Páter jaldaý aqysynyń kóterilýine jol berilmeýi kerek
Prezıdenttiń aıtýynsha, turmysy tómen turǵyndardyń baspana jaldaýǵa ketetin shyǵynyn azaıtýǵa septesetin bastama byltyr qolǵa alynýy kerek edi. Endi bul áleýmettik bastamanyń iske asyrylýyn bıyl 1 mamyrdan keshiktirmeý qatań tapsyryldy.
«Otbasy bank» pen Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi sýbsıdııa alatyndar men jyljymaıtyn múlikti jalǵa berýshiler tirkeletin arnaıy sıfrly platformany ázirleýge tıis. Azamattar ózderiniń qajettilikterine sáıkes ákimdikter nemese qurylys kompanııalary aıtqan jerden emes, ózderi qalaǵan jerden turǵyn úı tańdaı alady. Áleýmettik jaǵdaıy nashar toptar úshin jalǵa alý shyǵynynyń 50 paıyzy mólsherindegi sýbsıdııa memleketten tólenedi. Turǵyndar otbasylyq bıýdjettiń artylǵan aqshasyn azyq-túlik, bilim alý, medısına jáne taǵy basqa qajettilikterine jumsaı alady. Osy júıe boıynsha ótinimderdi qabyldaý merzimin bıylǵy
1 mamyrdan keshiktirmeýdi tapsyramyn», dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Endi áleýmettik qoldaýdyń bul túri qalaı júzege asady, munyń ıgiligin kimder kóre alady – osy máselelerge toqtalsaq. Qazir elimizde 590 myńǵa jýyq azamat baspanaǵa muqtaj, onyń ishinde 210 myńy áleýmettik osal topqa jatady. Bul – kóp balaly otbasylar, 1 jáne 2-toptaǵy múgedekter, jetim balalar, múgedek balalary bar otbasylar. Onyń ishinde tabysy eń tómengi kúnkóris deńgeıinen tómen 70 myńǵa jýyq kezekte turǵandar qysqa merzimde turǵyn úımen qamtamasyz etilýi tıis. Bul derekterdi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Baqytjan Qashaqov keltirdi.
– Jalǵa beriletin páterlerdi alýǵa birinshi kezekte áleýmettik osal toptaǵy azamattar quqyly. Biz aıtyp otyrǵan bastama salynyp jatqan úılerdi jalǵa alýǵa ǵana qatysty emes. Qazir kez kelgen aımaqta naryqtaǵy páterler jalǵa berilip keledi. Ondaı páterlerdi jaldap turatyndar da osy baǵdarlamaǵa qatysa alady. Biz jeke turǵyn úı qorynan jalǵa alynǵan turǵyn úı úshin tólemderdi taǵaıyndaý qaǵıdalaryn ázirledik. Baǵdarlama operatory bolyp «Otbasy bank» belgilendi. Bul ataýly kómek azamattardyń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen. Iаǵnı jaldaý aqysynyń 50%-y memlekettik sýbsıdııalar esebinen, onyń ishinde 40%-y respýblıkalyq bıýdjetten, al 10%-y óńirlik bıýdjetten óteledi. Al qalǵan 50%-yn jalǵa alýshylar ózderi tóleıdi, – dedi B.Qashaqov.
Onyń aıtýynsha, 70 myń azamatty qoldaý úshin 50 mlrd teńge bólinedi. Bul soma kezektegiler sanyna qaraı jyl saıyn ózgerýi múmkin. Respýblıkalyq bıýdjetke júktemeni azaıtý úshin jergilikti bıýdjetterden 10% mólsherinde birlesip qarjylandyrý qarastyrylǵan. Iаǵnı respýblıkalyq bıýdjetten jyl saıynǵy shyǵyndar 40 mlrd teńgeni, al jergilikti bıýdjetterden – 10 mlrd teńgeni quraıdy.
Aılyǵy shaılyǵyna áreń jetetin turǵyndardyń baspana jaldaýy úshin memleketten ótemaqy ala bastaýy qýantady. Degenmen bul bastama úılerdi jaldaý aqysynyń kóterilip ketýine yqpal ete me degen qaýip te joq emes. Sarapshylar bul máselege de mán berip otyr.
