Jıynǵa Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵy, Úkimet músheleri, memlekettik organdardyń ókilderi, iri transulttyq jáne ulttyq kompanııalardyń jetekshileri qatysty.
Kezdesýge qatysýshylar adamı kapıtaldy kúsheıtýge, ekonomıka men ınvestısııalyq saıasatqa ekologııalyq, áleýmettik jáne korporatıvtik basqarýdyń standarttaryn engizýge basa mán bere otyryp, elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn jaqsartý jóninde birqatar usynys aıtty.
Memleket basshysy qaıǵyly qańtar oqıǵasyna nazar aýdara otyryp, der kezinde qabyldanǵan batyl sheshimderdiń arqasynda elimizdegi jaǵdaıdyń tolyq turaqtanǵanyn atap ótti.
Qasym-Jomart Toqaev halyqaralyq qaǵıdattarǵa tolyq saı keletin tergep-tekserý jumystarynyń jalǵasyp jatqanyn málimdedi. Sondaı-aq Prezıdent qańtar oqıǵasy ınvestorlarǵa belgili bir deńgeıde jaısyzdyq týǵyzǵanyn aıtty.
– El Prezıdenti retinde sheteldik ınvestorlar úshin «ashyq esik» saıasaty bizdiń strategııalyq basymdyǵymyz bolyp qala beretinin aıtqym keledi. Memleket seriktester men ınvestorlar aldyndaǵy mindettemeleri men kepildikterin tolyq oryndaıdy. Qańtar daǵdarysy naryqtyq ekonomıkaǵa, zań ústemdigine, halyqaralyq jáne ishki mindettemelerdi saqtaýǵa degen beıildigimizge esh áser etken joq. Kerisinshe, bul odan ári jetildirýge tyń serpin berdi, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy elimizdi odan ári transformasııalaý jónindegi oıyn ortaǵa saldy. Qasym-Jomart Toqaev zań ústemdigi men onyń teń dárejede qoldanylýy jańa baǵdardyń sózsiz negizi bolatynyn atap ótti.
– Budan bylaı ekonomıkalyq reformalardyń basty mindeti – ishki jalpy ónim ósiminiń abstraktili sandary men álemdik reıtıngterden oryn alý emes, halqymyzdyń tabysy men turmys sapasyn arttyrý. Árıne, bul maqsatqa kásipkerlerdiń jańa shoǵyryn qalyptastyrmaı, joǵary sapaly ınvestısııa tartpaı qol jetkizý múmkin emes. Favorıtızmdi, elıtanyń erekshe múddeleri men artyqshylyqtaryn, sybaılas jemqorlyq pen olıgopolııany joıamyz dep, halyq pen adal bızneske bergen ýádemiz tolyqtaı oryndalady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Qasym-Jomart Toqaev barlyq halyqaralyq reıtıng agenttikteri elimizdiń ınvestısııalyq ahýaly senimdi ekenin turaqty túrde rastaıtynyn atap ótti. Prezıdenttiń pikirinshe, qańtar oqıǵasyndaǵy qaıǵyly jaǵdaılarǵa qaramastan, eldiń saıası jáne ekonomıkalyq júıesi beriktigin kórsetti.
– Barlyq derektiń jýyrda resmı jarııalanýy bizdiń búkil is-áreketimizdiń tolyq aqtalǵanyn jáne tek elimizdiń tutastyǵyn saqtaýǵa, azamattarymyzdyń ómiri men bıznesimizdiń múlkin qorǵaýǵa baǵyttalǵanyn aıqyn dáleldeıtinine senimdimin. Qazaqstanda uzaq ýaqyttan beri jumys istep kele jatqan elimizdiń dostary – sizderge bul belgili dep oılaımyn. Sol kúnderdiń shynaıy kartınasy týraly aqıqat asa mańyzdy, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Keńes músheleriniń usynystary Qazaqstanǵa jáne júzege asyrylyp jatqan reformalarǵa laıyqty qoldaý bolatynyn atap ótti.
– Sizderdi elimizde reformalardyń shynaıy túrde júrgizilýine, ekonomıkalyq erkindik bolýyna otandyq kásipkerlermen birdeı múddeli dep esepteımin. Sondyqtan elimizdi ekonomıkalyq turǵydan transformasııalaýǵa jáne jańartýǵa barshańyzdy belsene atsalysýǵa shaqyramyn. О́zara yntymaqtastyqtyń jańa, neǵurlym ádil jáne tıimdi tártibin, ashyq ári turaqty retteý máselesin birlese júıeleı otyryp, biz, shyn máninde, tartymdy ınvestısııalyq ahýal qalyptastyra alamyz. Bul – bizdiń ortaq múddemiz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti básekelestikti damytý, sybaılas jemqorlyqty joıý, tıimdi memlekettik basqarýdy qurý jáne sapaly adamı kapıtal qalyptastyrý kózdegen maqsatqa jetkizetin jol dep atap ótti. Osyǵan oraı Memleket basshysy birqatar ózekti mindetke nazar aýdardy.
