«Iá, sát!» dep bastadyq ta, tarıhı sátke kýá boldyq. Bir qaraǵanda, qas-qaǵym ýaqyt. Al shyn máninde, tabandatqan alty saǵat boıy bir demmen, úzilissiz ári irkilissiz shapty. Shapqan saıyn tabany qyzǵan tulpardaı aýyzdyǵymen alysqan kúıi kómbeden kórine bastady. Áýelgi meje 100 án edi. Eń soıqany sol – tabany kúrekteı alty saǵat otyrǵan boıy ornynan tapjylǵan joq. Komıssııa: «Áýeli sizdiń densaýlyǵyńyzǵa, bas amandyǵyńyzǵa alańdaımyz, ekinshiden, sizde 15 mınýt úzilis alýǵa múmkindigińiz bar, tipti toqtatý da óz erkińizde», degen.
Sondaǵy ánshiniń jaýaby tómengideı boldy: «Men osy sátti kópten armandadym, mine, qazir júzge jaqyndap qaldym. Áli de dál osyndaı án oryndaýǵa kúsh-jigerim qaptal. Elim qaýmalap, sharshamaı, talmaı, tipti túski asqa da turmaı tyńdap otyrǵanda men qalaı toqtaımyn», degen de zal dúrk qol soqty, bul ánshiniń jigerin odan saıyn janı túsken.
100 án degen 100 túrli taǵdyr ǵoı. Onda mahabbat, ǵadaýat, seldeı sezim, kóldeı kóńil, taýdaı tarıh, asqaq rýh, kenerinen asyp tógilgen erlik dastan, oıpyr-aı sanap taýysý múmkin emes. Ánshi 100 ándi qalaı janyn jep oryndap shyqsa, 100 ándi taban aýdarmaı tyńdap shyǵýdyń ózi az erlik emesteı kórindi. Án atasy Ámire Qashaýbaev atyndaǵy fılarmonııaǵa jınalǵan jurt, miz baqpaı tyńdap baqty. Ánshi qazaqtyń aıaǵy tıgen kúlli tarapqa shashylǵan án óneriniń barlyq mektepterin, halyq kompozıtorlaryn, halyq ánderin qamtyp shyqty. Alǵashqy án qalaı bıik deńgeıde oryndalsa, sońǵy ánge deıin ánshi daýsy sol bıik mejeden bir sát alasarmaı, aspandap turyp alǵany talaıdy tańǵaldyrǵany ras. Bir shapsa toqtamaıtyn tulpardaı ánshiniń aldynan arqan kergendeı ázer toqtady. Sonymen mejelegen 100 ánnen bir án artyq oryndap, ánshi Qaırat Qabyshevqa resmı túrde rekord sertıfıkaty men statýetka tabystaldy. Erejege sáıkes ár 25 án saıyn 15 mınýttyq úzilis jasaý múmkindigi bolǵanymen, ánshi bul jeńildikti mise tutpady. Osy tarıhı sátke arnaıy qatysqan halyqaralyq Global Best of Records (GBR) uıymynyń Azııa jáne Afrıka dıvızıony boıynsha rekordtardy tirkeý jónindegi bas ofıseri Qýandyq Qudaıbergen bul jetistiktiń álemdik deńgeıdegi sırek qubylys ekenin aıtty.
– Búgin jańa álemdik rekord resmı túrde tirkeldi. Bul – tek bir adamnyń ǵana emes, osy bastamaǵa qoldaý kórsetken tutas ujymnyń eńbegi. Sondyqtan uıymdastyrýshy mekemelerdiń de esimi 2026 jylǵy dúnıejúzilik rekordtar kitabyna engiziledi, – dedi ókil.
Jobaǵa sarapshylyq jasaǵan – Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, folklortanýshy ǵalym, epık jyrshy Berik Júsipov, Temirbek Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń professory Nurjan Janpeıisov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory Erkin Shúkiman syndy belgili óner qaıratkerleri de bul jetistiktiń tarıhı sát ekenin aıtyp aǵynan jaryldy. Elimizge belgili epık-jyrshy, Berik Júsipov aǵamyzdyń aıtýynsha bul dál bir ǵasyrdan keıin jańaryp turǵan rekord.
