Jaýǵashtyǵa jaýtańdaǵan jurt

Bógen buzyldy, halyq sýsyz. Al «Qaz­sýshar» mekemesi kómeıden sý shyq­paı jatqanymen, sharýalardan tólem alyp otyr. Sý shaıyp ketken bógetti jóndeýge de qulyq tany­t­paǵan. Zeınettegi gıdrotehnık Ádilhan Tursynhanovtyń aıtýynsha, bógen shlıýzdiń ýaqtyly tazalan­ba­ǵa­nynan buzylǵan. Demek quzyrly organ­dardyń salǵyrttyǵynan qan­sha­ma halyq japa shegip otyr. Ras, ózen jaǵasynda otyryp, baý-baqshasy, egis­tigi qurǵap jatsa, japa shegý emeı ne­mene?!

Qazirdiń ózinde toǵannyń keńir­de­gin­de kúl-qoqys keptelip tur. О́zen óz arnasymen aǵyp jatyr. «Qazsýshar» mekemesi Jaýǵashty kanalyn 2016 jyly qaramaǵyna alsa, «Moınaq» bó­getinde ıe joq. Jaýapty mekeme bolmaǵan soń bir-birine silteıdi.

Jergilikti turǵyndardyń sózine qara­ǵanda, Keńes ókimeti kezinde sý ka­naldyń betimen-bet bolyp shúpildep, el-jurttyń egistigi, baý-baqshasy jaı­­qalyp turǵan eken. Áý basta ka­nal­dy aýyl jurty qolmen qashap júr­­gizgen. Keıin kolhoz-sovhozdar teh­nıkanyń kómegimen úlken kanal sal­ǵan. Sol ýaqyttan beri jóndeý kór­meı kele jatqan bul toǵannyń tozyǵy jetti de. «Elý jylda el jańa» degendeı, bógendi bir jańartýdyń ýaqyty kelip-aq tur. Ony osy toǵanda 30-40 jyl gıdrotehnık bolyp qyzmet etken Ádilhan Tursynhanov aqsaqal da aıtyp otyr. Sý shyǵarýdyń ádis-tá­silin ábden meńgergen aqsaqal to­ǵan­nyń syzbasyn qaǵazǵa túsirip te qoıǵan.

– Bıylsha tasqyn sý ótip ketken soń aýyl turǵyndary qoqystan ta­zar­tatyn shyǵar. Al keleshekte ózen­niń arnasyn buryp, sol arnadan sý shyǵaratyndaı bógen jasaý kerek. Ol iske gıdrotehnık ınjenerler kirisse, jón bolar edi. Ynta bolsa, qazirdiń ózinde jumysty bastaı berýge bolady. Tasqyn sý óz aldyna aǵady. Sóı­tip, kerek sýdy bógennen rettep alý­ǵa bolady. Sonda ǵana bul másele bir­jola sheshiledi, – deıdi zeınettegi gıdrotehnık.

Bes birdeı aýyldyń sýarmaly alqabyn sýmen qamtıtyn Jaýǵashty kana­lynyń uzyndyǵy – 23-24 shaqy­rym. Kanal alqaptardan bólek Sary­óleń okrýgindegi segiz jasandy kóldi tol­ty­ratyn. Erterekte ol kólderde ba­lyq ósirilgen. Búginde jerdiń sory shyǵyp, kólderdiń sýy tartylǵan. Toǵannan sý shyqpaǵan soń jerasty sýy da túsip, aýlalardaǵy qudyqtar sýalyp qalýda.

– Jaýǵashty arnasy Birlik, Baraq, Saryóleń sekildi bes aýyldy sýmen qamtıdy. Alǵabastyń shabyndyǵy men egistigi de osy arnadan sýarylatyn. Bylaısha aıtqanda, aýdanda da­ıyndalatyn mal azyǵynyń 80 paıyzy osy toǵanǵa táýeldi. Keıingi jyldary astyq egilmeıdi, shabyndyqtar keýip jatyr. Iаǵnı 12-13 myń gektar jerdi ıgere almaı otyrmyz. Qyl aıaǵy baý-baqsha egýden qaldyq. Jol bo­ıyn­da­ǵ­y aǵashtardyń bári qýrap ketti, – deıdi sharýashylyq jetekshisi Erjan Qoılybaev.

