MEMLEKETTIK ORGANDAR MÁShINE JASAÝ SALASYN QOLDAÝDYŃ ShARALARYN QARASTYRÝY TIIS

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstan­nyń jańa múmkindikteri” atty Qa­zaqstan halqyna Joldaýyn túsin­dirý jónindegi respýblıkalyq aqparattyq-nasıhat tobynyń Soltústik Qazaqstan oblysyna sapary kezinde bizder “Qazaqstan ınjınırıng” UK quramyna kiretin “Petropavl aýyr máshıne jasaý zaýyty” AQ eńbek ujymymen kezdesken edik. Naryqtyq ekonomıkaǵa ótýdiń qıyn kezeńinde “PAMZ” AQ óziniń óndiristik ári kadrlyq áleýetin saqtap qana qoımaı, óndiristi ártaraptandyryp, sheteldiń aldyń­ǵy qatarly kompanııalarymen baılanystar ornata aldy. Kásip­orynnyń 1998 jyly qaıta quryl­ǵannan keıingi tańdap alǵan ma­mandanýy sol ýaqyttan beri óndiris kólemin 12 ese arttyrýǵa múmkindik berdi. Búgingi tańda óndiris orny básekege qabiletti ári eksporttyq áleýeti joǵary ónim shyǵaryp otyr. 2009 jyly jalpy kólemi 2,9 mlrd. teńgeniń ónimin shyǵardy. 2008 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda ósim kólemi 176,0 %-dy qurady. О́ndirilgen ónimniń ishinde úles salmaǵy boıynsha aldyńǵy oryndy munaı-gaz keshenine qajetti jabdyqtar alady, 2009 jyly mundaı jabdyqtar 2,1 mlrd. teńgege shyǵarylǵan. 2009 jyly temir jol keshenine arnalyp shyǵarylǵan jabdyqtar kólemi 2008 jylmen salystyr­ǵanda, 10,4 esege ósken, qazirgi kezde jalpy somasy 663,4 mlrd. teńgeni quraıdy. Sóıtip, búgingi tańda kásip­orynda kópsalaly máshıne jasaý óndirisin erkin naryq jaǵdaıynda tıimdi damytýdyń barlyq alǵy­shart­tary jasalyp otyr. Elbasy Joldaýynda atap kórsetilgenindeı, óndiristiń búgingi qýaty, joǵary bilikti mamandardyń bolýy, tehnı­kalyq qaıta jaraqtaýdyń birinshi kezeńin sátti aıaqtaý – osynyń barlyǵy “PAMZ” AQ naryqtyq ekonomıka jaǵdaıynda básekege qabiletti ekendiginiń naqty kepili. Degenmen, óndiris ornynyń aldaǵy ýaqytta da belsendi da­mýyna tosqaýyl bolatyn faktor­lardyń bar ekendigin aıta ketý kerek, bul máselelerdi memlekettiń qoldaýynsyz sheshý múmkin emes. Qazaqstandyq qamtýdyń úlesin arttyrý, birinshi kezekte, tehnı­kanyń jańa túrlerin jasaý men ıgerýge tikeleı baılanysty, al bul úshin tehnologııalar transferti kerek nemese ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy (ǴZTKJ) júrgizý qajet. Eki prosedýra da qomaqty qarjy bólýdi qajet etedi, al tájirıbelik úlgini óndiristik talaptarǵa sáıkestendirý úshin birneshe jyl ýaqyt kerek. Osy maqsatta, óndiris ornynda 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan keleshek damýdyń “Bıznes-jobasy” jasalǵan. Ol myna maqsattardy kózdeıdi: “Ekonomıkanyń túrli salalaryna qajetti, álemdik ry­nokta básekege qabiletti bolatyn qural-jabdyqtardy shyǵarýmen aınaly­satyn osy zamanǵy máshıne jasaý óndirisin damytý. Kásip­or­ynnyń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qarjylyq turaqtylyǵyn qamta­masyz etý”. Al jobany júzege asyrýǵa qajetti qarjynyń kólemi 4 035,0 mln. teńgeni quraıdy. Ekinshiden, Elbasynyń Jańa álemdegi jańa Qazaqstan” atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda el ekonomıkasyn damytýdyń negizgi joldary retinde kelesideı basym baǵyttar aıqyndalǵan: – ǵylymı-zertteý jumystaryn jedeldetý men konstrýktorlyq qyzmetti damytý; – otandyq jáne sheteldik ǵylymı ázirlemelerdi jasaý jáne óndiriske engizý jónindegi jobalaý uıymdary men konstrýktorlyq bıýrolardyń júıesin qurý. Búgingi tańda azdaǵan qazaq­standyq kásiporyndar ǵana óz konstrýktorlyq qurylymdaryn saq­tap qala aldy. Mundaı qury­lymdar az ári olarda osy zamanǵy básekege qabiletti buıymdar shyǵarýmen aınalysatyn joǵary bilikti mamandar joqtyń qasy. Al qazirgi rynok shyǵarylatyn ónim túrlerin únemi jetildirip otyrýdy jáne jańa tehnologııalardy qurastyrýdy talap etedi. Osy oraıda joǵary bilikti mamandary bar tolyqqandy konstrýktorlyq bıýrolardy tek memlekettik qoldaýdyń arqasynda ǵana qurýǵa bolatynyn atap aıtqan abzal. Sonyń ózinde konstrýktorlyq bıýrolar jańa tehnıka ázirleýde tájirıbesi bar, jumys istep turǵan kásiporyndar men aımaqtyq ǵylymı ortalyqtardyń janynan ashylýy kerek. Mundaı talap­tarǵa “Petropavl aýyr máshıne jasaý zaýyty” AQ tolyq jaýap beredi. Sońǵy eki jyl ishinde kásip­oryn óz qarjysy esebinen jáne bankterden alynǵan zaemdyq qarjylar esebinen sapalyq túrde múlde jańasha áleýetke ıe boldy, onyń ishinde óndiristi tehnıkalyq qaıta jaraqtaýdyń 1 kezeńi júzege asyryldy. Kásiporynnyń keıingi damýyn ǵylymdy qajet etetin kúrdeli tehnıka jasaýdy qarjylandyrýǵa múmkindik bermeıtin osy kúngi qarjylyq-nesıelik júıe (bank­terdiń joǵarǵy syıaqy mólsher­lemeleri, qajetti kepildemelerdiń joqtyǵy) men óziniń aınalymdaǵy qarajatynyń bolmaýy tejep otyr. Osy aıtylǵan jáıtterge oraı, básekege qabiletti óndiris oryn­daryn ashý maqsatynda, zamanaýı munaı-gaz salasynyń qural-jabdyqtaryn óndirý men satýdyń kólemin arttyrý úshin, onyń ishinde eksportqa shyǵarý múmkindikterin ulǵaıtý maqsatynda “PAMZ” AQ jobalaryn júzege asyrýǵa Úkimet qoldaý kórsetse utymdy bolar edi degendi basa aıtqymyz keledi. Erbolat ÁBSÁLIаMOV, Májilis depýtaty.