Atap aıtqanda, Memleket basshysy ádil ári beıtarap sot júıesi ǵana qýatty ekonomıka men laıyqty bıznes-klımat qurýdyń negizi ekenine toqtaldy. Onyń pikirinshe, ınvestorlardyń zańdy múddeleri men quqyqtaryn qorǵaýdyń basty kepili dál osy bolýǵa tıis. Memleket basshysy ınvestısııalyq daýlardy sheshý boıynsha Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy men Halyqaralyq arbıtraj ortalyǵynyń áleýetin tolyq paıdalanýǵa shaqyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev adal básekelestikti damytý isin jańa baǵyttyń taǵy bir mańyzdy basymdyǵy dep sanaıdy.
– Ekonomıkanyń negizgi salalaryndaǵy olıgopolııalardyń tarıhı ústemdigi naryqtar men salalardyń damýyn tejeıdi. Bul jaǵdaıdy zańnamalyq jáne praktıkalyq turǵydan batyl ózgertetin bolamyz. Bıyl qol qoıylǵan básekelestikti damytý máselesi jónindegi zańda mańyzdy bastamalar qarastyrylǵan. Bul – naryq sýbektileriniń shekteýli resýstarǵa qol jetimdiligi, naryqqa kirý kedergilerin tómendetý jáne aralas naryqtarǵa monopolııanyń keri áserin joıý. «Samuryq-Qazyna» qoryn túbegeıli qaıta qurý jumystary júrip jatyr. Ákimshilik resýrstardyń esebinen tapsyrys alǵan kompanııalar ózderiniń artyqshylyqtary men kelisim-sharttarynan aırylýda. Qordyń ınvestısııalyq jobalarynyń toptamasy – shamamen 3,5 trıllıon teńge. Budan bylaı barlyq jobalar ashyq ári konkýrs negizinde halyqaralyq kompanııalardyń qatysýymen júzege asyrylatyn bolady. Eger, olaı bolmaı jatsa, birden maǵan tikeleı habarlańyzdar. О́ıtkeni bul – meniń prezıdenttik qyzmetimdegi asa mańyzdy is, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, elimizde monopolııalarǵa jáne naryqqa kirý kezindegi jasandy kedergilerge qarsy bastalǵan kúres ınvestorlardyń el ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa qatysýyna múmkindik beredi.
– Qazirgi ýaqytta tartylǵan tikeleı sheteldik ınvestısııanyń shamamen 35 paıyzy taý-ken salasyna tıesili. Sonymen qatar agroónerkásip kesheni, týrızm, óńdeý jáne kólik ónerkásibi sııaqty básekege qabiletti salalardyń áleýetin iske asyrýda aıtarlyqtaı múmkindikterdi jiberip alyp jatyrmyz. Bul jerde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen Qytaıdyń aýqymdy tutyný naryqtarynyń basymdyǵy anyq kórinedi. Osy salalardy damytýǵa belsendi atsalysýǵa shaqyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Osy oraıda Prezıdent óziniń jýyrda Qytaıǵa jáne Reseı Federasııasyna jasaǵan saparyna toqtaldy.
– Atalǵan memleketterdiń basshylarymen óte tabysty kelissózder júrgizildi. Olardyń bári negizinen saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttaldy. Kelisimderdiń perspektıvasy zor ekenin taǵy da qaıtalap aıtamyn, – dedi Prezıdent.
Sonymen qatar Memleket basshysy ınvestorlardyń nazaryn elimizdiń kólik-logıstıka salasyndaǵy áleýetine aýdaryp, Qytaı – Eýropa dálizi boıynsha qurlyq tranzıttik tasymaldyń 83 paıyzy Qazaqstan arqyly ótetinin atap ótti.
– «Dostyq – Moıynty» asa aýqymdy temirjol jobasy júzege asyrylady. Bul ótkizý áleýetin 5 ese arttyrýǵa múmkindik beredi. «Darbaza – Maqtaral» jańa temirjol baǵyty Ortalyq Azııadan Reseıge, odan ári Eýropaǵa shyǵatyn tranzıttik tasymaldyń damýyna yqpal etedi. «Túrkistan – Shymkent – Tashkent» joǵary jyldamdyqty temirjol magıstralin salý josparlanyp otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Qazaqstan Prezıdenti energetıkalyq áleýetti arttyrýǵa, atap aıtqanda atom energetıkasyn, jasyl sýtegin, ekologııalyq, áleýmettik jáne korporatıvtik basqarý qaǵıdaty boıynsha sıfrlandyrýdy damytý jónindegi ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýǵa toqtaldy. Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev kvazımemlekettik sektordy reformalaýdyń, sonyń ishinde memlekettik kásiporyndar men holdıngterdi jekeshelendirý jáne IPO-ǵa shyǵarý jumystaryn jalǵastyrýdyń mańyzdy ekenine nazar aýdardy.
Sonymen qatar Memleket basshysy ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýdyń tıimdiligine qatysty máselege de toqtaldy.