Ańqasy kepken alqaptarǵa alańda­ǵan aýyldyqtardyń máselesi búgin-erteń sheshimin taba ma? Kúrmeýi qıyn bul suraqty «Qazsýshar» kásiporny oblystyq fılıalynyń dırektory Nurjan Ámirjanovqa qoıǵanbyz.

– Jaýǵashty kanalyn Kúrshim aýda­ny ákimdigi qabyldaǵan soń bizge, ıaǵnı respýblıkanyń menshigine tapsy­rady. Tapsyrylǵan soń baryp jobalyq-smetalyq qujatty daıyndap, qaıta jań­ǵyrtý úshin bıýdjetten aqsha su­raımyz, – degen fılıal dırektory atalǵan toǵanǵa qatysty resmı aq­pa­rat­ty ustatty qolymyzǵa.

Sholyp shyqtyq. Resmı derekterde jazylǵandaı, 2021 jyldyń mamyrynda tasqyn sýdyń saldarynan Jaýǵashty kanalynda paıda bolǵan keptelek kezinde Kúrshim ózenindegi aǵysty ba­ǵyt­taıtyn bógettiń 30 metr­ge jýyq ga­bıondyq tory jyrtylyp ketken. Sonyń kesirinen kanaldaǵy sý deńgeıi 10 tekshe metrden 0,5 tekshe metr­ge de­ıin tómendeıdi. Sóıtip, ka­nalǵa táýel­di sharýalardyń jeri qurǵaıdy.

Aıtqandaı, apattyq jaǵdaı bo­ıyn­sha 2021 jylǵy 9 tamyzda Sý resýrs­tary komıteti tóraǵasynyń oryn­basary D.Bekmaǵambetovtiń tór­a­­ǵalyǵymen kóshpeli keńes ótki­zil­gen. Onda aǵymdyq jóndeý ju­mys­taryn júrgizý týraly sheshim qabyldanypty. Ol úshin «Qazsýshar» RMK Shyǵys Qazaqstan fılıaly mamandary 6 281,735 myń teńge somasyna jobalyq-smetalyq qujat jasapty.

Sondaı-aq «Qazsýshar» RMK Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıaly mamandary bergen málimetterden túsingenimiz, Kúrshim ózeniniń tasyp jatýyna baılanysty dambanyń qıyrshyq úıindileri shaıylyp jatyr. Gabıondyq tordyń shaıylyp ketý qaýpi de joq emes. Alaıda eldi mekenderdi sý basý qaýpin týdyrmaıdy. Qazirgi ýaqytta Kúrshim óndiristik ýchaskesi qyzmetkerleri táýlik boıy kezek­shilik uıymdastyryp otyr. Alda-jalda sý arnasynan asqan jaǵ­daıda arnaıy tehnıkalar bar. Ol úshin 475 lıtr dızel, 610 lıtr benzın qarastyrylǵan. Apattyń aldyn alý úshin 300 dana qap ázirlendi. Sý tasqyny basylǵan soń shaıylǵan úıindiler qaıta qalpyna keltiriledi.

Aıta keterligi, jýyqta Májilis de­pýtat­tary E.Saırov pen E.Jań­byr­shınniń tóraǵalyǵymen ótken kósh­pe­li keńeste sý tasqyny kezeńinen keıin bógettiń shaıyndysyn qalpyna keltirip, 2022 jyldyń qazanynda Kúrshim aýdanynyń kommýnaldyq menshigine Jaýǵashty kanalyn berý týraly sheshim qabyldandy.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Kúrshim aýdany