Bloktarda jasalyp jatqan operasııalardy arnaıy ruqsat alyp, kózben kórdik. Biz túsinip bolmaıtyn «LigaSure», «Ýltradybys», «Endebeınehırýrgııa» syndy zamanaýı apparattar, úlken ekran... Ekrannan áldeneni tilgilep jatqan súırikteı qural jylt-jylt etedi. Ortada qımylsyz pasıent jatyr. Shaǵyn ekrannan operasııa ústelinde naýqastyń júrek soǵysyn anestezıolog baqylap otyr. Kúndelikti jumystary osy bolǵan soń da etteri ábden úırenisken, baıypty qımyldaıdy. Tek hırýrg mańdaıy shyp-shyp terlep, ekranǵa tesile qaraǵan. Qolynda – adam ómiri, moınynda – úlken jaýapkershilik. Qatelesýge bolmaıdy. Hırýrgtiń janynda assıstent, medbıkeler zyr júgirip júr. Ár operasııa 1,5-2 saǵatqa sozylady. Keıde odan da uzaq.
Túske deıin sozylǵan operasııalar aıaqtalǵan soń onkohırýrg, «Halyq alǵysy» medaliniń ıegeri Hýsan О́mirzaqovty áńgimege tarttyq. Ol byltyr jyl kóleminde tikesinen tik turyp, 700-den astam operasııa jasaǵan eken. Demek, 700 adamǵa qaıta ómir syılady. Alǵysqa ábden laıyq.
– О́zińiz kórgendeı, kúndelikti jumysymyz operasııa jasaýdan bastalady. Operasııany qýyqasty bezine jıi jasaımyz. Baıqap otyrsaq, Shyǵysta prostata adenomasy kóp. Isik qaterli bolsyn-bolmasyn emdeýimiz kerek. Aıta ketsem, ony emdeýde operasııanyń úsh túri bar, ashyq operasııa, laparoskapııalyq tesý jáne obyr qaterli bolmasa, kespeı-aq, endoskopııamen emdeımiz. Ekinshi orynda búırek tur. Kısta, fıbroma, búırek obyry sekildi aýrýlar kezdesedi. Keı-keıde ehınokok, alveokokqa shaldyqqandar túsedi. Biz bárin emdeýge tyrysamyz. Isik ýshyǵyp ketken jaǵdaıda ǵana qýyqty túp ornymen alyp tastaýǵa májbúrmiz. Ondaı jaǵdaıda ishekten qýyqtyń qabyn tigip, salyp beremiz, – dep Hýsan Tálipbaıuly qarapaıym tilmen túsindirdi.
– Búırekke bes túrli operasııa jasalady. Isik qaterli bolmasa, operasııany ashyq nemese laparoskopııalyq jolmen jasaımyz. Eger qaterli isik bolsa, 90 paıyzy laparoskopııalyq jolmen jasalady. Búırek qaterli isikke shaldyqsa, óte qaýipti. Sebebi iri qan tamyrlary arqyly júrekke shabady. Júrekten tómen kez kelgen trombty alyp shyǵa alamyz. 2020 jyly Qazaqstanda biz ǵana laparoskopııalyq jolmen trombqa operasııa jasap, sátti aıaqtadyq, – dep uıaly telefonyndaǵy beınerolıkti kórsetti.
Osy tusta onkologııalyq aýrýdyń aldyn alýǵa bolmaı ma deımiz ǵoı. Sebebi aýrýdy ábden ýshyqtyryp baryp, dárigerge júginetinder bar. Dárigerdiń keńesine qulaq túrsek, ár adam ózi tirkelgen emhanada belgili bir ýaqytta skrınıngten ótip turýy kerek. Otyzdan asqan áıelder toq ishektiń, jatyr moınynyń, sút beziniń obyryna tekserilýi qajet. Sol sııaqty er adamdar da qýyqasty bezi sekildi organdardy teksertip turǵandary jón.