– Baǵdarlamany ázirleý kezinde mundaı qaýip eskerildi. Eger bul jaǵdaıdy qadaǵalamasaq, onda jaqynda jaldaý qunynyń qymbattaıtyny anyq. Sondyqtan biz 1-3 turǵynǵa – jaldamaly turǵyn úıdiń 40 sharshy metriniń jartysy, 4-5 adamǵa – 60 sharshy metrdiń jartysy, 6 jáne odan da kóp adamǵa – 80 sharshy metrdiń jartysy úshin ótemaqy tóleýdi naqtylap otyrmyz. Tájirıbe kórsetkendeı, aılasyn asyrǵysy keletin adamdar tabylady. Mysaly, zeınetaqy qarajatyn turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartý úshin paıdalanýǵa ruqsat etilgen kezde aıla-sharǵylar negizinen bir-birin jaqsy biletin nemese týystyq baılanysy bar satyp alýshy men satýshy arasyndaǵy aldyn ala sóz baılasý arqyly boldy. Sol sebepten bul joly barlyq qujatta jalǵa alýshy men jalǵa berýshi arasynda týystyq qarym-qatynas bolmaýy kerek dep belgiledik. «Otbasy bank» derekter bazasy boıynsha jalǵa alynǵan turǵyn úıdiń kimge tıesili ekenin jáne taraptar arasynda týystyq baılanys bar-joǵyn tekseredi. Árıne, bári jiti qadaǵalanǵanymen de, bir sańylaý taýyp, paıda kórgisi keletinder bolady. Ákimdik pen «Otbasy banki» turǵyn úı jaldaý salasyna monıtorıng júrgizedi. Eger tekserý kezinde belgili bir otbasy kórsetilgen mekenjaıda bolmasa, aldymen oǵan eskertedi, sodan keıin tólemderdi toqtata turý týraly sheshim shyǵady. Bizdiń oıymyzsha, bul sharalar baǵanyń ósýin tejeıdi, – dedi B.Qashaqov.
Jyljymaıtyn múlik naryǵynyń sarapshysy Anna Shaskaıa da bul bastamadan keıin páterlerdi jaldaý aqysynyń ósýinen qaýiptenedi. Bul rette ol baǵdarlamaǵa sáıkes keletin páterlerdiń jaldaý qunyn belgileý boıynsha monıtorıng jasalýy kerek ekenin alǵa tartty.
– Jaldamaly turǵyn úıdi sýbsıdııalaý – kóptegen damyǵan elde keń taralǵan tájirıbe. Al bizdiń elde páter jaldaýdy sýbsıdııalaý tabysy tómen halyqtyń osal toptaryna, ıaǵnı kezekte turǵandarǵa qatysty bolyp otyr. Árıne, bul bastama mundaı otbasylardyń shyǵynyn aıtarlyqtaı jeńildetetini sózsiz. Biraq jaldaý aqysynyń ósýi, sýbsıdııaǵa qatysty túrli aıla-sharǵylardyń oryn alýy sııaqty qaýiptiń bary ras. О́kinishke qaraı, biraz jumysshy áli kúnge deıin tabysyn jasyryp, «kóleńkeli» aılyq alyp keledi. Tabysyn ádeıi tómendetip, jyljymaıtyn múligin jasyryp, jeńildik tólemderin alatyndardyń tizimine engisi keletinder kóp. Mundaı jaǵdaıda jeńildikten úmitti otbasynyń naqty qarjylyq jaǵdaıyn bilý qıyn bolýy múmkin. Páter jaldaý aqysynyń baqylaýsyz ósýine jol bermeý maqsatynda memleketke osy baǵdarlamaǵa sáıkes keletin ártúrli formattaǵy páterlerdiń jaldaý qunynyń eń joǵary deńgeıin belgileý úshin naryqqa turaqty monıtorıng júrgizip otyrý qajet. Álbette, jalǵa alynǵan turǵyn úıdiń maqsatty paıdalanylýyn únemi baqylaý kerek, – dedi A.Shaskaıa.
Bastama qalaı
júzege asady?
Halyqtyń áleýmettik osal toptary úshin páter jaldaý tólemderin sýbsıdııalaýdyń jańa tetigine qatysty jurt kókeıinde kóp saýal bary anyq. Osy baǵdarlamaǵa operator bolyp belgilengen «Otbasy bank» AQ tóraǵasy Lázzat Ibragımova Facebook-tegi paraqshasynda biraz suraqqa jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, bul tólemder – turǵyn úı jaldaıtyn jekelegen otbasylarǵa bıýdjet qarajaty esebinen óteýsiz negizde beriletin, ótemaqy túrindegi memlekettik qoldaý. Eskeretin jaıt, bul ótemaqy kóleminde kommýnaldyq tólemder qamtylmaıdy. Sondaı-aq memlekettik turǵyn úı qorynan, memlekettik mekemeler men kásiporyndardyń turǵyn úı qorynan turǵyn úıdi jaldaý kezinde bul tólemder júzege asyrylmaıdy, ıaǵnı satyp alý quqyǵynsyz jalǵa beriletin turǵyn úıde turatyn azamattar bul baǵdarlamaǵa qatysa almaıdy.