– Sýyq qandylaý halyqpyz ǵoı, qandaı tańdaı qaǵarlyq joıqyn jańalyq bolsa da selqostaý qabyldaımyz. О́zge jurt bolsa bórkin aspanǵa atyp, atoı salar edi. Áıtpese, Abaı elinde, qasıetti Semeı jerinde qazaq án óneriniń tarıhynda tuńǵysh ret álemdik rekord ornatyldy – ánshi Qaırat Qabyshev eresen táýekelge baryp, sahnada bir demmen, 5 saǵat 29 mınýt ishinde 101 ándi shyrqap shyqty. Osydan 101 jyl buryn, Tashkentte ánshi Qurmanbek Jandarbekov 101 án aıtýdy mejelep, alpys segizinshi ánge kelgende daýsy syr berip, amalsyz toqtaǵan bolatyn. Sol rekord arada 101 jyl ótkende nar táýekeldiń arqasynda óz mejesine jetti, – deıdi ol.
Folklortanýshy ǵalymnyń aıtýyna qaraǵanda, ánshiniń myqtylyǵynyń ólshem-barometri onyń jınaǵan repertýary.
– Bul tarapta biz ánshi Qaırat Qabyshevtiń repertýarynyń shet-shepirin kórip qaldyq. Oılanbastan 101 ándi aqtara saldy, sonyń bárin úzdiksiz, úzilissiz, bir demmen aıtyp shyqty. Ekinshiden, ol óziniń alysqa shabatyn alaman báıgege jaratylǵan kúlik tektes ánshi ekenin dáleldedi. Úshinshiden, burynǵy ótken áıgili sal-seriler qas qaraıǵan mezgilden, tań sarǵaıǵansha – qazaq bir kún dep esep qylatyn merzimde qansha án aıtýy múmkin ekenine naqty tájirıbe jasaý arqyly kóz jetkizdi. Tórtinshiden, ol naǵyz ánshi psıho-fızıologııalyq turǵyda qandaı tegeýrindi bolý kerektigin kórsetip, ózin dástúrli ánshi sanaıtyn ónerpazdardyń qubylasyna aınaldy. Jalpy, Qaırat baýyrymyz qoıǵan bul rekordty qaıtalaý nemese qaıta jańǵyrtý – ońaı sharýa emes. Mundaı táýekelden bel ketedi nemese belbeý ketýi de ǵajap emes, – deıdi Berik Júsipov.
Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń professory, ánshi Erkin Shúkimannyń aıtýynsha, arǵy sal-seriler dáýirinde de, keıingi kásibı qazaq ánshileri arasynda da bir mezette 100 án oryndap, rekordtyq kórsetkish jasaǵan oryndaýshy bolǵan emes.
О́z kezeginde rekordsmen ánshi Qaırat Qabyshev bul jetistiktiń túp-tamyry ustazdar taǵylymynda jatqanyn tebirenispen jetkizdi.
– Jánibek Kármenovteı dara tulǵanyń shákirti bolý, Qaırat Baıbosynov pen Bekbolat Tileýhan syndy ustazdardyń tálimi – búgingi jetistikke jetkizgen úlken mektep. Bul bastama menen keıingi jastarǵa ulttyq ónerdi nasıhattaýǵa serpin berse eken deımin, – dedi ánshi.
Is-sharanyń uıymdastyrýshysy Abaı oblystyq mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isteri basqarmasynyń basshysy Janjigit Omarhan qasıetti Abaı jerinde osyndaı rekordtyń ornatylýy óńirdiń rýhanı áleýetiniń aıqyn dáleli ekenin aıta kele, el abyroıyn asqaqtatqan ánshige qazaqy dástúrmen at mingizetinin jetkizdi.
SEMEI
