Ekonomıka • 07 Sáýir, 2022

Tutynýshylyq patrıotızm

158 ret kórsetildi

Eldiń ekonomıkasy tyǵyryqqa tirelip, teńsele bastaǵan sátte Úkimet ókilderi men jergilikti taýar óndirýshilerdiń aýzynan «tutynýshylyq patrıotızm» degen sóz shyǵa bastaıdy. Sońǵy kúnderi atalǵan sóz qulaǵymyzǵa jıi shalynatyn bolyp júr.

Tutynýshylyq patrıotızm – otandyq ónimdi tutyný arqyly ishki naryqty qoldaý. Iаǵnı tyǵyryqqa tirelgen ekonomıkaǵa tirek bolý, demeý. Muny ekonomıkanyń jazylmaǵan zańy, qaǵazǵa túspegen qaǵıdasy dese de bolady. Álbette, ol árkimniń sana-sezimine baılanysty jáne mundaı patrıotızm kóp jaǵdaıda halyq kúndelikti tutynatyn azyq-túlikke qatysty qoldanylady.

Aıtalyq, dúkende tutynýshyǵa kerek taýardyń eki túri qatar tur. Biri – jarnama­sy jer jarǵan sheteldik brend, ekinshisi – aty alysqa tara­ma­ǵan otandyq ónim. Alǵash­qy­syn tańdasa sheteldiń, ekinshisin tańdasa óz eliniń ekonomıkasyna úles qosady. Tańdaý tutynýshynyń óz erkinde. Oǵan eshkim «mynany al» dep májbúrleı almaıdy. Bárin árkimniń ishki túısigi, sana-sezimi sheshedi. Tólegen aqsham syrtqa ketpeı, óz elimizde qalsyn, otandyq óndirýshilerge tússin, eldiń ekonomıkasyna jumys istesin degender otandyq ónimdi tańdaýy múmkin. Mine, tutyný­shylyq patrıotızm degen – sol.

Eýropa elderiniń kóbi dál osy tutyný­shy­lyq patrıotızm arqyly ishki naryqty, otandyq óndiristi, jalpy ekonomıkany alǵa bastyryp otyr. Alaıda álemniń osynaý ozyq tájirıbesi bizdiń elde keń taralmaǵan. Sonda qazaq­standyqtardyń patrıotızmi tómen bol­ǵany ma? Múmkin, árıne. Biraq bul úshin tuty­ný­shylarǵa ókpe aıtýdyń jóni joq.

Bizdińshe, gáptiń bári sapa men baǵadan shyǵyp otyr. Jergilikti kompanııalar sapasy sheteldik taýardan kem túspeıtin ónim usynsa, tutynýshylar otandyq ónimdi oılanbaı-aq alary anyq. Demek biz ishki naryqqa sapaly ónim usyna almaı otyrmyz nemese bizdegi sapaly ónimniń kólemi tym az. Al tutynýshylar otandyq ónim eken dep sapasyz taýardy alýǵa mindetti emes.

Sheteldik sapamen teńe­sý qıyn ekenin moıyndaý kerek. Endeshe buqara halyqty otandyq ónimdi satyp alýǵa yntalandyrýdyń birden-bir joly – baǵany tómendetý. Aı­ly­ǵyn shaılyǵyna jetkize almaı júrgen tutynýshylar dál osy turǵydan otandyq taýardy tańdaýy múmkin. Biraq bizdegi otandyq ónimderdiń baǵasy ımporttyq taýardan asyp túspese, kem emes. О́ıtkeni jergilikti kompanııalar shyǵaratyn taýardyń ózindik quny qymbat. Olar sol sebepti baǵany tómendete almaıdy. Tómendetse, shyǵynǵa batady. Mundaı jaǵdaıda taýar óndirýdiń, bıznes bastaýdyń qajeti shamaly.

Demek Úkimet eldegi tutynýshylyq pat­rıo­tızmdi qoldaýǵa tıisti jaǵdaı jasaı almaı otyr. Sondyqtan Úkimet músheleri men taýar óndirýshilerdiń buqara halyqtan tu­ty­ný­shylyq patrıotızmdi talap etetin de jóni joq. Sonda ne isteý kerek? Bizdińshe, mundaı patrıotızm tómengi taptan emes, joǵarǵy jaqtan bastalýy qajet. Birinshi kezekte shetelden keletin ónimdi shekteý kerek. Máse­len, byltyr Qazaqstanǵa syrttan 4,9 mlrd dol­lardyń azyq-túligi jetkizildi. Onyń jar­­ty­synan kóbi Reseıden ákelingen. Demek biz­diń eldiń azyq-túlik qaýipsizdigi durys qor­­ǵalmaǵan. Shetelge táýeldimiz. Mundaı tá­ýel­­­dilik tutynýshylyq patrıotızmdi óris­te­te almaıdy.

Tutynýshylyq patrıotızmdi damytý úshin Úkimet naqty qadamdarǵa barýǵa tıis. Aıta­lyq, saýda oryndaryndaǵy sheteldik jáne otandyq taýarlardyń ara qatynasyn retteý mańyzdy. Máselen, saýda sórelerindegi taýardyń 80 paıyzy otandyq, qalǵan 20 paıy­zy ımporttyq ónimnen turýǵa tıis degen talap qoıýǵa bolady.

Qazaqstanda sapaly taýar óndiretin kom­pa­nııalar jeterlik. Biraq olardyń ónimi bárine birdeı qoljetimdi emes. Iаǵnı shyǵa­ra­tyn kólemi az nemese mundaı ónimder satylatyn saýda jelileri asa kóp emes. Iri mega­polısterdiń turǵyndary tutynatyn otan­dyq sapaly azyq-túlik ózge aımaqtarda múl­dem kezdespeýi múmkin. Sondyqtan osy­ǵan da nazar aýdaryp qoıǵan artyq bolmaıdy.

Bizdiń tarapymyzdan jiberilgen taǵy bir kemshilik – tutynýshylyq ıdeologııanyń joq­tyǵy. Halyqty habardar etý, yntalandyrý, jańashyldyqty túsindirý, otandyq ónimdi nasıhattaý, dáripteý jumystary kemshin túsip jatyr. Osy baǵyttaǵy ju­mys­tardy júıeli túrde júrgizý mańyzdy.

Tutynýshylyq patrıotızmge ásheıin ter­­mın retinde qaraý­dyń qajeti shamaly jáne ony qara bult úıirilgen shaqta ǵana oıǵa alý durys emes. Ol álem­niń damyǵan elderindegideı, Qa­zaqstanda da ekonomıkany alǵa súırer naqty tetikke, ishki na­ryq­ty damytýdyń negizgi strategııasyna aınalýy kerek. Sonda ǵana upaıymyz túgel bolmaq.

Sońǵy jańalyqtar

Shekaranyń shebi berik

Qazaqstan • Keshe

1,1 mln gektar jer qaıtaryldy

Qazaqstan • Keshe

Kúre jolda kóp ózgeris bar

Aımaqtar • Keshe

Baqyt mınıstrligi

Qoǵam • Keshe

Elektr jelileri tozyp tur

Ekonomıka • Keshe

Shyǵyn kóbeıse, tarıf ósedi

Ekonomıka • Keshe

Ult ustazynyń ulaǵaty

Ahmet Baıtursynuly • Keshe

«Qylmysker» qalam

О́ner • Keshe

Bethovenniń ómiri

О́ner • Keshe

Ulttyq oıyndar – qundy muramyz

Ulttyq sport • Keshe

Alan alǵan 15-shi júlde

Tennıs • Keshe

Uqsas jańalyqtar