– Mysaly, aty jaman aýrý alǵashqy etapta anyqtalsa, naýqasty emdeýge baǵyttalǵan Úkimettiń shyǵyny 60-80 myń teńgeni quraıdy. Al dert ýshyǵyp ketse, shyǵyn somasy mıllıonǵa barady. Hımııa, sáýleli terapııa, targetti terapııa sekildi em-domnyń barlyǵy úlken qarjyny qajet etedi. Bir targettiń ózi 1 mln teńge turady. Onyń ústine, ýshyqqan jaǵdaıda ol ómir boıy osy emderdi alyp otyrýy kerek. Shyǵynnan buryn, ýshyqqan isik sońy ólimge alyp barýy múmkin. Sondyqtan da «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaýdyń jolyn izdeıik!», dep oqyrmanǵa aqyl-keńesin aıtty bilikti onkohırýrg.
– Joq degende, jylyna bir ret medısınalyq dıagnostıkadan ótip otyryńyzdar. Ár organdy ÝZI-ge, keýdeni rentgenge túsirip otyryńyzdar. Sondaı-aq úsh analız – zár, jalpy qan analızi jáne bıohımııa tapsyrý qajet. Al týystarynda onkologııalyq aýrý bar azamattar mindetti túrde tekserilýi kerek, dep qosty aqyl-keńesine.
Alaıda kópshilik tekserýden ótýge júreksinedi. Aty jaman aýrý anyqtalyp, kúızelip ketem be dep kúdiktenedi. Durysy, aýrýdy erteń anyqtaǵannan góri erte anyqtaǵan tıimdi emes pe?! Keıbireýler isik baryn anyqtatyp alyp, operasııadan qashyp júredi eken. Dáriger túsindirgendeı, isik ýshyǵyp, organızmdi jep qoıady. Taǵy aıta keterligi, obyr derti jas-kárini tańdamaıdy.
– О́tkende 28 jastaǵy qyzǵa operasııa jasadyq. Isik búırekte, analyq bezde, qursaqta bolǵan. Laparoskopııamen ádettegideı isikti alyp tastadyq. Operasııa qıyn emes. Aıtpaǵym, jas qyzdyń bir basynda ǵana úsh isik bolǵan. Sondyqtan ǵoı, tekserilip turý kerek deıtinimiz. Eń jamany, adam ózin basqamen salystyrady. «Mendegi dıagnoz anada da bar, júr áne» deýge bolmaıdy. Isik ár adamnyń organızminde ártúrli ósedi, – deıdi Hýsan О́mirzaqov.
Joǵaryda atap ótkendeı, onkolog dárigerler kúndelikti qaýipti dertke shaldyqqandardy emdep júrgendikten etteri ólip ketken. Olar úshin qalypty jaǵdaı. Bul – júrektiń joqtyǵy nemese meıirimsizdik emes. О́z isteriniń sheberi bolǵan soń da solaı qalyptasady. Biraq onkohırýrgterdiń ózderi tańǵalatyndaı operasııalar da bolyp turady eken. 2016 jyly shetelderden em tappaı kelgen pasıent operasııa ústeline tańylyp, 12 kılo sarkoma (qaterli isiktiń bir túri) alǵan eken. Túp-tamyrymen alyp tastaǵan isikke byltyr qaıta operasııa jasap 7 kılogramm alypty. Dárigerdiń aıtýynsha, sarkoma qaıtalana beredi eken.
– Mine, bir shelek shyqty, – dep uıaly telefonyndaǵy beınerolıkti kórsetti...
Zaman ózgerdi, tehnologııa damydy. Mamandar da únemi alys-jaqyn shetelderde biliktilikterin arttyryp otyrady. Buryn bes-alty saǵat jasalatyn operasııa bul kúnderi apparattardyń kómegimen bir-eki saǵatqa ǵana sozylady. Obyr derti kóp anyqtalǵanymen, ólim azaıdy. Erterekte anyqtaý múmkin bolmaǵandyqtan, aýrýhanaǵa jetpeı ketkender qanshama?! Qazir aýrýdan 98 paıyzy aman qalyp jatyr. Tipti úshinshi dárejege ótip ketken naýqastar qulan-taza aıyǵyp ketedi. Sıfrmen salystyrar bolsaq, 2012 jyly skrınıng nátıjesinde 205 oblys turǵynynan aýrý anyqtalsa, qazir 980 pasıent tirkelgen. Aq jeleńdilerdiń pikirine qaraǵanda, aýrýdyń kóbeıgeni emes, ólimniń kóbeıgeni qaýipti.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
