О́kinishke qaraı, aımaqtarda aq, adal malynan aıyrylyp qalyp otyrǵan adamdar sany jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Mysalǵa, 2020 jyldyń alǵashqy eki aıynda Almaty oblysy aýmaǵynda 77 qylmys tirkelgen. Osy merzimde aımaqta iri qara mal urlyǵyn «kásip» etken 4 qylmystyq top qolǵa túsip, olardyń 13 oqıǵaǵa qatysy bary dáleldengen edi. Al 2021 jyldyń sáıkes merzimindegi qylmys sany aldyńǵyǵa qaraǵanda edáýir kóbeıgen. Jalpy, byltyr oblys polıseıleri mal urlyǵyna qatysty 583 qylmystyq isti tirkegen kórinedi. Iаǵnı mal urlyǵyna qatysty qylmystyń úlesi ózgeniń múlkine qol salý baby boıynsha anyqtalǵan qylmys sanynyń 12 paıyzyn quraǵan. Al ótken jyly urlanǵan maldyń jalpy sany
2 885 basqa jetipti. Onyń ishinde 779 bas jylqy, 570 bas iri qara jáne 1 473 bas ýaq mal ury-qaryǵa jem bolǵany jaıynda naqty derek bar.
Obaly neshik, tártip saqshylary mal urlyǵyna qatysty aryz-shaǵymdardyń barlyǵyn qarap, iz kesýge árdaıym beıil. Biraq qylmystyń kóbin der kezinde anyqtap, ashý múmkin emes. Onyń bir sebebin maly joǵalǵan aǵaıynnyń shaǵymdanýǵa asyqpaıtyny men tórt túlikti óriske qaraýsyz jiberýinen izdeý kerek sııaqty. Esesine, urlyqy maldyń jedel soıylyp, bazarlarǵa et kúıinde satylyp ketetininen bári habardar. Mundaı jaǵdaıda mal urlyǵynyń betin ashý qıynǵa soǵady. Onyń ústine urylardyń uıymdasyp áreket etetini de anyq. Iаǵnı bul qylmysqa baratyndardyń sońynda kádimgi sybaılastar toby turady. Ury-qaryǵa soıysqa qajetti semiz maldyń jónin nusqaıtyn adamnan bólek, qoldy bolǵan maldyń izin jasyrýǵa qol ushyn sozatyn, tipti soıyp, etke ótkizýge kómektesetin pysyqtar jáne daıyn turatyny bar. Anyq-qanyǵyn kim bilsin, el ishindegi alyp-qashpa sóz mal urlyǵynyń der kezinde ashylmaýyna keıbir tártip saqshylarynyń ózderi de múddeli degenge saıady...
Oblystaǵy jaǵdaıǵa oralaıyq. Byltyr jetisýlyq polıseıler mal urlyǵyna qatysty 290 qylmysty der kezinde ashyp, urylardy anyqtaǵan. Qoldy bolǵan 1 456 bas mal óz ıelerine qaıtarylǵan. Al tıisti qujatsyz mal etin saýdalaýshylarǵa qatysty 517 ákimshilik-quqyq buzýshylyq babymen hattama toltyrylypty. Sondaı-aq mal ustaý men baǵý erejesin buzǵan
5 431 tulǵaǵa túrli shara qoldanylyp, shekten shyqqandarǵa salynǵan aıyppul kólemi 4 278 387 teńgeni quraǵan.
– Ata kásipke arqa súıegen óńir úshin mal basynyń kóbeıgeni kerek. Bul turyǵydan Almaty oblysynyń aýmaǵynda myńǵyrtyp mal ósiretindeı jaǵdaı bar. Alaıda óńirdegi mal urlyǵynyń sany azaımaı otyrǵany buǵan kedergi keltiretini anyq. Polısııa tarapynan qylmystyń jolyn kesýge barlyq kúsh jumyldyrylǵanymen, mundaı jaman ádetpen qoǵam bolyp kúresýge tıispiz. Eń aldymen, qylmysqa baratyn adam mal urlyǵy úshin jazanyń kúsheıgenin bilýi kerek. Qazir Qylmystyq kodekske engizilgen ózgeris boıynsha, urlyqpen ustalǵan adam 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylyp, dúnıe-múlki tárkilenedi. Iаǵnı jaza aýyr. Demek mundaı jazadan seskenbeıtin adam kánigi qylmysker degen sóz. Al ury túrmede otyrýǵa tıis. Buǵan tek tártip saqshysy múddeli bolmaýy kerek. Ásirese mal ıeleri saqtyqty kúsheıtip, qolyndaǵy maldy qaraýsyz jibermegeni jón. Turǵyndarǵa osy zamanǵy tehnıkalyq múmkindikterge sáıkes, mal ustaıtyn qora mańyna beınebaqylaý kamerasyn ornatý, iri qara men jylqy malyna arnaıy «chıp» ornatyp, qashyqtan baqylaý sııaqty tásilderdi usynamyz. Negizinen, bul tásilder mal urlyǵynyń aldyn alýǵa kómektesedi, – deıdi oblystyq Polısııa departamentiniń basshysy, general-maıor Arystanǵanı Zapparov.
Jalpy, Jetsýdaǵy mal sharýashylyǵymen aınalysatyn iri sharýa qojalyqtary jylqy men iri qara malyna arnaıy «chıp» qondyrýdy qolǵa alǵany ras. Mysaly, «Alakól Asyl jylqysy» seriktestigi zamanǵa saı tehnologııa jetistikterimen jabdyqtalǵan. Fermada mal baǵýdyń da jańasha tásili júzege asyp otyr. Iаǵnı jylqyshylar qazir jylqyny burynǵydaı quryqqa súıenip, izinen ańdyp baǵýdan qutylǵan. Búginde Qambar ata balasynyń órisin, jaıylymdaǵy júrisin monıtordan baqylap otyrýǵa múmkindik bar. Mundaǵy asyl tuqymdy ár jylqyǵa «chıp» ornatylyp, ol arnaıy GPS qurylǵysyna qosylǵan kórinedi.
Almaty oblysy