– Qazirdiń ózinde bastalmaǵan baǵdarlamaǵa «Bóten turǵyn úıdi nege jalǵa alý kerek, satyp alý quqyǵymen jalǵa beriletin turǵyn úı salýǵa ruqsat etilsin» degen syńaıda túrli syn aıtylyp jatyr. Keıingi úsh jylda memlekettik baǵdarlamalar aıasynda jyl saıyn 20 myńǵa jýyq otbasy bastapqy jarna túrinde 10% óz qarajatyn qoldanyp, nesıelik turǵyn úı aldy. Turǵyn úıdi jalǵa alatyn azamattardyń jekelegen sanattary bar jáne olardyń tabysy bastapqy jarna jınaqtaý úshin az. Qazaqstan boıynsha ortasha quny 10 mln teńge dep eseptesek, 50 mlrd teńge qarajatqa jalǵa berý maqsatymen jylyna 5 myń páter salýǵa bolady. Al iske qosylatyn jańa bastama aı saıyn orta eseppen 120 myń teńgege baspana jaldap turatyn 70 myń otbasyn qamtyp, olardyń jaldaý aqysyn 50% ótemaqy arqyly jabýǵa múmkindik beredi. Qamtylǵandar sany 12 ese ulǵaıady. Iаǵnı jaýap qarapaıym: jylyna 50 mlrd teńgege ıe bola otyryp, belgili bir qatań sharttar sheńberinde tańdalǵan 5 myń otbasyny nemese 70 myń otbasyny qamtýǵa bolady. Tańdaý álbette maksımaldy qamtý paıdasyna jasalady, – dedi L.Ibragımova.
«Otbasy bank» basshysynyń aıtýynsha, baspanany jaldaý úshin memleketten ótemaqy alýǵa Biryńǵaı respýblıkalyq elektrondy bazada turǵyn úı kezeginde tórt sanat boıynsha turǵan azamattar ǵana ótinish bere alady. Bul – 1 jáne 2-toptaǵy múgedekter; múmkindigi shekteýli balalary bar nemese olardy tárbıelep otyrǵan otbasylar; kámeletke tolǵanǵa deıin ata-anasynan aıyrylǵan, 29 jasqa deıingi jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynan aıyrylǵan balalar; «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen nagradtalǵan nemese buryn «Batyr Ana» ataǵyn alǵan, sondaı-aq I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen nagradtalǵan kópbalaly analar, kópbalaly otbasylar.
Úmitkerge qoıylatyn negizgi talap – otbasynyń tómen tabysy. Otbasy músheleriniń sońǵy alty aıdaǵy jıyntyq tabysy otbasynyń ár múshesine shaqqanda 1 eń tómengi kúnkóris deńgeıinen aspaýy tıis. Osylaısha, otbasynyń bir múshesiniń tabysy aıyna 36 018 teńgeden aspaýy shart. Mysaly, jumys isteıtin ákesiniń jalaqysy 250 myń teńgege teń kópbalaly otbasyny alaıyq. Jeke tabys salyǵy men mindetti zeınetaqy jarnalaryn tólegennen keıin, jan basyna shaqqandaǵy otbasy tabysy shamamen 33 myń teńgege teń. Iаǵnı bul otbasy tólemderdi talap ete alady degen sóz.
Elektrondy sıfrly qoltańbany paıdalanyp ótinish bergennen keıin «Otbasy bank» memlekettik derekter bazasyn paıdalana otyryp, úmitkerdiń belgilengen sharttarǵa sáıkestigin tekserip, tólemdi taǵaıyndaý nemese bas tartý týraly jaýap usynady. Bul rette usynylǵan qujattardy qaraý jáne tekserý merzimi 10 jumys kúninen aspaıdy. Jalǵa alý kelisimsharty arnaıy úlgi boıynsha «Otbasy bank» platformasynda jasalady jáne oǵan jalǵa alýshy men jalǵa berýshi qol qoıady. Jalǵa alý kelisimsharty buzylǵan nemese toqtatylǵan kezde jalǵa alýshy «Otbasy bankke» júginip, kelisimshart boıynsha tólemderdi basqa jalǵa berýshige taǵaıyndaý týraly ótinish joldaı alady.
Úıdi jaqyn týystary men jubaılarynan, onyń ishinde burynǵy jubaılardan, sondaı-aq erli-zaıyptylardyń jaqyn týystarynan jalǵa alýǵa bolmaıdy. Jaqyn týystarǵa ata-ana, balalar, asyrap alýshylar, asyrap alynǵandar, ata-anasy bir jáne ata-anasy bólek aǵa-iniler men apa-sińliler (qaryndastar), atalar, ájeler, nemereler jatady.
Qalaı degenmen, bul áleýmettik bastamanyń qarapaıym halyqqa qaıyry bolary anyq. Tek paıdakúnemdikke jol berilmeı, shyn muqtajdardyń ǵana qajetine jaraıtyn tıimdi tetikke aınalsa ıgi.
