Is-sharaǵa qatysqan Májilis depýtaty Aıdos Sarymnyń aıtýynsha, bizdiń elge saıası reformalar aýadaı qajet.
– Prezıdenttiń osyǵan deıin aıtqan tapsyrmalaryn iske asyryp, ekonomıkany damytý úshin saıası reformalar aýadaı qajet. О́ıtkeni Qazaqstannyń ekonomıkalyq, áleýmettik damý modelderi óziniń shegine jetti. Olardy ári qaraı qozǵaltyp, damytý úshin qajetti energııa kózderin taba almaıtyn sııaqtymyz. Azamattyq qoǵamnyń ashylýy, qoǵamnyń ishindegi erkindik, sóz, oı bostandyǵy ǵana azamattardyń energııasyn oıata alady, – dedi A.Sarym.
Depýtat elimizdegi jańa aımaqtardyń qurylýy týraly da pikir bildirdi.
– Bul 25 jyldan beri aıtylyp kele jatqan áńgime edi. Soǵan núkte qoıyldy. Mundaı qadam sol aımaqtarda turyp jatqan halyqtyń eńsesin kóterip, ómirge degen qushtarlyǵyn, bolashaqqa degen jaýapkershiligin arttyrady, – dedi ol.
A.Sarym saıası reformalar elimizde qalyptasqan saıası básekelestik erejelerin qaıta jasaqtaýǵa baǵyttalatynyn jetkizdi.
– Partııalar týraly zańǵa, saılaý úderisterine ózgerister engizýdiń, Konstıtýsııalyq ózgeristerdiń túpki maqsaty bir. Ol – saıası alańdy jańartý, saıası alańǵa jańa oıynshylardyń kelýine múmkindik berý, sol arqyly jańa saıası dıalogty bastaý. Saıası dıalog úlken saıası senimge ıtermeleýi kerek, – dedi Májilis depýtaty.
Depýtat Konstıtýsııalyq sottyń qaıta paıda bolýy, onyń ádilettikti qamtamasyz etý jolyndaǵy keshendi ınstıtýtqa aınalýy Qazaqstandaǵy sot júıesiniń damýyna jaqsy pármen beretinine senimdi.
Eýropalyq quqyq jáne adam quqyqtary saraptamalyq ınstıtýtynyń dırektory Marat Báshimovtiń aıtýynsha, Prezıdenttiń jańa Joldaýy shyn máninde revolıýsııalyq sıpatqa ıe.
– Konstıtýsııaǵa memlekettiń basqarý formasyna baılanysty mańyzdy dúnıeler engiziletini túsinikti boldy. Bul degenimiz – parlamenttik baqylaýdy, Parlamenttiń rólin kúsheıtý. Parlamentke bıýdjetti baqylaý ókilettigi berilmek. Demek, endi bıýdjet qarjysynyń ár tıyny Parlamenttiń baqylaýynda bolady, – dedi M.Báshimov.
Onyń pikirine qaraǵanda, Joldaýda quqyq qorǵaý blogyna, quqyq ústemdigine, adam quqyqtarynyń ústemdigine erekshe basymdyq berilgen.
– Prezıdent quqyq ústemdigine erekshe nazar aýdaryp keledi. Turǵyndardyń Adam quqyqtary jónindegi ýákilge, Bas prokýrorǵa júginýine quqyq usynýda. Olar únemi zańsyzdyqqa, zańnamanyń jetilmegendigine tap bolyp jatady. Endi olar tikeleı Konstıtýsııalyq keńeske zańdardyń, zańǵa táýeldi aktilerdiń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin qaraý týraly ótinishpen júgine alady. Bul – úlken qadam. О́rkenıetti 112 memlekette Konstıtýsııalyq keńes jumys isteıdi, – dedi ol.
Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Talǵat Qalıev saıası reformalardy jalǵastyrý batyl qadam ekenin alǵa tartty.
– Turaqtylyqtyń sońynan qýamyz dep, toqyraýǵa, konservasııaǵa ushyradyq. Sondyqtan qazir saıası prosester jańa ımpýls alyp, múldem ózgerýi kerek. Prezıdenttiń týysqandary joǵary qyzmette bola almaıdy deý arqyly Qasym-Jomart Toqaev ózine shekteý qoıyp jatyr. Bul bolashaqta úlken dástúrge aınalýy múmkin. Prezıdent, memlekettik qyzmetker bolatyn adam ózine osyndaı shekteý qoıyp, adal qyzmet etýi kerek. Máslıhattyń kúshi joq degen pikir aıtyldy. Máslıhattyń da jartysy majorıtarlyq formamen, jartysy proporsıonaldy jolmen taǵaıyndalsa, onda halyq óz basshysyn ózi tikeleı tańdaıdy. Sonda máslıhattyń da óz bıligi bolady. Bul jańa dástúrler qalyptastyryp, jańa saıası mádenıetke jasalatyn úlken qadam, – dedi T.Qalıev.
