Medısına • 25 Mamyr, 2022

Jiti ishek aýrýlarynyń aldyn alýǵa shaqyrdy

1059 ret kórsetildi

Durys saqtalmaǵan, merzimi ótken, buzylǵan azyq-túlikten ish aýyryp qalsa, kópshiligimiz muny eleń qylmaı, óz betimizshe emdele beretinimiz jasyryn emes. Alaıda jiti ishek aýrýlary da – densaýlyq saqtaý salasynyń kúrdeli máselesiniń biri. Máselen, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetine súıensek, jyl saıyn álemde 1-1,2 mlrd-qa deıin dıareıa aýrýlary tirkelip, 4 mln-ǵa deıin adam qaıtys bolady.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Almatyda I.Jekenova atyndaǵy qala­lyq klınıkalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasynyń emdeý jumysy jónin­degi bas dárigeriniń orynbasary, ınfeksıonıst-dáriger Tamara Ýtaganova men S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ juqpaly jáne tropıkalyq aýrýlar kafed­rasynyń professory Sáýle Sadyqova atalǵan máselege baılanysty brıfıng ótkizdi.

Tamara Ýtaganovanyń aıtýynsha, jiti ishek ınfeksııasy (JII) – mıkroorganızmder (bakterııalar men vırýstar) týdyratyn juqpaly aýrýlar toby, as qorytý buzylystarymen, degıdratasııa belgilerimen jáne jalpy ıntoksıka­sııa túrinde kórinedi. Qazirgi ýaqytta bak­terııa­lar, qarapaıym jaǵdaılar men vırýstar týdyratyn JII-diń 30-dan astam túri bar. Bul keselge qajettisi – pato­gen­niń adamnyń asqazan-ishek jolyna túsýi. Kóbinese JII qozdyrǵyshtary adam aǵzasyna lastanǵan taǵam, sý, son­daı-aq qol gıgıenasyn saqtamaýdan túsedi.

«Infeksııa qozdyrǵyshy ishke túsken sátten bastap aýrýdyń alǵashqy belgileri paıda bolǵanǵa deıin 6 saǵattan 7 kúnge deıin sozylady. Ishtiń aýyrýy, júrek aıný, qusý kúnine 3 ret nemese odan da kóp qaıtalanady. Dene qyzýy 37°-38°C deıin kóterilip, ish ótedi (keıde kúnine 10-15 ret), dıareıanyń aýyr jaǵdaıynda – jas balalar úshin eń qaýiptisi ıntoksıka­sııa men deneniń qurǵaýy», deıdi T.Ýtaganova.

Tym qarapaıym jaıt sııaqty kórin­genimen, spıkerler jiti ishek ınfek­sııalarynyń aldyn alý sharalaryna toq­tala otyryp, birinshiden, qoldy sýmen, sabynmen udaıy jáne muqııat jýý­dy, múmkindiginshe ózińmen birge antı­septıkalyq sýlyqtar, losondar alyp júrýdi qaperge saldy. Ekinshiden, kókónisterdi, jemisterdi, jıdekterdi qoldanar aldynda aǵyndy sýmen jaqsy­lap jýý kerek, al kishkentaı balalar úshin qaınaǵan sýmen shaıý kerek. Sondaı-aq sapasy kúmándi, jaramdylyq merzimi ótip ketken ónimderdi satyp alyp qoımaý úshin, qashanda abaı bolǵan jón. Kúndelikti ómirde shıki jáne daıyn taǵamdardy kesý úshin bólek taqtalar men pyshaqtardy paıdalanýdy esten shyǵarmaý qajet. Et ónimderin daıyndaǵanda muqııattylyq tanytý da mańyzdy. Shıki jáne jeýge daıyn taǵamdy tońazytqyshta bólek jáne jeke qaptamada saqtańyz. О́ıtkeni durys daıyndalǵan taǵam shıki taǵammen baılanysqanda lastanýy múmkin. Satyp alǵannan keıin jumyrtqany muqııat jýyp, tońazytqyshta saqtaý kerek.

Demalys oryndaryna baratyndar da tabıǵat aıasyna barǵan kezde ózimen birge aldyn ala jýylǵan kókónister men jemisterdi, saqtaý merzimi uzaq, saqtaý úshin tońazytqysh jaǵdaıyn qajet etpeıtin ónimderdi alyp júrý kerek. Sondaı-aq dárigerler azamattardy arnaıy ruqsat berilgen jerlerde ǵana sýǵa túsýge shaqyrdy. Al basseınder men sý qoımalarynda shomylý kezinde aýyzǵa sýdyń túsýine jol bermeńiz.

«Eger sizdiń otbasyńyzda bireý ishek ınfeksııasymen aýyryp, úıde bolsa, ony basqa otbasy múshelerinen oqshaýlaýǵa tyrysyńyz. Oǵan bólek ydys-aıaq, tósenish, súlgi berińiz, naýqas adamǵa kútim jasaǵanda, jeke qorǵanys quraldaryn (qolǵap, maska) qoldanyńyz. Úıde dezınfeksııalyq quraldardy qoldaný arqyly jalpy tazalaý jumystaryn júrgizip, sodan keıin naýqas saýyǵyp ketkenshe úıdi kúndelikti sýly shúberekpen tazalap, úı-jaıdy jeldetýdi qamtamasyz etińiz», dedi S.Sadyqova.

Ishek ınfeksııalarynyń kópshiligi jeńil túrde ótetindikten, keıbir naýqas­tar dárigerge barmaıdy, kóbinese ózin ózi emdeýmen aınalysady jáne oqý oryn­daryna, jumysqa bara salady. Son­dyqtan dárigerler, árbir naýqas adam óziniń aınalasyndaǵylarǵa qaýip tóndi­retinin umytpaýy kerektigin, ishek aýrý­larynyń alǵashqy belgileri paıda bolǵan kezde ózin ózi emdeýge bolmaıtynyn, maman­dardyń kómegine júginýi kerek ekenin erekshe atap ótti.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar