Bilim oshaqtarynyń jaǵdaıy máz emes

Ásirese, aımaqtardaǵy mektepterdiń arasynda, onda da aýyl men qaladaǵy bilim oshaqtaryndaǵy básekeniń ala-qula ekenin moıyndamasqa amal joq. О́kinishke qaraı, dál osy syn Al­ma­ty oblysyna da tán bolyp tur. О́ıt­keni 2020-2021 oqý jylynyń sapa kórset­kishi boıynsha óńirdegi salys­tyrmaly jaǵdaı 5,6 paıyzǵa alashaqtyq kórsetken eken. Iаǵnı ótken oqý jylynda qala mektepterindegi oqý úlgerimi 66,9 paıyzdy qurasa, aýyldaǵy bilim oshaqtarynda 61,3 paıyzǵa áreń ilikken. Mamandar bul teńsizdiktiń bir ushyn pandemııa jaǵdaıyndaǵy qashyqtan bilim alý úderisinen izdeýde. Sebebi, onlaın oqý kezinde aýyl balalarynyń ınternetke qol jetkizýi úlken máselege aınalǵan bolatyn. Al qala aýmaǵynda mundaı másele týyndaǵan joq-ty. Demek, mamandardyń sózinde jan bar sııaqty. Onyń ústine bıylǵy oqý jylynyń eki toqsany kórsetken salystyrmaly jaǵdaı da buǵan dálel bolyp otyr.

Oblystyq bilim basqarmasy basshy­sy­nyń mindetin atqarýshy Jańyl Súleı­menovanyń aıtýynsha, ótken birinshi jáne ekinshi toqsannyń nátıjesi boıynsha aımaqtaǵy aýyl mektepteri 63,4 paıyz sapaǵa qol jetkizse, qala mektepteriniń úlgerimi 62 paıyzdy ǵana quraǵan.

– Bul joly aýyl mektepteriniń bilim sapasy joǵarǵy kórsetkishke ıe boldy. Osy nátıjelerge qarap, oqý­shy­nyń bilimi naqty baǵalanbaıdy degen tujyrym jasaýǵa bolady. Biz arǵy jyldaǵy jaǵdaıdy salystyra kele, karantındik shekteý sharalary kezinde aýyl mektepteri shtattyq rejimde oqysa, qala mektepteri bala sanynyń kóptigine baılanysty qashyqtan bilim aldy dep paıymdadyq. Al bıylǵy oqý jylyndaǵy birinshi jarty jyldyqta barlyq bilim berý uıymdary shtattyq rejimde oqydy. Biraq alshaq­tyq jańaǵydaı. Bilim sapasyn oblystyq kórsetkishten tómen kórsetken aýdandar qatarynda Qarasaı, Kóksý, Eskeldi, Talǵar, Balqash aýdandary men Taldyqorǵan, Tekeli, Qapshaǵaı qalalary bar. О́kinishtisi, bul óńirlerde «Altyn belgi» ıegerleriniń bilimi monıtorıngtik PISA zertteýleri kezinde dáleldenbeı qalǵan. Joǵary bilim sapasyn kórsetken mektepterdiń «Altyn belgi» ıegerleriniń UBT kórsetkishi tómen bolýynyń sebebin anyqtaýymyz kerek, – deıdi oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy J.Súleımenova.

2020-2021 oqý jylynda oblysta 17 761 túlek mektepti támamdasa, onyń ishinde 1 389 oqýshy «Altyn belgi» ıegeri atanǵan. Bul arǵy jylmen salystyrǵanda 282 oqýshynyń úzdik atanǵanyn bildiredi. Alaıda Ulttyq biryńǵaı testileý kezinde 100-den joǵary ball jınaǵan «Altyn belgi» ıegerleriniń úlesi 56,7 paıyzdy ǵana quraǵan. Keıbir aýdan mektepterinde úzdik oqýshylardyń synaq tapsyrý kezinde jappaı tómen baǵa alǵany da tirkelgen. Mysalǵa, Uıǵyr aýdanyndaǵy 64 «Altyn belgi» ıesi atanǵan túlektiń 53-i óz bilimderin dáleldeı almapty.

– Qorytyndy attestattaý kezinde «Altyn belgi» úmitkerleriniń jazbasha emtıhan jumystary bilim basqarmasy tarapynan tekseriledi. Sonyń nátıjesinde Ile aýdanynan – 1, Kerbulaq aýdanynan 1 oqýshynyń baǵasy tómendetilip, oqýshylar «Altyn belgi» ala almady. Sonymen qatar ótken oqý jylynda túlekterdiń esse jazýǵa daǵdylanbaǵany da baıqaldy, – deıdi J.Súleımenova.

Jalpy, bilim sapasynyń deńgeıine tikeleı áser etetin faktor tek oqý úlge­rimi ǵana emes ekeni anyq. Oǵan mysal retinde oqýshylarǵa alańsyz bilim alýǵa jasalǵan jaǵdaıdyń tómendigin jáne uıymdastyrý men tárbıe isindegi kemshilikterdi de jatqyzýǵa bolady. Máselen, 2020 jyly PaperLab qoǵamdyq qory aımaqtar boıynsha bilim sapasynyń deńgeıin anyqtaıtyn zertteý jasaǵan bolatyn. Bul jumys jalǵyz bizdiń elde ǵana emes, Ortalyq Azııa boıynsha júrgiziletin kórinedi.

