Servıstik model polısııa jumysyna serpin bere me?

«Polısııa jumysynyń qazaqstan­dyq servıstik modeli: perspektıvalary jáne damý strategııasy». IIM BUU-nyń Esirtki jáne qylmys jónindegi bas­qarmasy jáne «Quqyqtyq saıasatty zert­teý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń mu­ryndyq bolýymen ótken quqyqtyq forým osylaı ataldy.

Polısııa jumysynyń servıstik modelin ilgeriletý máseleleri talqy­lanǵan forým jumysyna Prezıdent Ákim­shiligi Basshysynyń orynbasary Erjan Jıenbaev, Bas prokýror Berik Asylov, Eýropalyq Odaqtyń Qazaq­stan­daǵy Elshisi Iаnkaýskas Kestýtıs myrza, sondaı-aq memlekettik organdar, dıplomatııalyq mıssııalar, zań já­ne ǵylymı qoǵamdastyqtar, úkimettik emes uıymdardyń basshylary men jaýapty ókilderi qatysty. Úlken dıalog alańynda polısııa jumysyn sapaly qaı­ta baǵdarlaý, júıeni bıýrokratııadan aryltý, myqty analıtıka negizinde prob­lemalyq-baǵdarlanǵan tásil­di qol­daný, sondaı-aq qoǵamnyń polı­sııaǵa degen senimin arttyrýǵa qatysty naqty usynystar aıtyldy. Osyǵan oraı ha­lyq­aralyq jıynda sóz alyp, tu­jy­rymdy oılaryn bildirgen birneshe sarap­­shynyń pikirin toptastyryp berýdi jón kórdik.

Marat AHMETJANOV,

Ishki ister mınıstri:

– Bıylǵy Joldaýynda Prezıdent el damýynyń jańa maqsat-talaptaryn bel­gilep berdi. Mańyzdy qujatta Jańa, Ádiletti Qazaqstannyń negizgi qaǵı­dat­tary da aıtyldy. Qazir osy qaǵı­dattardy iske asyrýdyń qolaıly ýaqy­ty. Saıası erik-jiger men qoǵamnyń ózgerýi sáıkes kelgende «múmkindikter terezesi» ashyldy. Bul rette polısııa shette qalmaýy tıis. О́ıtkeni polısııa qyzmetkerleri kún saıyn halyqpen baı­lanysta. Bul tek ákimshilik jáne qyl­mystyq zańnamaǵa qatysty emes. Munda halyqqa keńes berý, qyzmet kórsetý já­ne kómektesýdiń basqa da suraqtary bar. Sondyqtan qoǵammen baılanysty jaqsartyp, halyqpen seriktestik qaty­nastardy damytý qajet. Bul jumys ser­vıs­tik modelge aýysýdyń aıasynda bastaldy.

Birinshiden, servıstik polısııanyń máni – polısııaǵa júgingen árbir adam­ǵa zańdy, ýaqtyly, jan-jaqty aqpa­rattandyrylǵan, sypaıy ári sapaly qyzmet kórsetýdiń kepili degen sóz. Ekinshiden, bul problemalyq baǵdar­lanǵan tásildi engizý. Ár aýdannyń jáne jergilikti qoǵamdastyqtyń turǵyndary qaýipsizdik máselelerin jergilikti polısııa organdarymen birge sheshetinine senimdi bolýy kerek. Úshinshiden, polısııa qyzmetkerleri óz mıssııasyn Qazaqstan halqyna qyzmet etý jáne ony qorǵaý úshin barlyq jaǵdaıǵa da­ıyn ári jan-jaqty bolýǵa tıis. Tártip saqshylarynyń jumysyna qarapaıym halyqtyń berer baǵasy polısııanyń mańyzdy uıymdastyrýshylyq krıte­rııine aınalýy kerek. Bul tásilderdi engizý úshin polısııa sıfrlandyrý múm­kindikterin paıdalanýǵa tıis. Bul qabyldanatyn sheshimderdiń ashyqty­ǵyn, tıimdiligi men sapasyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Biz qazir qoǵamnyń polısııadan úlken úmit kútetinin moıyndaımyz. Son­daı-aq synǵa ashyq bolýymyz kerek eke­nin túsinemiz. Kez kelgen sala óz ishki máseleleri men qatelikterin moıyndamaı, damı almaıdy. Qatelikti moıyndaý da batyldyq. Al bizdiń salada prob­lemalar bar. Biz olardy jasyrmaımyz jáne olardy júıeli túrde sheshemiz. Bul jumys jan-jaqty taldaý men ǵylymı kózqarasty qajet etedi. Ol úshin jańa prosester, mehanızmder, jumys isteý algorıtmin qurý kerek. Biz qoǵammen seriktestikte qoǵamdyq qaýipsizdikti qam­tamasyz etý tujyrymdamasyn ázir­leýdiń ashyq prosesin bastaýdy josparlap otyrmyz. Bul jumysta biz ortaq maq­sat – Qazaqstannyń órkendeýine qol jetkizý úshin barlyq múddeli taraptarmen yntymaqtasýǵa daıynbyz.