Prezıdent janyndaǵy memlekettik basqarý akademııasy Qaraǵandy fılıalynyń dırektory Serikjan Baıbosynovtyń pikirine qaraǵanda, jergilikti ózin-ózi basqarýdy jetildirý baǵytynda naqty mehanızmderdi qolǵa alý barysynda osy ýaqytqa deıin jiberilgen qatelikterdi qaıtalamas úshin ótkennen sabaq alý tásilin meńgerý mańyzdy.
– Qazirgi kezde memlekettik basqarýǵa jobalyq basqarý tujyrymdamasy engizilip jatyr. Ulttyq jobalyq keńes óz jumysyn atqarýda. Prezıdent jobalyq menedjmentke kóshýdiń qajettiligine basa nazar aýdarýda. Jergilikti ózin-ózi basqarýdy reformalaý, halyqtyń qajettiligine, ıgiligine jumys isteý barysynda ony jobalyq menedjment qaǵıdasyna engizý kerek. Aýyl ákimderin saılaýda sáıkessizdikter bolǵany ras. Biraq kelesi saılaýda jergilikti ózin-ózi basqarýdyń durys mehanızmderin daıyndaýymyz kerek. Bul jerde jergilikti qaýymdastyqtardyń rólin arttyrý mańyzdy. Sondaı-aq jergilikti qaýymdastyqqa tartylatyn azamattardyń kásibı biliktiligine nazar aýdarý qajet. Sondyqtan jergilikti ózin-ózi basqarýdyń ekonomıkanyń damýyna tıgizetin zor áserin kórgimiz kelse, jergilikti qaýymdastyqtan bastap, qoǵamdyq keńesterdiń jumysyna jańa formatta serpin berýimiz qajet, – dedi S.Baıbosynov.
Onyń aıtýynsha, jobalyq menedjment qaǵıdattaryn qoǵamdyq keńester men jergilikti ózin-ózi basqarý formasyndaǵy qaýymdastyqtarǵa engizýdi nazarda ustaǵan jón. Sondaı-aq halyqtyń bılik pen Úkimetke degen senimin qaıtarý úshin kúshti ári kásibı qoǵamdyq keńester kerek. Bul – jergilikti ózin-ózi basqarýdyń negizgi qaınar kózi, azamattardyń pozısııasyn naqtylaýǵa múmkindik beretin úlken alań.
Amanat partııasynyń qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Mádına Nurǵalıeva partııa úshin jaýapty hám qyzyqty kezeń bastalǵanyn jetkizdi.
– Saıası partııalar «Jańa Qazaqstanda» mańyzdy ról atqaratyn bolady. Saıası partııalardy ınstıtýttandyrý prosesi kúsheıedi, irilenedi, ınvestısııalanady. Buryn adamdar bılikke synı kózqaraspen qarap, jańa partııalardyń paıda bolýy múmkin emes, bul keńistik rettelgen dep aıtyp kelse, al qazir jańa saıası partııanyń paıda bolýyna esh kedergi joq. Árıne, Amanat úshin óte qyzyqty kezeń bastalady. Bıleýshi partııa óziniń saıası jetilýin, saıası jaýapkershiligin kórsetedi. Partııa modernızasııalaný, qaıta qurý satysynda. Partııany barynsha manevrli, ıkemdi jáne sezimtal etetin ishki prosester óte kóp. Búgingi Amanat – qalyptasqan ınstıtýt. Ol derbes, áreketke qabiletti, resýrstyq bazasy úlken, uıymdastyrýshylyq múmkindikteri, kadrlyq, tarmaqtalǵan fılıaldyq jelisi, úlken elektoraldyq tájirıbesi bar. Árıne, bıleýshi partııa mártebesine saı bolý úshin alda áli talaı jumys kútip tur. Ákimder men olardyń orynbasarlaryna partııada qyzmet atqarýǵa tyıym salyndy. Bul partııalyq baqylaý tetigin kúsheıtýge múmkindik beredi. Ákimderdiń jumysyn muqııat qadaǵalap, baqylaı alady, – dedi M.Nurǵalıeva.
Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń dırektory Qazbek Maıgeldınov Prezıdent jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýǵa, yqpaldy Parlament qurýǵa negizgi alǵysharttar jasap bergenin aıtady.
– Birinshiden, Prezıdent ókilettigin shekteý. Ol tek qana sýperprezıdenttikten myqty Prezıdent, yqpaldy Parlament júıesine ótý ǵana emes, sonymen qatar aldaǵy ýaqyttaǵy saıası júıede ıgi dástúrge aınalady. Ekinshiden, Joldaýda qoǵamnyń suranysy da, talaby da 80-90 paıyzǵa eskerildi. Jergilikti ózin-ózi basqarýda jergilikti halyqtyń eń úlken syny atqarýshy bılikke, ákimderge qatysty boldy. Máslıhattyń jumysy nátıjesiz degen pikir aıtyldy. Osyǵan baılanysty Prezıdent óz ókilettigin shekteı otyryp, joǵaryda aıtqan tepe-teńdik pen tejegish júıesin engizýge alǵysharttar jasady, – dedi Q.Maıgeldınov.
