Shynaıy ómirdiń perdesin túrip kóreıik. Qazaqstanda jas otbasyna arnalǵan memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy joq. Endigi múmkindik – «Otbasy» bankinde. Atalǵan banktiń «Jas otbasy» deıtin ıpotekalyq baǵdarlamasy bar. Biraq onyń ózgesinen asa bir aıyrmasy baıqalmaıdy. Úı qunynyń 50 paıyzyn jınaýyń kerek jáne sol jarty aqshasyn bir jyldyń ishinde salýǵa tıissiń. Astanada eń arzan bir bólmeli páter 15 mln teńge turady, Almatyny aıtpaı-aq qoıaıyq. Bul – áli sylaǵy, ne edeni joq qur qabyrǵa. Oǵan jóndeýge ketetin kemi 3 mln, ishin toltyrýǵa jumsaıtyn 3 mln teńgeni qosyńyz. Sonda ózi páter jaldap júrgen jas otbasy eń azy 13,5 mln teńgeni bir jylda qaıtip jınaıdy? Nekege turǵannan 5 jylǵa deıin jas otbasy sanalady eken, jyl saıyn birneshe mln-dap qymbattap jatqan páterlerge jas otbasy bes jylda da qol jetkize almaıdy. Alǵashqy jarnasyn endi jınap bittim degende úıdiń baǵasy aspandap shyǵa keledi. Sebebi biz naryq zańyn umytpaýymyz kerek. Úıdiń baǵasy birneshe aıǵa, eń kóp degende jarty jylǵa ǵana bir orynda turaqtap turýy múmkin. Biraq eshqashan arzandamaıdy.
«Otbasy» bankiniń kez kelgen salymshysy úıdiń 50 paıyzyn jınasa, úı ala beredi. Iаǵnı banktiń «Jas otbasy» dep atalatyn baǵdarlamasynda endi ǵana otaý qurǵandarǵa aıtarlyqtaı artyqshylyq, ıaǵnı qoldaý joq. О́ıtkeni úı alatyn adam eń aldymen alǵashqy jarnasyna qaraıdy. Jas otbasyǵa eń úlken salmaq ta – osy.
Úıdiń jarty aqshasyn jınaı almasań, 20 paıyzyn salyp páterińdi ala ber dersiz. Iá, «7-20-25» bar. Degenmen munda da jas otbasyǵa eshbir artyqshylyq berilmeıdi, bárimen birdeı alasyz. Alǵashqy jarnany jınap, páterdi tańdap, qurylys ıesine habarlassańyz, telefondaǵy menedjer eń birinshi «Úıdiń qansha paıyzyn salasyz?» dep suraıdy. 20 paıyzyn salatynyńyzdy bilgende «Onda sizge sharshy metri 330-dan emes, 400 myń teńgeden esepteledi» deıdi. 17 mln teńge bolyp turǵan páterdi 20 paıyzyn salǵanyńyz úshin ǵana ústine baqandaı 4 mln teńge qosyp alýyńyz kerek. Al! Mine, sizge artyqshylyq!
Osyndaıda «Memleket qurylys kompanııalaryn qoldaýshy ma, álde maı shelpek pe?» degen suraq týady. 2018 jyly bastalǵan «7-20-25» baǵdarlamasymen úı salýǵa Úkimet 1 trln teńge bóldi. Iаǵnı qurylys kompanııalaryn qoldap, naryq baǵasymen úıi ótsin dep bankterdi de baıytyp aqsha berip otyr ǵoı. Mysaly, 20 mln teńgeniń úıin alǵashqy 20 paıyz jarnasyn salyp, jyldyq 7 paıyzben 25 jylǵa alsańyz, ústine 17 mln 925 myń 234 teńge qosyp tóleısiz. Bul – taza banktiń tabysy. Sonda áýelde 20 mln teńge bolyp turǵan páterińiz shamamen 38 mln teńgege shyǵady. Qurylys kompanııalary nege baǵany qasaqana ósiredi? Memlekettik baǵdarlamamen salynatyn úı baǵasyna nege baqylaý bolmaıdy? Nege kóp páter shyn muqtajǵa jetpeı, alypsatarlardyń qolynda ketedi? Iá, ótken aptada bir menedjer jaqsy jerde ornalasqan turǵyn úı kesheniniń 100-ge jýyq 1 jáne 2-bólmeli páterin tek bir adamnyń satyp alǵanyn aıtty. Al sol turǵyn úı «7-20-25» baǵdarlamasymen jumys isteıtin sanaýly keshenniń biri edi.
Jas otbasyǵa arnaıy memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasy joq eken, eń bolmasa osyndaı baǵdarlamalarǵa nekeleskenine 5 jyl bolmaǵan juptar úshin sharshy metrdiń baǵasyn bekitip qoısa deısiń. Mundaı tájirıbe «Nurly jer» baǵdarlamasymen salynatyn úılerde bar. Aqyry «Otbasy bank» dep ataýyn ózgertti eken, endi jas otbasylarǵa arnalǵan baǵdarlamasynyń alǵashqy jarnasyn tym qurysa 25-30 paıyzǵa túsirse deısiń. Talaı jas otbasynyń armany oryndalar edi. Memlekettik baǵdarlamamen salynǵan úılerden úısizderge ǵana páter beriletin tártip engizilse deısiń. Baǵa qasaqana kóterilmes edi.
Biz qolda bar baǵdarlamalardy ıkemdep álekpiz. Shetelderde jas otbasyn úımen qamtý júıeli jolǵa qoıylǵan. Aıtalyq, Anglııada jas otbasy alatyn úıdiń 17,5 paıyzyn sýbsıdııa retinde úkimet tóleıdi. Bul páterdiń alǵashqy jarnasyndaı aqshany alǵanmen teń. Al Saha respýblıkasynyń resmı aqparattyq www.sakha.gov.ru portaly byltyr Iаkýtııa úkimetiniń qaýlysymen jas otbasylarǵa turǵyn úı satyp alýǵa, ıakı jeke úı qurylysyna áleýmettik tólem beriletinin habarlady. Munda 35 jastan aspaǵan, turǵyn úıdiń qalǵan aqshasyn tóleýge tabysyn rastaǵan jas otbasylar úıdegi adam sanyna qaraı memleketten 400 myńnan 2 mln rýblge deıin, ıaǵnı 2 mln 228 myńnan 11 mln 140 myń teńgege deıin tólem ala alady. Tólemdi alǵashqy jarna retinde nemese jeke úı qurylysyna jumsaýǵa bolady. Jurtta bolady, bizde she?
