Renesans dáýiriniń alyby qaıtalanbas Mıkelandjelo Býonarrotı – zamanynda eń ónimdi jumys istep, óneri joǵary baǵalanǵan sýretshiniń biri. О́mirin tutasymen ónerge arnap, jeke basynyń baqytyn jadynan shyǵarǵan talanttyń taǵdyry qaı kezde de qoǵamnyń qyzý talqysynan túsken emes. Ásirese mahabbatqa qatysty máselede Mıkelandjelonyń aınalasynan órbıtin áńgime de, ańyz da kóp. Alaıda sonyń ańyzy qaıda, aqıqaty qaısy?
Jeke ómirine, mahabbat sezimderine qatysty syrlardy sýretshi týdyrǵan óner týyndylarynda da, kúndelikteri men jeke hattarynda da kóp jarııa etpeıdi. Tek bir ǵana 1508 jyly jazylǵan shyǵarmalarynyń birinde óziniń búkil jan dúnıesin jaýlap alǵan áldebir boıjetkenniń sulýlyǵyn beıneleıdi. Boıjetken – Bolonıanyń turǵyny. Kórkem ónerdiń oryndalý sapasyna qarap ol sulýdyń sýretshi sezimine erekshe áser etkendigin ańǵarý qıyn emes. Alaıda bolonıalyq arýdyń naqty kim ekendigin dóp boljaý múmkin bolmady. О́ıtkeni Mıkelandjelo óziniń sýretkerlik bolmysyna tán qupııalylyqty barynsha berik saqtaıdy. Áıtse de, zertteýshiler bul arýdyń sýretshi ómirinde aıtarlyqtaı orny bolmaǵanyn, tek jylt etken sezim otynyń sharpýynan týyndaǵan ótkinshi mahabbattarynyń biri ekenin alǵa tartady. Osy týyndydan keıin qushtarlyqqa toly sezim sýretterin týdyrýda Mıkelandjelo beıtaraptyqty tańdaıdy. Tipti shyǵarmashylyǵyndaǵy mahabbat qaqpasyn tars japty dese de bolady. Jeke basyna qatysty máselege núkte qoıyp, jalpyadamzattyq shedevrlaryn týdyrýǵa dendep kirisedi. Tek bul tynyshtyqty 1537 jylǵy kezdeısoq kezdesý kúl-talqan ketedi...
Iá, eger Mıkelandjelonyń jasy egde tartyp, samaıyn qyraý shalǵanda jolyqtyrǵan mahabbaty Vıttorııa Kolonna bolmasa, onda uly sýretshini ómir boıy mahabbattan baz keship, jalǵyzdyqty aınymas serigi etti dep aıtýymyzǵa negiz bar. Solaı óte de berer me edi?! Biraq taǵdyr talantqa tamasha syı daıyndapty. Peshenege jazylǵany sol bolar, kóńiline shýaq alyp kirgen kóktemin Mıkelandjelo ómiriniń eńkeıgen shaǵynda bir-aq jolyqtyrǵan. Kemeńger qylqalam sheberiniń jan dúnıesin álemtapyryq kúıge bólep, sezimin selt etkizgen sol sulý bıkeshtiń sýretshi ómirindegi orny men mańyzyn búginde eshkim joqqa shyǵara almaıdy.
Qaıta órleý dáýiri ádebıet pen ónerde ataǵy jer jarǵan nebir uly áıelderdi alyp keldi. Biraq olardyń birde-bireýi uly qylqalam sheberi Mıkelandjelonyń qurbysy, áıgili aqyn Vıttorııa Kolonna tárizdi bıikke kóterile alǵan joq. Keıingi zertteýler Mıkelandjelonyń mýzasy boldy dep kesip aıtyp júrgen Sısılııa vıse-koroliniń jesiri Vıttorııa Kolonna men sýretshi arasyndaǵy erekshe sezim shynymen de mahabbat pa, álde rýhanı úndestik shyńyna shyǵarǵan uly dostyq pa, ol jaǵy taǵy da beımálim. Biraq qalaı desek te, sýretshi men sulý arasynda názik baılanystyń ornaǵany anyq.
Birde Mıkelandjelo oǵan Isanyń bórenege kerilgen beınesiniń nobaıyn berip jiberdi. Vıttorııa baǵa berip, ony keri qaıtarǵan soń sýretshi jańa jobaǵa kirisýi kerek bolatyn. Biraq nobaıdyń sulýǵa unaǵany sonshalyq, Vıttorııa ony ózine alyp qalýdy uıǵarady. Bul jaıynda ol Mıkelandjeloǵa bylaı dep hat jazdy:
«Jer betindegi eshbir janmen salystyrǵysyz sýretshi ári jalǵyz dosym Mıkelandjelo! Joldaǵan hatyńyzdy aldym. Siz jibergen Isa beınesinen tirirek, kemeldirek esh nárse bolýy múmkin emes. Ol ushy-qıyrsyz náziktik pen tańǵajaıyp kúshtiń arqasynda óte sheber oryndalǵan. Eger bul sizdiń emes, basqa bireýdiń qolymen istelse, men ol basqa bireýdiń bul eńbekti oryndaýyn qalamaımyn. Bul nusqany kim beınelegenin jarııa etýińizdi ótine otyryp, osynym úshin sizden keshirim ótinemin. Al eger bul nusqa sizdiń qolyńyzdan shyqqan bolsa, onda siz qaıtken kúnde de ony mende qaldyrýyńyz kerek. Men ony jaryqta, áınektiń astynda, tipti aınadan da qarap kórdim. Sonshalyqty keremet dúnıeni men buryn-sońdy kórgen emespin. Sizdiń adal qurbyńyz Markıza Peskara».
