Tarıh • 07 Sáýir, 2022

Saharamyzdy kezgen sanatkerler

583 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Qazaq dalasynyń ár qıyryndaǵy qyzyqty hám tańǵalarlyq oqıǵalar men adamdardy, halyqtyń turmys-tirshiligin, salt-dástúrin, áni men kúıin zerttegen sheteldik ǵalymdar men ónertanýshylar az bolǵan joq. Oǵan zertteýshilerdiń ult tarıhyna kýá bolǵan túrli jazbalary dálel. Mundaı eńbekter qazir de jazylyp, basylyp shyǵýda. Máselen, jýyrda ǵana elordada brıtandyq jazýshy-saıahatshy Nık Fıldıńniń «Uly dala saıahatshylary: papa elshilerinen bas­tap, Reseı revolıýsııasyna deıin» atty kitabynyń qazaq-orys tilderine aýdarmasy tanystyryldy. Avtor óz jumysyn Qazaqstan astanasyna arnaıy kelip usyndy.

Saharamyzdy kezgen sanatkerler

Bul jınaqta Batys saıahatshylarynyń qazaq jerin zertteý tarıhy baıandalǵan. Eýropa men Azııanyń túıisken tusynda ornalasqan qazirgi Qazaqstannyń aýmaǵy árdaıym zertteýshilerdiń, kópester men saıahatshylardyń nazaryn aýdar­ǵanyn bilemiz. Kóshpendilerdiń salqar dalasy men shóli boıymen ótken Jibek jolyn sol­tústikke baǵyttaýǵa tyrysqan alǵashqy brı­tandyq saýdagerler Entonı Djenkınson men Djonas Henýeı edi.

N.Fıldıń kitabynda olardyń qyzyqty oqıǵalaryn baıandap, Adel Ommer de Gell, Lıýsı Atkınson jáne Marı de Ýıfalvı-Býrdon sııaqty qazaq jerin zerttegen kórnekti saıahatshy áıelder týraly da oı tolǵaıdy. Avtor jınaq mazmunyna toqtala kele: «Uly dala saıahatshylary» kitaby, bálkim, sońǵy myń jyl ishinde Uly Dala eline saıa­hat jasaǵan tulǵalar týraly aǵylshyn tilindegi tuńǵysh tarıhı shyǵarma bolar. Týyndy uly Shyńǵys han men onyń uldaryna jiberilgen emıssarlardan bastalady. Kóshpeli qoǵamda resmı saqtalǵan jazba derekter az boldy dep oılaımyn, sondyqtan sheteldik saıahatshylardyń jazbalary asa mańyzdy. Jazbalardyń arqasynda Qazaqstannyń tarıhy jaıly tyń derekterge qol jetkizýimiz múmkin», deıdi.

Tusaýkeser barysynda N.Fıldıń saıa­hat jasaý kezinde zertteýshilerdiń eń qy­zyqty áńgimelerin baıandap, erekshe fotosýret­terin kórsetti. Aıta keteıik, kitaptyń aǵyl­shyn tilindegi nusqasy Qazaqstannyń Uly­brıtanııadaǵy Elshiliginiń qoldaýymen jaryq kórip, 2020 jyly Londondaǵy Koroldik geo­grafııalyq qoǵamda tanystyrylǵan bolatyn. Al Almaty oblysynyń ákimdigi Qazaq­stannyń Ulybrıtanııadaǵy Elshiliginiń bas­tamasymen qazaq-orys tilderindegi jańa basylymdardy byltyr aýdaryp, jarııalady.

Qazaqstannyń Ulybrıtanııadaǵy Elshisi Erlan Ydyrysov jınaqtyń Qazaqstan men Ulybrıtanııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastardyń ornaǵanyna 30 jyl tolýyna oraı tanystyrylǵanyn atap ótti.

Tusaýkeserge Syrtqy ister mınıstriniń oryn­basary Roman Vasılenko, QazaqGeography basqarma tóraǵasy Orman Nurbaev, Ulybrıta­nııanyń Qazaqstandaǵy Elshisi Ketı Lıch, shetel­dik dıplomatııalyq korpýstyń ókilderi, qazaq­standyq tarıhshy-ǵalymdar, etnograftar men ólketanýshylar qatysty.

N.Fıldıńniń kitaby Qazaqstan men Uly­brıtanııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń 30 jyl buryn emes, birneshe júz jyl buryn ornaǵanyn dáleldeıdi. Jalpy, saıa­hatshy buǵan deıin «Uly dalanyń ońtústigine qaraı: Tomas pen Lıýsı Atkınsonnyń 1847-52 jyldary Shyǵys Qazaqstan boıynsha saıahattary» atty tuńǵysh kitabyn jaryqqa shyǵardy. Ol XIX ǵasyrdyń ortasynda Qazaqstan aýmaǵy boıyn­sha saıahattaǵan Tomas pen Lıýsı Atkınsonnyń Vıktorııa dáýirindegi zertteýshilerge arnalǵan. Nık Fıldıń sondaı-aq Siberian Steppes blogyn júrgizedi, ári Jońǵar Alataýynyń shalǵaı taý­laryna atpen ekspedısııalar jasap júr. Eske salsaq, 2016 jyldyń jazynda ol Tomas pen Lıýsı Atkınsonnyń on urpaǵyn Shyǵys Qazaqstanǵa ata-babalary alǵash ret 160 jyl buryn barǵan jerlermen tanystyrý úshin ertip kelgen edi.