Elbasy Kapýstın Iаr zardabyna den qoıdy – deıdi «Naryn» qozǵalysy qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Káken Kóbeısinov
Túgin tartsa maıy shyqqan shuraıly da shyraıly Naryn topyraǵy ótken ǵasyrdyń elýinshi jyldarynda ıadrolyq synaq alańyna aınaldy. Keńestik solaqaı sodyr saıasattyń saldarynan oryn alǵan Kapýstın Iаr jáne Azǵyr polıgondarynyń zardaptary qazir birtindep joıylyp keledi. Onyń qorshaǵan ortaǵa keltirgen zalaly men zııanyn azaıtý jóninde qolǵa alynǵan is-sharalar da jetkilikti. Qoǵamdyq birlestik jetekshisi, Aqjaıyqtyń ardaqty aqsaqaly Káken KО́BEISINOVPEN áńgimemiz osyndaı baǵytta órbidi.
– Káken aǵa, siz keshe Elbasymyzdyń Nıderland koroldigine qarasty Gaaga qalasynda ótkizilgen ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi dúnıejúzilik sammıtke qatysqanynan BAQ arqyly tanys shyǵarsyz degen oıdamyn. О́ıtkeni, sizdiń ıadrolyq jarylystardy toqtatý, onyń zardaptaryn aýyzdyqtaý jónindegi máselelerge kelgende qulaǵyńyz qashan da túrik júretini bizge jaqsy belgili.
– Árıne, habardarmyn. Álemdik turǵydaǵy mundaı ózekti de kókeıkesti máselelerden shetqaqpaı qalýǵa bola ma? Nursultan Ábishulynyń Semeı atom polıgonyn jabý jónindegi Jarlyq shyǵarǵan kúninen keıin Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni datasynyń búkilhalyqtyq kúntizbege engizilýine qozǵaý saldy. Bizdiń Elbasy – qaı kezde de júıesiz, qısynsyz sóılemeıtin, is pen sózdiń birligin saqtaı biletin halyqaralyq deńgeıdegi iri tulǵa. Jalpy, Nursultan Nazarbaev – búkil álem boıynsha ıadrolyq qaýipsizdik máselelerine bastamashy bola bilgen ári osy tereń gýmanıstik mıssııasy arqyly álemdik deńgeıde moıyndalǵan qaıratker. Dál osylaı ekenine biz keshegi kúni taǵy da aıqyn kóz jetkize tústik.
– Káken aǵa, memleket basqaryp otyrǵan adamnyń árbir saǵaty men mınýty esepteýli. Sondyqtan Elbasy ekiniń birin qabyldaı bermeıtini tabıǵı jaıt. Osyǵan qaramastan, búgingi seksenniń seńgirinen asyp otyrǵan máýeli báıterekteı shaǵyńyzǵa deıin Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń qabyldaýynda úsh ret bolǵan ekensiz. Osy kezdesýlerden keıin polıgon zardaptaryn joıý maqsatynda qandaı sharalar belgilengenin aıtyp bere alasyz ba?
– Týrasyn aıtý kerek, bizdiń Elbasy óz halqynyń taǵdyryna erekshe den qoıyp keledi. Úlken aıtys-tartystar men qarsylyqtar jaǵdaıynda, egemendik almaı turyp Semeı atom synaq polıgonyn japty. Azǵyr polıgony da jabyldy. Biraq onyń zardaby áli tolyq joıylǵan joq. Sonaý 2000 jyly Prezıdent meni qabyldaǵannan keıin ótinishim boıynsha úkimetke jáne tıisti mınıstrlikterge tapsyrma berdi. Soǵan sáıkes arnaıy sarapshy komıssııa qurylyp, polıgon aımaǵyna on ret ǵylymı-zerthanalyq zertteýler júrgizildi. Respýblıka úkimeti janynan alty vedomstvoaralyq jumys toby men komıssııa quryldy. Sonyń nátıjesinde 2004 jyldan bastap jergilikti bıýdjet qarjysy esebinen polıgon zardabyn shekkenderge áleýmettik qoldaý sharalary júrgizile bastady. Meniń Elbasyna aıtqan usynysym boıynsha 2005 jyldan bastap áskerı-synaq polıgony zardabyn tartqan Batys Qazaqstan oblysy turǵyndaryn ońaltý jónindegi 2005-2007 jyldarǵa arnalǵan aımaqtyq baǵdarlama qabyldandy. Bul baǵdarlama keıin 2008-2010 jyldarǵa da jasalyp bekitildi.
