Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Eýropalyq komıssııanyń málimetteri boıynsha, jahandyq ekonomıkalyq daǵdarys jyldarynda Eýropadaǵy áleýmettik kásipkerlik qarqynmen damyǵan. Oǵan dálel retinde Eýropanyń áleýmettik kásiporyndarynda 10 mln-nan asa jumys oryndarynyń ashylǵanyn atap ótýge bolady. Bul kásiporyndar negizinen áleýmettik mańyzy bar taýarlar men qyzmet túrlerine, múmkindigi shekteýli jandardy jumysqa ornalastyrý men turaqty damýǵa baǵyttalǵan. Búginde Belgııa, Majarstan, Italııa, Lıýksembýrg, Fransııa, Estonııa jáne basqa da elderde 1 mln turǵynǵa shaqqanda 2 myńǵa jýyq áleýmettik kásiporyn jumys isteıdi. Júıeli qoldaýdyń nátıjesinde Ońtústik Koreıada sońǵy 10 jylda kásiporyndar sany – 30 esege, al jumyspen qamtylǵandar 16 esege kóbeıgen. Mysaly, 2018 jyldary sertıfıkattalǵan 2 myńnan asa kásiporynda 40 myń adam jumys istese, onyń 60 paıyzyn áleýmettik muqtaj jandar qurap, jyldyq tabysy shamamen 1,7 mln dollarǵa jetken.
Qazaqstanda da áleýmettik kásipkerlikti qoldaıtyn arnaıy zań bar. Byltyr Májilis áleýmettik kásipkerlikti damytý máseleleri boıynsha tolyqtyrýlar men túzetýlerdi maquldap, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kásipkerlik, áleýmettik kásipkerlik jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy.
Green Tal sheberhanasynyń jetekshisi, áleýmettik kásipkerlik mektebiniń negizin qalaýshy Emın Áskerovtiń aıtýynsha, áleýmettik ózgeristerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan jańa baǵyttyń júzege asýyna Memleket basshysynyń ózi tikeleı qoldaý bildirip, bastamashy bolyp otyr. Atalǵan zań azamattardyń áleýmettik osal sanattaryn jumyspen qamtýdy jeńildetýge jáne olardyń qoǵamdyq paıdaly qyzmetke qatysýyna, áleýmettik kásipkerlik sýbektileri óndiretin taýarlardy naryqqa engizýge múmkindikter berýmen qatar, ǵımarattardy jeńildikpen jalǵa alý men salyq jeńildikterin, taǵy da basqa máselelerdi qarastyrady.
E.Áskerov atap ótkendeı, búginde elimizde 500-den asa áleýmettik kásipker óz jobalaryn júzege asyrýda. Áleýmettik kásipker kez kelgen áleýmettik máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan kásiporyndar deıtin bolsaq, Green Tal áleýmettik sheberhanasynyń aǵash ustasy, tigin, kıiz sheberhanalary jáne basqa kásiptik baǵyttarynda áleýmettik sanatqa jatatyn azamattardyń 95 paıyzy eńbek etedi.
Damyǵan elderde áleýmettik kásipkerlik ekonomıkanyń úshinshi sektoryna jatady. Olar tek eldik máselelerdi ǵana sheship qoımaı, salyq aýdarymdary esebinen memleket bıýdjetin toltyrýǵa yqpal etýde. Osy oraıda Ulybrıtanııa tájirıbesin negizge alǵan E.Áskerov bul elde 100 myńdaı áleýmettik kásipkerdiń jumys tájirıbesin nazarǵa aldy. Mundaı kásiporyndarǵa áleýmettik muqtaj 1,5 mln adam jumysqa ornalasqan. Al áleýmettik kásipkerlerdiń salyqtyq túsimderinen túsetin soma IJО́-niń 10 paıyzyn quraıdy.
Bıznes-trener Gúljanat Muratbaı Mańǵystaý oblysyndaǵy áleýmettik kásipkerliktiń damý barysymen bólisti. Qazirgi kezde atalǵan óńirde de kásipkerlik basqarmalarynda reestr jasalýda. Al qoldanysqa engen zań aldaǵy ýaqytta osy salanyń damýyna barynsha múmkindik beredi.
