Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń qyzmetkerleri aı saıyn oıynshyqtardyń qaýipsizdigine monıtorıng júrgizedi. Osylaısha, 2022 jyldyń 2 aıynda respýblıka boıynsha 397 úlgi iriktelip, zertteldi, onyń 173-i talaptarǵa sáıkes kelmeıtini anyqtaldy.
«Oıynshyqtardy árkim óz qalaýymen tańdaıdy: bireý belgili bir óndirýshi kompanııaǵa, basqalary baǵaǵa, al keıbiri syrtqy kelbetine nazar aýdarady. Alaıda satyp alý kezinde barlyq ata-analar satýshylardan birdeı qýyrshaqtardyń nemese oıynshyq mashınalardyń qaýipsizdigin rastaıtyn qujattardy talap etpeıdi. Biraq balalar oıynshyqtary, eń aldymen, zań boıynsha qaýipsiz bolýy kerek. Oıynshyqtardy elimizdiń aýmaǵynda satpas buryn Keden odaǵynyń «Oıynshyqtardyń qaýipsizdigi týraly» tehnıkalyq reglamentindegi qaýipsizdik talaptaryna saı bolýy kerek. Sanıtarlyq-epıdemııalyq qyzmettiń qyzmetkerleri aı saıyn oıynshyqtardyń qaýipsizdigine monıtorıng júrgizedi. Osylaısha, 2022 jyldyń 2 aıynda respýblıka boıynsha 397 úlgi iriktelip, zertteldi, onyń 173-i talaptarǵa sáıkes kelmedi, bul 43,5%-dy qurady. Onyń ishinde, otandyq – 1 (0,5%), EAEO-ǵa múshe memleketter – 16 (9,2%), basqa elder – 156 (90,1%). Negizinen, buzýshylyqtar: tańbalaýǵa qatysty – 100%, organoleptıkalyq kórsetkishter boıynsha – 3,4%, sanıtarlyq-hımııalyq kórsetkishter boıynsha – 8% (oıynshyqtyń quramynda Qytaı men О́zbekstan Respýblıkasynda óndirilgen oıynshyqtarda fenol, formaldegıd, benzol, metıl spırti, geptan deńgeıiniń artýy anyqtaldy)», dep atap ótti Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti mamandary.
Sonymen qatar sanıtarlyq sala mamandary tekseris nátıjesinde saýda kásiporyndarynan eki aıda satýdan 3,6 kılo oıynshyq alynyp tastalǵanyn aıtty.
«Balalarǵa qaýipsiz emes taýarlardy satýmen aınalysatyn barlyq kásipkerlik sýbektilerine buzýshylyqtardy joıý týraly nusqama berildi. Saýda kásiporyndarynda eki aıda satýdan 3,6 kılo oıynshyq alyndy. Bul qujattarsyz satylǵan jáne talaptarǵa sáıkes kelmeıtin taýarlar. Olardyń ishinde, FREEZE II qýyrshaǵy, óndirýshi el Qytaı, benzoldyń konsentrasııasy 4,25 mg/dm3, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,01 mg/dm3 aspaıdy, «Larısa MONSTER GIRL» qýyrshaǵy, óndirýshi: Qytaı, 0,049 mg / dm3 benzol konsentrasııasy anyqtaldy, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,01 mg/dm3 aspaıdy, metıl spırtiniń konsentrasııasy 2,98 mg/dm3, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,02 mg/dm3 aspaıdy, «Mını W TOBOT» avtomobıl transformatory, óndirýshi el – Qytaı, formaldegıdtiń konsentrasııasy 0,2 mg/l, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,1 mg/l-den aspaıdy, «Áskerı jıyntyǵy» óndirýshi memleket – Qytaı, geptan konsentrasııasy 0,163 mg/dm3, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,1 mg/dm3 aspaýy tıis. «Vkýsnıashka» antıstress oıynshyǵy, óndirýshi el – Qytaı, fenoldyń konsentrasııasy 1,08 mg/m3, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,05 mg/m3 artyq emes, Funny Musician balalar oıynshyǵy formaldegıdtiń konsentrasııasy 0,12 mg/l, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,1 mg/l-den aspaýy kerek. Mittivoy balalar oıynshyǵy formaldegıdtiń konsentrasııasy 0,18 mg/l, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,1 mg/l. Plastmassadan jasalǵan balalarǵa arnalǵan mashınalar jıyntyǵy GT.POLICE CAR, SUPER RACING SET, 3 jastan asqan balalarǵa arnalǵan, shyǵarylǵan eli – Qytaı, 0,039 mg/dm3 benzol konsentrasııasy anyqtaldy, ruqsat etilgen konsentrasııasy 0,01 mg/dm3», delingen komıtet ókilderi taratqan málimette.
Sondaı-aq Qyrǵyz Respýblıkasy Ekonomıka jáne kommersııa mınıstrliginiń ýákiletti organy oıynshyqtar boıynsha berilgen sáıkestik sertıfıkattaryn keri qaıtaryp alǵan.
