Eńbek naryǵy bilikti mamanǵa zárý

Búgingi eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaıǵa syrtqy faktorlardyń da áseri bar. Sondyqtan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi kolledjder men ón­dirister bazasynda jappaı daıyn­daý men biliktilikti arttyrý ortalyqtarynyń sanyn kó­beıtýdi josparlap otyr. Mun­daı ortalyqtardyń basym kóp­shiligi jastar kóp shoǵyrlanǵan aımaqtarda ornalasady. Atalǵan vedomstvonyń málimeti boıynsha, Amerıka jáne Eýropa, Azııa elderinde jemisin bergen táji­rıbeniń daǵdarysty jaǵ­daıda Qazaqstanǵa da oń áseri bar. Es­kerilip otyrǵan zamanaýı ádis­tiń nátıjesinde túlekter eki-úsh aı­da biliktiligin arttyryp, eńbek na­ryǵyna shyǵýǵa múmkindik alady.

Sońǵy derekter boıynsha, álemde qalyptasqan ahýalǵa baılanysty Reseıdiń 100 myńǵa jýyq IT mamany elden ketýi múmkin. Munyń eńbek naryǵynda báseke týdyratyny basy ashyq jaıt. Olardyń kópshiligi IT salasy, konsaltıng, aqparattyq qaýipsizdik salalaryna maman­danǵan. Sarapshy mamandar reseılik IT kompanııalardyń Qa­zaqstan naryǵyna kelýiniń jaǵym­dy tustaryn atap ótedi. Bul úshin Qazaqstan naryǵyna kelgen qandaı da bir kompanııaǵa arnaıy shart bolýy kerek. Iаǵnı zamanaýı tehnologııalar tilin meńgergen joǵary oqý oryndary jáne kolledjder túlekterin óndiristik tájirıbeden ótkizip, ary qaraı jumysqa ornalasýyn qarastyrý eńbek naryǵynyń salmaǵyn birshama jeńildetedi. Osy tusta qazaqstandyq túlekterdiń bá­sekege qabilettiligine baılanysty da suraqtar týyndaıtyny anyq.

Májilis depýtaty Maqpal Tájmaǵambetova Úkimet nazaryna jańa mamandyqtar ashýdy usynǵan bolatyn. О́ńirlerge barǵan saparynda depýtat kópsalaly ká­siptik-tehnıkalyq kolledj­derde mamandar daıarlaýdaǵy ádis­temeniń eskirgenine, joǵary oqý oryndarymen sabaqtastyqtyń joqtyǵyna, jumysshy mamandyq­tardyń kommersııalyq baǵytta daıyndalmaýy sııaqty biraz kedergi bar ekenine kóz jetkizgen. Kásiptik baǵdarlaý, eńbek nary­ǵyn zertteý syndy sharalar júrgi­zilmeıdi. О́ndiris oryndarymen baılanys jolǵa qoıylmaǵan. Túlekterdiń alǵan dıplomynyń jaramsyz bolyp qalýy da osy sebepterge baılanysty. Osy oraıda baǵyttaý sharalaryn 7-synyptan bastap, mamandyq tańdaýǵa jaǵdaı jasaý, pánderge basymdyq berý, eńbek olımpıadalaryn ótkizý men kolledj, joǵary oqý oryndarymen ózara sabaqtastyq ornatýmen qatar ár oblys aýma­ǵyndaǵy sharýashylyqtarǵa, bız­nes-qurylymdarǵa qandaı maman­dardyń qajet ekenin zertteýdi usynǵan edi. Búginde orman, aýyl sharýashylyǵy, týrızm salasyna qajetti jáne omarta isi sııaqty mamandyqtarǵa suranys joǵary. Al oqytý júıesinde teorııalyq bilimge 20%, tájirıbege 80% kóńil bólý, mamandyqtardy ıntegrasııa­laı otyryp, kolledj bazasyna kásipkerlerdi tartý eskeretin jaıt. Bul bolashaq mamandardyń eńbek naryǵy talaptaryn jyldam ıgerip ketýine múmkindik beredi.

Osy oraıda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń kolledjderde oqý úshin memlekettik tapsyrys sanyn 10 myń orynǵa ulǵaıtyp, oqýǵa yntaly qazaqstandyqtardyń sanyn 100 myńnan asyrýdy kózdep otyrǵany atalǵan máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan ilkimdi qadam­dardyń biri bolmaq.

«Sapaly bilim» ulttyq jobasy aıasynda 9-synyptyń barlyq túlegi kezeń-kezeńimen tegin bilim ala alady. Bıylǵy oqý jylynda alǵash ret azamattardyń áleý­mettik osal toptarynan shyq­qan balalar úshin de arnaıy kvota belgilendi. Sonymen qatar sarapshylar aldaǵy ýaqytta kol­ledj­derdiń akademııalyq der­best­ik alýyna baılanysty bilim baǵdarlamalaryn zamanaýı talaptarmen ushtastyrýy óz nátı­jesin beredi degen senimde. Iаǵnı naryq suranysyna ıe mamandardy daıarlaýǵa elimizde tolyq múmkindik bar. Buryn oqý jos­parlary men baǵdarlamalaryn daıyndaǵan kezde kolledjder tıptik josparlaryn basshylyqqa alsa, endi jańa tendensııalar men naryq talaptaryna saı jumys isteı alady. Sonymen qatar ma­man­dyqtyń kúrdeliligi men oqý nátıjelerin eskere otyryp, oqý merzimin óz betinshe anyqtaıtyny kolledj mamandarynyń naryq talaptarymen yqpaldastyǵyna jol ashady.

Tehnıkalyq-kásiptik bilim berý salasynda mamandar jetis­peýshiligi de taıaý ýaqytta sheshi­min tabýy tıis másele. Búginde bul salaǵa qajettilik 2,5 myń mamandy quraıdy. Mamandardyń úshten bir bóliginiń jas mólsheri 55-ten asqan. Osy oraıda pedago­gıkalyq kadrlardy jastar arasynan qaras­tyrý máselesi de ýa­qyt kút­tir­meıdi. Eńbek resýrs­tary or­talyǵynyń derekteri boıyn­sha, 2025 jylǵa deıin bilim berý salasynda kadrlarǵa degen qajettilik 200 myń adamǵa jetedi. Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýde suranysqa ıe kadrlardy daıarlaý úshin bıznes sýbektilerimen yq­paldastyq máselesi durys jol­ǵa qoıylýy qajet.

ALMATY