«Sapaly bilimge qol jetkizý teń­sizdi­giniń ındeksi» degen áıdik ataýy bar zertteý barysynda birneshe baǵyt qamtylǵan-dy. Onyń ishinen bizdi qyzyqtyrǵany «Oqytý jaǵdaıy» ındeksi boıynsha shyǵarylǵan nátıje boldy. О́ıtkeni dál osy baǵyt boıynsha Almaty oblysyndaǵy jaǵdaıdyń tómendigi aıtylypty. Al osy «Oqytý jaǵdaıy» krıterıi negizinen úsh kórsetkish boıynsha anyqtalady. Onyń ishinde úsh aýysymda bilim beretin apatty jaǵdaıdaǵy jáne dárethanasy syrtta ornalasqan mektepterdiń úlesi sııaqty kórsetkishter boıynsha Jetisýdaǵy bilim oshaqtarynyń jaǵdaıy máz emes ekeni aıtylady. Jáne bul derekter shyndyqqa janasady. О́ıtkeni Almaty oblysynda úsh aýysymda bilim berip otyrǵan mektep sany jyldan-jylǵa kóbeıip keledi. Qazir óńirdiń 40-qa jýyq mektebinde oryn tapshylyǵy bar. Bul máseleni birer jyl buryn oblysqa saparmen kelgen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta ótkir synǵa alyp, aımaqtyń sol kezdegi ákimi Amandyq Batalovqa máseleni sheshýdiń utymdy joldaryn tabýdy tapsyrǵan bolatyn. О́kinishike qaraı, úsh aýysymdy mektep máselesi A.Batalovtan Q.Bozymbaevqa mura bolyp qaldy. Jalpy, bul másele 2025 jylǵa deıin sheshimin tabýy tıis. Alaıda naqty jaǵdaıǵa qarasaq, qazir jaǵdaı tipten kúrdelene túsken sııaqty. О́ıtkeni aımaqtaǵy demografııalyq ósimniń oń kórsetkishi men ishki mıgrasııanyń ora­san úlesi mektep qurylysynyń aıaq­­ta­lyp, oqýshylardyń orynmen qam­­ty­lýyna múmkindik bermeı otyr. My­sa­ly, oblysta jyl saıyn 47-50 myń­nyń aralyǵynda birinshi synypqa ba­rýshy balalar shyǵady. Bul úrdis Alma­ty qalasy mańynda tipten basym. Sondaı-aq mektepterdi ǵımarat ishindegi dárethanamen qamtý isi de oblys­ta sylbyr júrip jatyr. Derek boıynsha, búginde bul kórsetkish 70 paıyzdan sál asqan kórinedi.

О́kinishke qaraı, oblystyń bilim sala­syndaǵy uıymdastyrý men tárbıe isi de aqsap tur. Onyń bir dálelin osy saladaǵy jemqorlyqqa qatysty anyqtal­ǵan isterden baıqaýǵa bolady. Buǵan deıin Ulttyq qaýipsizdik komıteti, prokýratýra jáne jemqorlyqqa qarsy qyz­metiniń birlesken toby oblystyq bi­lim basqarmasynyń basshysy Maıgúl Oma­rovany jáne osy basqarmanyń mem­lekettik satyp alý bóliminiń bas mamany Baqyt Qabdoldanova men aımaqtyq bilim salasyndaǵy jańa tehnologııalar ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń dırektory Arapbı Meńlibaevty qamaýǵa alǵan bolatyn. Al bilim basqarmasy basshysynyń oryntaǵy áli kúnge deıin bos tur.

Taǵy bir ókinishti jaǵdaı, oblys­ta jasóspirimder arasyndaǵy sýısıd jaǵdaıy jıilep ketti. Byltyr 23 oqý­­shy ózine-ózi qol jumsaǵan. Onyń al­taýy órimdeı qyz bolsa, on je­tisi óndirdeı ul eken. Sondaı-aq 2021 jy­ly kámeletke tolmaǵandarǵa qa­tys­ty 182 qylmystyq is tirkelip, mektep jasyndaǵylardyń buzaqylyǵy bur­­­naǵy jylmen salystyrǵanda 9,3 paıyz­­ǵa óskeni anyqtalyp otyr. Mu­nan bó­lek, oblystaǵy barlyq bilim shańy­ra­ǵynyń qaýipsizdigi boıynsha júr­gizil­gen monıtorıngtiń nátıjesi de kóńil kónshiterlikteı emes. Nátıjesinde, bi­raz mektepte beınekameranyń jumys is­temeıtindigi jáne dárethanalardyń ta­lapqa saı emestigi anyqtalǵan. Sondaı-aq sanıtarlyq tazalyq oryndaryna aýany almastyrý, jeldetkish, jylýmen qamtamasyz etý qurylǵylary qoıylmaǵan. Ashanalarda mázir da­ıyndaýda sút, irimshik, súzbe, jemis, bal ónimderi paıdalanylmaı, onyń ornyna densaýlyqqa zııan ketchýp, margarın, shujyq sııaqty tyıym salynǵan taǵamdar qoldanylǵan eken.

Almaty oblysy