«Qujatta qarastyrylǵan jeńildikter – áleýmettik kásipkerlikpen aınalysamyn deýshilerge berilgen jaqsy múmkindik. Degenmen elimizde bul salaǵa qatysty aqparattyń azdyǵy, tirkelýdegi, granttyq jobalarǵa qatysýmen baılanysty habarlamalardyń jetkiliksizdigi salanyń damýyna kedergi keltirýde. Mysaly, ótken jyly ÚEU-ny memleketten qarjylandyrýǵa baılanysty 1 851 jobaǵa 16,2 mlrd teńge bólindi (1 jobaǵa – shamamen 8,75 mln teńge). Ony osy salada kópjyldyq tájirıbesi bar ÚEU ǵana júzege asyrǵandyqtan, azamattyq qoǵamnyń ózge belsendileri shet qaldy. Iаǵnı salanyń ókilderi qarjylandyrý tetikteri jaıyndaǵy derekterge zárý», deıdi G.Muratbaı.
Degenmen qazirgi kezde aımaqtardaǵy qoǵamdyq uıymdarǵa birte-birte kóńil bólinip keledi. Sondyqtan da salada tájirıbesi bar mamandar bilgenderimen bólise otyryp, ÚEU, áleýmettik kásipkerlik salasy ókilderiniń yqpaldastyǵy qajet.
G.Muratbaı sonymen qatar «Bıznes Bastaý» jobasyna áleýmettik kásipkerlik týraly taraý qosýdyń qajettiligin aıtady. Al qoldaýǵa ıe bolǵan kásipkerlerge arnaıy ball qosý arqyly olardyń osy saladaǵy úlesin kóbeıte alamyz. Mysaly, Almatydan ózge qalalarda múgedekterdiń arbasyn jóndeıtin sehtar, olarǵa qajetti taýarlardy satatyn oryndar joqtyń qasy. Sondaı-aq olardyń aqparat almasyp, qoǵammen baılanysýdaǵy tıimdi tetikteri jetkiliksiz.
Búginde elimizdegi birqatar óńir ekonomıkalyq turǵydan damyp keledi. Bıznes-trener, mentor, kópbalaly ana Gúlnar Býkvaeva mal ósirip, sút ónimderin óndirgisi keletin kásipkerlerge aqparattyq qoldaý kórsetip, tájirıbesimen bóliskisi keletinin aıtady. О́ıtkeni sapaly azyq-túlik óndirý men halyqtyń densaýlyǵy memlekettik saıasattyń basym baǵyttarynyń biri deıtin bolsaq, elimizdiń qaı óńirin alsaq ta, tabıǵı ónim óndirý múmkindigi zor. Áleýmettik kásipkerlik qoǵamnyń álsiz toptaryna qoldaý kórsetetin mańyzdy sala bolǵandyqtan, kóp qoldaýdy qajet etedi.
G.Býkvaeva atap ótkendeı, sońǵy kezderi qoǵamdyq uıymdardyń ózi ózin qarjylandyrý máselesi qarastyrylýda. Osy oraıda áleýmettik kásipkerlik nysandarynyń tabys tabý múmkindikterine kóńil bólý qajet. Bul birinshiden, memleket qarjysyn únemdeýge múmkindik berse, ekinshiden kásipkerler men onda jumys istep jatqan áleýmettik sanattaǵy azamattardyń turmystyq jaǵdaıynyń túzelýine yqpal etedi. Sonymen qatar ol qoǵamdyq uıymdardyń qujat jınaý mashaqatyn jeńildetýge qatysty da oılarymen bólisti.
Bıyl qańtar aıyndaǵy derekter boıynsha, elimizde 700 myńǵa jýyq múgedektigi bar azamattar tirkelse, 420 myńǵa jýyǵy – eńbekke qabiletti jasta. Áleýmettik sanattaǵy azamattardyń qoǵammen yqpaldastyǵy ÚEU men áleýmettik kásipkerler belsendiliginiń nátıjesinde tıimdi júzege asyp keledi. Búginde elimizde 20 myńǵa jýyq ÚEU tirkelgeni týraly derek bar. Alaıda olardyń 5 myńǵa jýyǵy ǵana – belsendiler qatarynda. Osy oraıda azamattyq qoǵamnyń damýy úshin ÚEU baǵytyndaǵy aqparattyq máseleler meılinshe júıeleýdi qajet etedi. Al áleýmettik kásipkerler azamattardyń áleýmettik osal sanattaryna arnalǵan sapaly jumys oryndaryn ashyp, olarǵa qajetti qyzmet túrleri men taýarlar óndirisin jolǵa qoıyp jatqany qýantady.