Qazir oblystaǵy bala jastan múgedek – 867, 18 jasqa deıingi 689 bala, I toptaǵy 325 adam, II toptaǵy – 1052, III toptaǵy 1136 adam, barlyǵy 4069 adam úsh aılyq eseptik kórsetkish kóleminde áleýmettik járdemaqy alady. Jańaqala kentinde polıgon zardabyn shekkenderdi ońaltýǵa arnalǵan oblysaralyq emdeý kesheni ashyldy. Kapýstın Iаr jáne Azǵyr polıgondary zardabyna ushyraǵandardy áleýmettik qorǵaý jáne ońaltý jóninde respýblıkalyq baǵdarlama qabyldaý qajettiligi de talas týǵyzbaıdy. Men budan birneshe jyl buryn Nursultan Ábishulymen kezdesý kezinde osy máseleni de aıtqan bolatynmyn. Bul usynysqa da Memleket basshysy túsinistikpen qarady. Sondyqtan da, bul máseleniń úkimet janynda qurylǵan komıssııada qaralýyna tapsyrma berdi.
– Sonda siz kezdesý kezinde Elbasyna naqty qandaı usynys-pikirler aıtyp edińiz?
– Aımaq turǵyndaryna aýyz-sýdyń jetispeıtini, sý sapasy men quramynyń nasharlyǵy, onyń quramynda aýyr metaldardyń kóptigi, osy aımaqtaǵy janýarlar men ósimdikter dúnıesiniń jyldan-jylǵa seldirep azaıyp bara jatqany týraly aıtqanmyn. Árıne, usynysym aıaqsyz qalǵan joq. Osyǵan baılanysty Oral qalasynda Kapýstın Iаr men Azǵyr polıgondarynyń ekologııalyq zalalyn anyqtaıtyn respýblıkalyq komıssııanyń kóshpeli májilisi ótkizildi. Onda áskerı polıgondardyń áser etý aımaǵyndaǵy ekologııalyq máseleler qaraldy.
Aldaǵy ýaqytta bul komıssııa bıýdjettik baǵdarlamalarǵa engizilýge tıisti qarjy kólemin anyqtap, úkimettiń aldyna tıisti másele qoıady degen senimdemin. О́ıtkeni, olarǵa Elbasynyń qoıyp otyrǵan basty talaby da osy. Men «Naryn» qozǵalysy qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi retinde synaq zardaptaryn anyqtaý baǵytynda júrgizilgen zertteýlerdiń qorytyndy materıaldaryn respýblıkalyq komıssııa tóraǵasyna tabys etip, qosymsha zertteý júrgizýdiń qajeti joq ekenin málimdedim. Komıssııa otyrysyn qorytyndylaǵan Qorshaǵan ortany qorǵaý vıse-mınıstri, komıssııa tóraǵasy Bektas Muhamedjanov buǵan deıin aıtylǵan usynys-pikirlerdiń eskeriletinin málimdedi. Iаǵnı, budan keıingi kezeńde ulttyq ǵylymı-zertteý ınstıtýttarymen birlese otyryp, polıgondardyń aımaqtaǵy adamdar densaýlyǵyna tıgizgen keri áserin zertteýge baǵyttalǵan birneshe baǵdarlama daıyndalmaq. Bul jóninde tıisti zertteý jumystary bastalyp ta ketti. Ári osy zertteýlerdiń qorytyndysyna oraı naqty sheshimder qabyldanady dedi ol. Endi biz osy komıssııanyń túpkilikti sheshimin kútemiz.
Mine, Naryn boıyn jaılaǵan qalyń eldiń kókeıindegi osy sheshimin taýyp úlgermegen jaıttar Elbasymyzdyń ózi tikeleı qozǵaý salyp, tıisti tapsyrma bergennen keıin ǵana jandandy dep esepteımin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.
___________________
Osydan shırek ǵasyr buryn
