynda 500-ge jýyq ǵalym stıpendııaǵa ıe boldy.
- Jaqynda Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen qabyldanǵan «Ǵylym týraly» Zańǵa engizilgen ózgerister til mamandaryn, tarıhshylardy, arheologtardy, fılosoftardy jáne t.b. ǵalymdardy granttyq táýeldilikten birjola aryltty. Sáıkesinshe, olardyń ǵylymı qyzmetin qoldaýǵa kepildik berildi. Kem degende 1600 ǵalym granttyq konkýrstardyń nátıjelerine qaramastan turaqty jalaqy alatyn boldy. Mundaı qoldaýdyń mańyzy zor.
- Ǵylymı granttar merzimin uzartý jáne ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynda kepildendirilgen jalaqy alatyn ǵalymdardyń tizimin keńeıtýge baılanysty ǵalymdar kópten beri kóterip kele jatqan másele de sheshimin tapty. Endi granttar 3 emes, 5 jyl boıy júzege asyrylady, olardyń tizimi de keńeıtildi.
- QazVac – buryn Bilim jáne ǵylym mınıstrligine baǵynyshty uıym bolǵan Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ınstıtýty ǵalymdarynyń jumysynyń nátıjesi. Vaksına jasaý jáne klınıkalyq synaqtar júrgizý jumysyn úılestirý mınıstrlikke júktelgen bolatyn. Prezıdenttiń jan-jaqty qoldaýynyń arqasynda vaksına daıyndalyp, BQPǴZI bazasynda zaýyt iske qosyldy. Vırýsologııa boıynsha bilim berý baǵdarlamasy men birlesken dıssertasııalyq keńes ashylyp, jalaqy birneshe ese ósti, zamanaýı zerthanalyq qural-jabdyqtar satyp alyndy.
- Alǵash ret «Úzdik ǵylymı qyzmetker-2021» baıqaýynyń qorytyndysyn shyǵardyq. Bul baıqaýda laýreat atanǵan 50 adam qurmetti ataqqa ıe boldy jáne qosymsha 6 mıllıon teńgege jýyq syıaqy aldy. Endi baıqaý jyl saıyn ótkiziletin bolady.
- Memleket basshysynyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń otyrysynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda mektepke deıingi tárbıe men oqytýdy damytýdyń jańa modelin bekittik. Tıptik baǵdarlamalar ózgerip, biliktilikti arttyrý jumystary júrgizilip jatyr. 2021 jyly mektepke deıingi bilim berý júıesine memlekettik baqylaý engizildi. 10 jyl buryn balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtýdy arttyrý jáne jekemenshik balabaqshalardy damytýdy jedeldetý maqsatynda olardy lısenzııalaý men attestasııadan bosatý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn. Qazir balalardy 99 paıyz balabaqshaǵa ornalastyryldyq, endi barlyq mektepke deıingi uıymdarda memlekettik standarttyń saqtalýyn qamtamasyz etý mańyzdy.
- Daryndy balalardy qoldaý maqsatynda halyqaralyq olımpıadalardyń jeńimpazdaryna, sondaı-aq jattyqtyrýshylarǵa qarjylaı syıaqy tóleýdi kózdeıtin zań jobasy ázirlenip, Májiliske engizildi. Qabyldanǵan sharalarmen qatar jeńimpazdarǵa UBT tapsyrmaı-aq joǵary oqý oryndaryna grantqa túsý múmkindigin berýdi josparlap otyrmyz.
- Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytý boıynsha jańa túzetýler qabyldandy. 2021 jyldan bastap dýaldyq júıe boıynsha oqý ýaqyty jumys ótili bolyp esepteledi, kolledjder praktıkalyq jumys kezinde alǵan ónimin sata alady. Dýaldy oqytý kezinde stýdentterge kómektesetin óndiristen kelgen tálimgerler jalaqy alady, jańa klassıfıkator bekitildi. Sondaı-aq kolledjge stýdentterdi qabyldaýdyń jańa júıesi engizildi jáne memlekettik tapsyrys «Aqsha stýdentpen birge júredi» qaǵıdaty boıynsha ornalastyrylady.
- 2021 jyldyń qańtarynan bastap aımaqtarda bilim berý júıesin basqarýdyń jańa modeli engizildi. 2021 jyldan bastap aýdandyq jáne qalalyq bilim bólimderi oblystardyń bilim basqarmalaryna qarjylyq jáne uıymdastyrýshylyq jaǵynan esep bere bastady. Osy ýaqytqa deıin aýdandyq, qalalyq bólimderdi is júzinde oblystyq basqarmalar emes, aýdandyq, qalalyq ákimdikter basqarǵan bolatyn. Orta jáne mektepke deıingi bilim berýdi basqarý júıesinde basqarýshylar áldeqaıda kóp boldy. Men bul sheshimdi orta jáne mektepke deıingi bilim berý júıesi jumysynyń tıimdiligin arttyrý úshin eń mańyzdy qadam dep esepteımin.
- «Oqýǵa qushtar mektep» jobasyn júzege asyrý boıynsha naqty jospar bekitildi. Mektepterde balalardyń kitap oqýyna qolaıly jaǵdaı jasaldy, kitaphanalar jańartyldy. 2021-2022 oqý jylynda mektep kitaphanalaryna alǵash ret 2,5 mıllıon danadan astam balalar kórkem ádebıeti satyp alyndy. Munyń barlyǵy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qoldaýynyń arqasynda 2021 jyly atqarylǵan jumystardyń bir bóligi ǵana. Bul jazbada kóptegen ózgerister men sheshimder kórsetilgen joq. Biraq, árbir bastamanyń artynda bilim jáne ǵylym salasy qyzmetkerleriniń eńbegi jatyr. Keı sharalar tanymaldylyqqa ıe bolmady jáne belgili bir moıyndamaýshylyqpen, qysymmen qabyldandy. Degenmen, buryn tek oıda bolǵan sheshimder búginde is júzinde oryndaldy. Qabyldanyp jatqan sharalar elimizdiń bilim jáne ǵylym salasyn jaqsy jaqqa ózgertetin bolady.
О́z tarapymnan, bilim jáne ǵylym júıesin jaqsartý úshin kúsheıtilgen jumysty jalǵastyratynymyzdy atap ótkim keledi.
Problemalar áli de bar jáne salamyzdyń ereksheligine baılanysty olardyń kópshiligi áli tolyǵymen sheshilgen joq. Biraq biz ózekti máselelerdi tez arada sheshý úshin bar kúshimizdi salamyz», delingen mınıstrdiń jazbasynda.