Berik ASYLOV,

Bas prokýror:

– «Qasiretti qańtar» oqıǵasy polısııa salasyna reforma júrgizýdiń qa­jet ekenin aıqyn kórsetti. Jalpy bul qazirgi ýaqyttyń da talaby. Forým jumy­synda polısııanyń jańa modelin qurý, strategııanyń ózin jáne IIM qu­rylymynyń qyzmetin ózgertý týraly aıtyp otyrmyz. Al munyń barlyǵy azamat­tarǵa sapaly qyzmet kórsetýge, olardyń problemalaryn der kezinde sheship, qaýipsizdigi men jaıly ómir súrýine baǵyttalǵan.

Polısııanyń eń basty mindeti – qu­qyq buzýshylyq pen qylmystyń aldyn alý, bılik organdarynyń azamattarǵa qoljetimdiligi. Prokýratýra basqa mem­le­kettik organdarmen birlesip «Sıfr­ly Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda 2017 jyldan bastap ákimshilik já­ne qylmystyq isterdi sıfrlandyrýdy bas­tady. Búginde polısııadaǵy ákimshilik hattamalardyń 80 paıyzy elektrondy formatta rásimdeledi.

IIM-men birlesip, biz 2020 jyly tu­­ty­nýshy basymdyǵy bar modeldi en­gi­zýge kiristik, bul tergeý, prokýratýra jáne sot organdary arasyndaǵy jaýap­kershilik aımaǵyn naqty aıqyndap berdi. Eger polısııa qylmysty anyqtap, tir­­kese, prokýror dáleldemelerge baǵa beredi, isti sotqa jiberedi. Sot ba­qy­­laýdy júzege asyrady jáne úkim shy­ǵa­rady, jazany belgileıdi. Engizý­diń birinshi kezeńinde prokýrorlar tergeýshiniń barlyq negizgi sheshimderin kelise bastady. Adamdy kúdikti dep taný, onyń áreketin saralaý, isti toqtata turý jáne toqtatý týraly barlyq sheshimder prokýratýramen kelisiledi. Iаǵnı qylmystyq prosess boıynsha barlyq quqyqtyq is-áreketter prokýror arqyly ótedi. Bul, árıne, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaý bo­ıynsha oń nátıje beredi.

Alekseı KALAIChIDI,

Prezıdent Ákimshiligi Qaýipsizdik jáne quqyqtyq tártip bóliminiń meńgerýshisi:

– Halyqaralyq forýmda Latvııa, Nıderlandtan kelgen áriptesterimizdiń baıan­damalaryn tyńdadyq. Olar óz elde­rinde servıstik modeldi engizýdi eń aldymen qaýipsizdik ofıserlerinen bastaǵanyn aıtyp otyr. Munyń sebebi nede?! Sebebi kún tártibinde turǵan eki máselede. Bul – memlekettik organ­dar arasyndaǵy jáne memlekettik organ­dar men azamattar arasyndaǵy kom­mýnıkasııanyń nasharlyǵy. Ekinshisi – qyzmet kórsetý sapasy. Al bul másele elimizde áli kúnge aqsap tur.

Qoǵamda halyqpen tyǵyz qarym-qaty­nasta jumys isteıtin polısııa óki­li kim? Jurtpen jıi baılanysyp, túr­li daý-damaı men kıkiljińniń ortasyn­da qalatyndar kim? Árıne, olar – ýchaskelik polısııa ınspektorlary. Sol sebepti de qoǵam múshelerine naqty máselelerdi sheshý jáne ómir sapasyn jaqsartý úshin qoldaý men resýrstardy jumyldyrýǵa baǵyttalǵan bul joba eń birinshi ýchaskelik ınspektorlardan bastaldy. Memleket basshysy servıske baǵdarlanǵan polısııa modelin jergilikti polısııa qyzmetinen bastaý kerek ekenin aıtty, onda bas­ty ról ýchaskelik polısııa qyzmetine júkteledi. Alaıda bul servıstiń osymen aıaqtalatynyn bildirmeıdi.

