Bul ortada mıllıondaǵan tirshilik túrleri meken etedi. Topyraqta bıologııalyq ártúrlilik bolmasa adamzat Jerden túbinde aıyrylyp tynady. Munyń dáleli retinde bedeldi ǵalymdar men halyqaralyq uıymdarynyń tómendegi málimetterin keltire keteıik. Máselen, álem turǵyndaryna búkil jer betindegi aýylsharýashylyq topyraǵynyń qunarlylyǵynyń joıylyp bitkenine deıingi 40-45 jylda bar bolǵany 80-100 ret qana egin jınaýǵa múmkindik bar kórinedi. 2045 jyly álem halqynyń sany 9,3 mlrd adamǵa jetip, al azyq-túlik óndirý qazirge qaraǵanda 40% kemıdi eken. Demek ol azyq-túliktiń jetispeýi jahandyq sıpatqa ıe bolady degen sóz. Onyń arty búkil álemdi jaılaǵan azamattyq soǵysqa ulasyp ketýi ábden yqtımal. О́ıtkeni búginde álem topyraqtyń joıylýy sııaqty problemamen betpe-bet kelip otyr. Onyń basty sebebi topyraqtaǵy organıkalyq zattar azaıyp, ol qumǵa aınalyp bara jatqanynda. Topyraqtaǵy organıkalyq zattardyń qalypty mıneraldyq quramy 3-6% nemese onyń tipten joıylyp ketpesi úshin eń quryǵanda 3% organıkany quraýy qajet eken. Qazirdiń ózinde Jer sharyndaǵy aýylsharýashylyq jerleri qatty qunarsyzdanyp ketken. Álemniń kóptegen elinde sońǵy 100 jyl ishinde topyraqtyń joǵarǵy qabatynyń 50%-dan astamy joıylypty. Demek barǵan saıyn qorektik zattardyń deńgeıi aıtarlyqtaı tómendeýde. Búginderi, álem turǵyndary HH ǵasyrdyń basyndaǵyǵa qaraǵanda birdeı taǵamnan mıkroelementterdi 90%-ǵa kem alatyn kórinedi. Jerdiń 30-40 sm qabatyndaǵy mıkrobty tirshilik bizdiń tirshilik etýimizdiń negizi bolyp tabylatynyn túsinbegenimizden, ómirdi jasaıtyn, ony nurlandyratyn sıqyrly kúshtiń óz aıaǵymyzdyń astynda jatqandyǵyna moıynsunbaýdamyz. Sóz bolyp otyrǵan topyraqtyń joǵarǵy qabaty planetadaǵy tiri organızmderdiń 87%-nyń ómir súrýine negiz bolyp otyrǵanyn da umytpaǵan jón. Olaı bolsa, Jer-Ana – tiri organızm. Munymen eshkim talasa almaıtyn shyǵar.
Endeshe Jerdi qalaı bolsa solaı aıaýsyz jyrtyp, «sólin» qaldyrmaı paıdalanýdyń ornyna aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa shynaıy basymdyq bergen abzal. Sonda ǵana shartty túrde alǵanda, jerge «kóleńke» bolýǵa jáne mıkrobty ómirdi saqtap qalýǵa jaǵdaı týady. Iаǵnı bul jerde áńgime shóptiń, ósimdikterdiń, butalar men aǵashtardyń jáne basqalardyń kóleńkesi týraly bolyp otyrǵandyǵy túsinikti shyǵar. Ol úshin topyraqtyń joǵarǵy qabatyn qutqarýǵa baǵyttalǵan saıasatty jáne qalyptasqan jaǵdaıdy ózgertýdiń mańyzy zor. Sonda ǵana bizge deıingi urpaqtan qalǵan osy murany saqtap, ony óskeleń urpaqqa tiri topyraq retinde tapsyrýymyz qajet. Eger taǵy da 30 jyl áreketsiz otyra bersek, onda bıoártúrlilikti qalpyna keltirý úshin taǵy eki ǵasyr kerek bolary anyq.
Qazaqstanda 270,1 mln gektardy quraıtyn jer resýrstarynyń orasan qory bar dep maqtanamyz. Alaıda elimizdiń egistik jerlerindegi topyraqtyń qunarlylyǵynyń kúrt tómendep, gýmýs quramy joǵary egistik jerler kólemi 2014 jylǵy derekter boıynsha 1,6 mln gektardan 255,5 myń gektarǵa deıin azaıyp ketkendigine onsha kóp kóńil bólmeımiz. Sondyqtan Memleket basshysy Q.Toqaev elimizdiń jańa ekonomıkalyq baǵytynyń negizgi jeti qaǵıdatynyń biri retinde ekonomıkany jasyldandyrý men qorshaǵan ortany qorǵaýdy atap kórsetti. Sebebi memleket aldynda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimderimen ózin-ózi qamtamasyz etý maqsaty tur. Ol úshin orta merzimdi perspektıvada ekonomıkalyq ósim barǵan saıyn jasyl bolyp, onyń tereń dekarbonızasııanyń negizi qazirden bastap qalanýǵa tıis. Qazaqstan mundaı ǵalamdyq úrdisten shet qalmaı, memlekette bıologııalyq ártúrlilikti saqtaý men ony utymdy paıdalanýdyń uzaq merzimdik josparlaryn júzege asyrýy qajet. Mektepter men joǵary oqý oryndarynda ekologııalyq tárbıe berýge tıisti kóńil bólinip, qoǵamdaǵy ekologııalyq qundylyqtardy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jumystar júıeli túrde júrgizilgeni durys. Bul sharalardyń adamdardyń qyzmet áreketi árdaıym topyraqtyń qunarlylyǵyn arttyra bermeıtindigin túsiný negizinde iske asyrylǵany jón bolar edi. Jer-Ananyń qoınaýyna tapsyrylǵanynsha ony aıalap, qorǵaı bilgeni abzal. Jerdi basyp, onyń qýatyn alyp aman-esen júrgenimizge shúkir. Jermen baılanysý arqyly sanamyzdy, ózimizdi ózgertip, ómirimizdi osy turǵyda saralap, tynys-tirshiligimizdiń ekologııalyq tazalyǵyn qamtamasyz etýge umtylǵanymyz jaqsy.