Jan álemin dál Markıza Vıttorııadaı uǵynǵan jandy buryn-sońdy kezdestirmegen sýretshi sonda sulýdyń asa talǵampaz sezimtaldylyǵy men tanym-parasatyna dán rıza bolyp, bas ıedi. Sodan bastap óle-ólgenshe ulasqan sýretshi men aqyn arasyndaǵy adal da pák sezim el arasynda ańyzǵa aınaldy. Bul týraly nemis ónertanýshysy, mıkelandjelotanýshy German Grımm: «Eger taǵdyr Mıkelandjelony Vıttorııamen jastyq shaǵynda qossa, sýretshi qandaı adam bolar edi? Sol sekildi Vıttorııanyń da ótken ómirindegi oqıǵalar qajytpaǵan sergek kezi bolsa, bul názik sezim hıkaıasy qalaı órbıtin edi? Átteń, taǵdyr tym kesh tabystyrǵan qos pende bir-birine kóńilge medeý bolar úlken dostyqtan ózge eshteńe bere almady. Mıkelandjelo da ǵashyǵynan onyń bere alatynyn artyq eshnárse talap etpedi», dep jazady kitabynda.
Mıkelandjelo men Vıttorııa eń alǵash 1537 jyly Rımde tanysady. Ol kezde sulýdyń jasy 46-da, al sýretshiniń alpysty alqymdap qalǵan shaǵy bolatyn. Olardyń dostyq-mahabbattary nebári on jylǵa sozyldy. Áli de jalǵasa berer me edi bálkim, biraq 1547 jyly Vıttorııanyń oqystan ómirden ótýi Mıkelandjelonyń da máńgilik mahabbat týraly túsinik hám sezimin kúl-talqan etti. Odan keıingi sýretshiniń ǵashyǵynsyz ótkizgen 17 jyly negizinen sulýǵa degen uly saǵynyshpen órildi. «Mıkelandjelonyń Vıttorııany súıgeni sonshalyq, ólim aýzynda jatqan súıiktisiniń aqtyq ret mańdaıy men betinen emes, uıańdyǵyna salyp tek qolynan ǵana súıgen aqymaqtyǵy úshin ózin kópke deıin keshire alǵan joq. Onyń qaıǵysy sheksiz boldy. Jetpis jastaǵy qarııa ǵumyrynda tabysqan jalǵyz jaqyn qurbysyn aqtyq saparǵa attandyryp, ózi de bul ómirden baz keshti. Ony qusadan aman alyp qalǵan shyǵarmashylyqqa degen sheksiz súıispenshiligi. Ol jan jubanyshyn qylqalamnan tapty» degen jazba qaldyrypty sýretshiniń jeke bıografy Askanıo Kondıvı shyǵarmashylyq ıesi ómiriniń taýqymetti kezderiniń syryn búkpesiz baıandap.
Jalpy, Mıkelandjelonyń mahabbatqa degen kózqarasyn zamandasy áıgili sýretshi Rafael Santımen salystyrǵanda – eki álem. Qos kemeńger minezi, ómirdi qabyldaýy bir-birine qarama-qaıshy, tipti kereǵar dese de bolǵandaı. Rafael ómirdi, mahabbatty barynsha jeńil qabyldady. Ataqty «Sıkstındik Madonnanyń» avtory ómiriniń sońǵy kúnderine deıin kóńildi, rıza bozbala bolyp qala berdi, sheksiz romantık qalpynan tanbady. Rafaelge unaý úshin áıelge súıkimdi bet-álpet ıesi bolý ǵana jetkilikti edi, aqyl-parasat qajetti shartqa jatpady. Osy sebepten oǵan mahabbaty izdeýdiń qajeti joq edi, mahabbat ony ózi-aq izdep tabatyn...
Al Mıkelandjelonyń jaǵdaıynda bári kerisinshe. Ol ómir boıy uly mahabbatty armandady. Biraq Bethoven sııaqty Mıkelandjelo da qumarta súıip, jan-tánimen ózin oǵan arnaıtyndaı áıeldi kezdestirgen joq. Ol óz sezimimen úılesetindeı sezim izdedi, biraq taba alǵan joq. Tek ómiriniń ymyrtynda jolyqtyrǵan Vıttorııa Kolonna ǵana sýretshini az ǵana ýaqyt bolsa da osy bir qarańǵy túnekten alyp shyqqandaı ómirine sáýle bolyp engen endi. Sulýdyń óleń jazatyn aqyndyq ádemi bolmysy da uly sýretshiniń názik janymen úndeskendiginen shyǵar, Mıkelandjelo úshin Vıttorııa az ǵana ýaqytta búkil álemge aınaldy.
...Ol jany súıgen sulýdyń sýretin salǵan ýaqytta onyń aldynda jas sulý deýge kelmeıtin shashyn qyraý shalǵan kekse áıel otyrdy. Biraq Mıkelandjelo úshin odan asqan ásemdik joq edi bul jalǵanda. Sol perızat beıne sýretshi ómirden ótkenshe kóz aldynan kólbeńdep, sulýlyqtyń sımvoly bolyp jadynda máńgi jattaldy.
