Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Almatyda «Atameken» Isker áıelder keńesiniń uıymdastyrýymen ótken «Bıznestegi áıelder» III forýmynda Parlament Májilisiniń depýtaty, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń, «Atameken» UKP IÁK tóraıymy Lázzat Ramazanova aımaqtarda áıelderdi qoldaıtyn resýrstyq ortalyqtardy kóptep ashý qajettigin alǵa tartty. L.Ramazanovanyń aıtýynsha, el táýelsizdiginiń, mádenıetiniń altyn besigi ári qarjy ortalyǵy retinde Almatynyń bıznes keńistigine tyń serpilis qajet. Búginde halyqaralyq keńistikte Qazaqstan – genderlik teńdik turǵysynan aıtarlyqtaı jetistikterge jetken el. 2011 jyly negizgi reıtıngte Qazaqstan Ortalyq Azııa jáne TMD keńistiginde kóshtiń aldy boldy. Sońǵy jyldary ınvestısııalyq tartymdylyǵy artqandyqtan salada básekelestik kúsheıip keledi.
Búginde respýblıkada eńbekke jaramdy áıelderdiń sany 7 mln-nan asady, kórsetkish erlerge qaraǵanda 350 myńǵa artyq. Tolyq jumys kúnimen qamtylǵan áıelderdiń úlesi 42,6 bolsa, ónerkásipte – 31,6, óndiristik emes sektorda 50,5 paıyzdy quraıdy.
Qazaqstan Qarjygerler qaýymdastyǵynyń tóraıymy Elena Bahmýtova basqarý pozısııasynda áıelder belsendiligi joǵary ekenin atap ótti. Kompanııalarda áıelderdiń úlesi 30 paıyzdan assa, seriktes áıelderdiń úlesi 24 paıyzdy quraıdy. Al basshylardyń 26 paıyzy – názik jandylar. Álemdik eńbek naryǵyna pandemııanyń áseri joǵary bolǵandyǵyn da joqqa shyǵara almaımyz. Saldarynan ekonomıkanyń kóleńkeli salalarynda eńbek etetin 700 mln-nan astam áıeldiń 60 paıyzynyń tabysy tómendegen. Azııa-Tynyq muhıty aımaǵynda erlerge qaraǵanda (50 paıyz) áıelderdiń jumys saǵaty tómendegen (35 paıyz). Al Eýropa jáne Ortalyq Azııada ózin ózi qamtyǵan áıelderdiń 25 paıyzy jumysynan aıyrylǵan. Búginde elimizdegi óndiristik emes sektorda da áıelderdiń sany basym. E.Bahmýtova sondaı-aq jekelegen salalarda genderlik aıyrmashylyq bar ekenin atap ótti. Mysaly, qarjy salasynda áıelderdiń ortasha jalaqysy erlerdiń ortasha jalaqysynyń – 65, shyǵarmashylyqta – 63, bilim berý men densaýlyq saqtaýda sáıkesinshe 102-93 paıyzyna teń. Aldaǵy ýaqytta atalǵan qyzmet túrleri damı túsetindikten, ekonomıkany jedel qalypqa keltirýde osy salalarǵa suranys artady.
Búginde Almatyda 224 myńnan astam kásipker tirkelgen. Onyń 90 paıyzyn shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary quraıdy. Kásipkerlerdiń 45 paıyzy – áıelder. Olar kóbinese saýda, qyzmet kórsetý, naýbaıhana, sulýlyq salondary, meıramhana, t.b. salalarda eńbek etedi. «Atameken» UKP Almaty qalasy fılıalynyń dırektory Aıtýar Qoshmambetovtiń aıtýynsha, palata tarapynan kásipkerlerdi qoldaýǵa baılanysty jobalar júzege asýda. Onyń ishinde «Eńbek» baǵdarlamasynyń mańyzy joǵary. Jeńildetilgen nesıeler de qarastyrylǵan. Qalada áıelder kásipkerligin qoldaý ortalyǵynyń jumysy jolǵa qoıylýda.
Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý ekonomıkanyń damýy men ártaraptanýyna septigin tıgizedi. AQSh-tyń Bas konsýly Kerolaın Sevıdj búginde Almatynyń Ortalyq Azııadaǵy saýda jáne shyǵarmashylyq ortalyq retinde damyp kele jatqanyna nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, áıelderdiń ekonomıkaǵa belsendi qatysýy qoǵam men ekonomıka jetistigi úshin asa qajet. Muny osy saladaǵy zertteýler de aıqyn kórsetip otyr. Bas konsýl kásipkerlikti ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi deı kelip, ótken jyly Amerıkada 5,4 mln bıznes nysan ashylyp, bul kórsetkish 2020 jylmen salystyrǵanda bir mln-ǵa artqanyna toqtaldy. 1974 jyly Amerıkada 400 myń áıelder bıznesi tirkelgen bolsa, búginde onyń sany 13 mln-nan asady. Iаǵnı Amerıkadaǵy áıelder bıznesiniń úlesi 31 paıyzdy quraıdy.
McKinsey jahandyq ınstıtýtynyń málimeti boıynsha qazirgi kezde genderlik teńdik álemdik IJО́-di 12 trln dollarǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Búgingi tańda 37 qazaqstandyq kásiporyn múmkindikterdi keńeıtý qaǵıdattaryna qol qoıǵan. Kóptegen qazaqstandyq kompanııalarda áıelder kóshbasshylyǵyna qarsylyq joq. «Qazaqstan áıelder quqyqtaryn damytý jónindegi BUU qaǵıdattaryn ilgeriletýde Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshy el», dep atap ótken «BUU-áıelder» qurylymynyń jetekshisi Marııa Dosenko jahandyq bastama bızneske genderlik teńdikti jáne áıelderdiń jumys ornynda, bıznes naryǵynda jáne qoǵamda múmkindikterin keńeıtýdi qalaı ilgeriletý kerektigi týraly nusqaýlar berip keletinin jetkizdi.
ALMATY