Huoerguosiboqi international trading limited óndirýshisinen – jumsaq oıynshyqtar, ártúrli batareıa oıynshyqtary, qýyrshaqtar, temir joldar, ártúrli oıynshyq kólik tehnıkasy, dızaınerler, mýzykalyq oıynshyqtar, dop oıynshyqtary, oıynshyq jabdyqtary, balalar ydystary jáne t.b. bar. Aıta ketetin jaıt, oıynshyqtar keıde adam ólimine alyp kelýi múmkin. Sondyqtan ony tańdaýda muqııat qaraý kerek, satýshylardan onyń qaýipsizdigin rastaıtyn qujattardy talap etýdi umytpańyzdar. О́ıtkeni sizdiń tańdaýyńyz – balalar aldyndaǵy úlken jaýapkershilik», deıdi Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń qyzmetkerleri.
Iá, oıynshyq balany jan-jaqty tárbıeleý maqsatyna paıdalanylady. Onyń dúnıetanymyn keńeıtýge kómektesedi, belgili bir maqsattaǵy, oılastyrylǵan áreketke úıretedi, qııalyn jetildirip, eńbekke súıispenshiligin, tehnıkaǵa qyzyǵýshylyǵyn, bilýge qumarlyǵyn, ańǵarǵyshtyǵyn qalyptastyrady, talǵampazdyqqa tárbıeleıdi, ónerge yntalandyrady. Oıynshyqpen oınaýǵa belgili jaǵdaıda pedagogıkalyq, estetıkalyq, gıgıenalyq, tehnıkalyq talap qoıylady, sondaı-aq ol balanyń jas ereksheligine qaraı ózgerip otyratyny jasyryn emes.
Bul rette psıholog mamandar oıynshyqpen oınaý balanyń damýyna oń áserin tıgizip qana qoımaı, onyń qorshaǵan ortamen tyǵyz baılanys ornatýyna kómektesetinin alǵa tartady.
«О́ıtkeni oıynshyqpen oınaý aınalany tanýǵa kóp kómektesedi. Oınaý arqyly qoldyń motorıkalary mıdyń jaqsy jumys isteýine áser etedi de, balada logıkalyq oılaýlar paıda bola bastaıdy. Sol logıkalyq oılaýdyń negizinde balalar qýyrshaqtarmen sóılesedi. Oıynshyqtarǵa óziniń áńgimesin aıtady, reaksııasyn, qarym-qatynasyn kórsetedi. Sonyń negizinde birte-birte tulǵa bolyp qalyptasyp, aınalasymen de sóılesip, aralasa bastaıdy. Oıynshyq tańdaǵanda eń birinshi balanyń ómirine qaýipsiz bolýyn qadaǵalaý qajet. Denesin nemese basqa jerin zaqymdamaıtyndaı úshkir oıynshyqtar almaǵan abzal. Sonymen qatar hımııalyq turǵydan zalal keltirmeıtin, ártúrli boıaýlar bolmaıtyn, ótkir ıisteri shyqpaıtyn oıynshyqtar tańdaǵan durys. Balalardyń jas ereksheligine qaraı kishkentaı balalarǵa jumsaq jáne aýzynan úlken oıynshyqtar alý kerek. О́ıtkeni olardyń jutyp qoıý qaýpi bar ekenin eskergen jón», deıdi PhD doktor, Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń jetekshi eksperti Balabek Kenishtaıuly.
Balanyń qalypty damýyna áser etetin oıynshyqtyń da túri kóp. Mysalǵa, dıdaktıkalyq oıynshyqtar balanyń oılaý qabiletin, durys sóıleý mánerin damytýǵa, onyń bilimin, sheberligin jáne daǵdysyn qalyptastyrýǵa kómektesedi. Oınaı júrip bala zatty tanyp biledi, onyń túrin, túsin, kólemin ajyratady, eseptik araqatynasymen, sanymen, keńistik jaıly túsinikpen tanysady. Dıdaktıkalyq oıynshyqtarǵa bir tústi jáne túrli tústi saqınalardan jasalǵan konýsty kúmbezder, biriniń ishine biri salynatyn ártúrli tostaǵandar, bóshkeler, sharlar, matrıoshkalar, ártúrli serippeli, burandaly oıynshyqtar jatady. Sonymen qatar beınelik oıynshyqtardyń da tárbıelik mańyzy zor. Oǵan (kıim-keshek, úı jıhazy, ydys-aıaq) adamdar men janýarlardy, tabıǵat elementterin beıneleıtin fıgýralar jatady. Bul qýyrshaqtarmen oınaǵan balalardyń qorshaǵan orta jaıly túsinigi aıqyndalyp, uǵymy keńeıe túsedi, oı-órisi men qııaly damyp, sózdik qory artady. Balalardyń oıyn barysynda kóp kúsh jumsamaı-aq eńbek prosesin beıneleýine múmkindik beretin tehnıkalyq oıynshyqtardyń da paıdasy zor. Oıyn balasynyń kóp qyzyǵatyn, kóp qoldanatyn oıynshyqtarynyń biri – konstrýktorlyq oıynshyqtar. Olardyń ózi – (qurastyrmaly, almaly-salmaly) taqyryptyq, sulbalyq nemese ámbebap konstrýktorlar bolyp bólinedi. Qurastyrmaly almaly-salmaly oıynshyqtar mektep jasyna deıingi balalarǵa arnalady. Olar arnaýly bekitkishter arqyly qurastyrylatyn azdaǵan bólshekterden turady.
Al siz oıynshyqty qalaı tańdaısyz?