– Búginde ınvestısııa tartýdyń barlyq satysynda formalızm men kelisimge kelýdiń uzaqqa sozylatyn ishki úderisteri áli de basymdyqqa ıe ekenin bilemiz. Sonyń saldarynan ınvestorlar qajetti sheshimdi aılap, jyldap kútip qalady. Osydan baryp olar ınvestısııalyq jobalardy keıinge qaldyrady nemese basqa elge ketedi. Halyqaralyq kelisimderdiń memlekettik organdardaǵy kabınetterde jatyp qalýyna, sondaı-aq kelisimderdi ratıfıkasııalaý isiniń kóp jylǵa sozylyp ketýine qatysty mysaldar jetkilikti. Buryn solaı bolǵan, ol qazir de bar dep oılaımyn. Al mundaı kelisimderge ózge elderde bir-eki aıdyń ishinde qol qoıylady. Investısııalyq jobalar boıynsha naqty ári túsinikti algorıtm kerek. Keńeske Úkimetpen birlesip, atalǵan máseleni pysyqtaýdy tapsyramyn, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev ınvestorlardy qoldaý úshin «KazakhExport» ulttyq kompanııasynyń transformasııalanǵanyn atap ótti. Ol endi otandyq ónimdi satyp alatyn sheteldikterge nesıe sýbsıdııalap, eksportqa qatysty kelisimderge kepildik bere alady.
Qasym-Jomart Toqaev ákimshilik kedergilerdi joıý, retteýshi jáne fıskaldyq saıasatty jetildirý jónindegi jumystardy kúsheıtýge arnaıy toqtaldy.
– Bizdegi salyq zańnamasynyń jetildiriletinin rastaımyz. Memleket pen bıznes múddeleriniń teńgerimin saqtaýdy eskere otyryp, turaqtylyq pen qarapaıymdylyq qaǵıdattary negizgi postýlattarǵa aınalady. Sonymen birge salyq rejıminiń turaqtylyǵyna qatysty ınvestorlardyń talap-tilekterin túsinemin. Salyq zańnamasyn ózgertýge jeńil qaramaǵan jón. Atalǵan máselege salyq júıesiniń turaqtylyǵyn saqtap, ınvestorlar úshin qolaıly bolýyn oılastyryp baryp kirisý kerek. Úkimettiń aldyndaǵy qazirgi mindet osy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy Úkimetke strategııalyq ınvestısııalyq kelisimniń engizilý joldaryn qaıta qaraýdy, bul qujatty barynsha ıkemdi ári ashyq etýdi tapsyrdy. Sondaı-aq ınvestısııalardy qorǵaý úshin sapaly quqyqtyq orta qajet ekenine nazar aýdardy. Osy rette ınvestısııalardy ózara qorǵaý jáne yntalandyrý jóninde kelisimder jasaý boıynsha seriktes eldermen keshendi jumysty jalǵastyrýǵa tapsyrma berdi.
Prezıdent óz sózinde «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq áleýmettik qorynyń qurylǵany jóninde aıtty.
– Keıbir sheteldik ınvestorlar arasynda Qorǵa jarna aýdarý mindetti me degen suraq týyndaıdy. Jarna aýdarý erikti túrde júrgiziletinin atap ótkim keledi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kezdesýdi qorytyndylaı kele, elimizde júzege asyrylyp jatqan reformalarmen qatar, keńes te óz qyzmetindegi tásilderdi jańartyp otyrýǵa tıis ekenin atap ótti.
– Men belsendi túrde kómektesýge, negizdelgen sheshimder qabyldaýǵa daıynmyn. Jalpy, men Qazaqstanda qolaıly ınvestısııalyq klımat qalyptastyrýǵa basymdyq beremin. Sizderden tyń bastamalar men usynystar kútemin. Keńes ózara yqpaldastyqtyń, ekonomıkany ártaraptandyrýdyń, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýdyń shynaıy ári naqty tetigine aınalýy kerek, – dedi Prezıdent.
Jıyn sońynda Memleket basshysy Keńestiń kelesi 34-shi plenarlyq otyrysynyń kún tártibin jarııalady. Aldaǵy jıyn ekonomıkany dekarbonızasııalaý jáne tómen kómirtekti tehnologııalardy engizý máselelerine arnalady.
Sondaı-aq Prezıdent sheteldik ınvestorlardyń elimizdegi jumystaryna qatysty birqatar ózekti saýalǵa jaýap berdi.
Sonymen qatar jıyn barysynda Ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov, Azııa damý banki, Eýropa qaıta qurý jáne damý banki, Citigroup, EY, Exxon Mobil, Chevron, TotalEnergies, Shell, Eni S.p.A., CNPC, Cameco, ArcelorMittal, General Electric jáne basqa da halyqaralyq iri qarjy jáne bıznes qurylymdarynyń jetekshileri sóz sóıledi. Kezdesýdi «Sheteldik ınvestorlardyń qazaqstandyq keńesi» Assosıasııasynyń basqarma tóraǵasy Erlan Dosymbekov júrgizdi.