Alekseı MILIýK,

IIM Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary:

– Tájirıbeli polısııa qyzmetkerleri, ǵalymdar men saıasatkerler polısııa jumysynda jergilikti qoǵamdastyqtyń qarym-qatynasyn kúsheıtý jóninde jıi aıtyp júr. О́ıtkeni polısııada áleý­mettik máseleler men qylmystyń negizgi sebepterin joıatyn resýrstar joq. Sondyqtan basqa memlekettik organdardyń, atap aıtqanda, azamattyq qoǵamnyń qoldaýyna muqtaj ekenin moıyndaýymyz qajet. Al azamattardyń úni estilip, muń-muqtajdary tıisti jerge jetýi úshin eń aldymen tıisti jaǵdaı men alańdar jasaý qajet. Bul tásil Memleket basshysy atap ótken «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna tolyq sáıkes keledi.

Halyqaralyq tájirıbede bul má­se­leler taldamalyq problemalyq-baǵ­­dar­lanǵan tásil arqyly sheshilip ke­le­di. Kóptegen shet memlekette po­lısııanyń basqa memlekettik organ­darmen birge etene jumys isteýine qolaı­ly ári qaýipsiz jaǵdaı jasalǵan. Árı­ne, ser­vıstik model barlyq elder úshin ámbe­bap bolyp tabylmaıdy. Olar eń aldymen naqty jergilikti jaǵ­daı­­larǵa, ulttyq mádenıetke, mentalıtet­ke, zańnamaǵa jáne resýrstyq múm­kindikterge beıimdeledi. Máselen, Uly­brıtanııa, Kanada jáne EYDU-nyń basqa elderinde polısııamen ózara is-qımyldyń tıimdi nysandary nátıjeli jumys istep keledi. Ony ózderi «qylmys pen tártipsizdiktiń aldyn alý jónindegi seriktestik» dep ataıdy. Mundaǵy serik­testik degenimiz – túrli memlekettik organ­dardyń ókilderi men belsendi qo­ǵam­nan turatyn analıtıkalyq orta­lyq. Bir ǵana Ulybrıtanııada osyndaı 350-den astam seriktestik bar. Olardyń min­detteri belgili bir aýmaqtyń problemala­ryna baılanysty ózgerip otyrady. Soń­ǵy 20 jylda bul seriktestikter jergi­lik­ti máselelerdi sheshýde, resýrstar­dy utym­dy paıdalanýda ózderiniń tıim­di­ligin kórsetti. Bul qyzmettiń nátı­je­si halyqtyń memlekettik apparat ju­my­­syna artqan seniminen-aq aıqyn kórinedi.

О́zderińizge belgili, IIM halyqaralyq tájirıbeni, olardyń qatelikteri men jetistikterin, sondaı-aq qolda bar ulttyq áleýetti zerdelep, EQYU-men birlesip, Qaraǵandy qalasynda qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń servıstik modeliniń birlesken qanatqaqty jobasyn iske qosty. Osyǵan oraı oblys ákimi Jeńis Qasymbekke erekshe rızashylyǵymdy bildirgim keledi. Sebebi shyny kerek, alǵashynda bul jobanyń nátıjeliligine kópshilik sene qoıǵan joq. Onyń ústine memlekettik organdardyń deni ózderine jaıly aımaqtan shyǵýǵa qulyqsyz bolatyn. Dál osyndaı kedergilerge tap bolatynymyzdy halyqaralyq sarapshylar áý basta eskertken edi.

Naqty jobaǵa toqtalar bolsaq, ákim­­dik janynan qurylǵan qaýip­siz­dikti qamtamasyz etý jónindegi ve­dom­stvoaralyq top áli kúnge deıin jumystaryn jalǵastyryp keledi. Bul toptyń quramyna polısııa, prokýratýra, densaýlyq saqtaý, bilim berý, halyqty áleýmettik qorǵaý organdary, polısııa akademııasy, ákimdik, sondaı-aq jurtshylyqtyń sarapshylary kirdi. Halyqtyń qaýipsizdik salasyndaǵy prob­lemalary men qajettilikterin anyqtaý, quqyq buzýshylyq týraly resmı statıstıkany qosa alǵanda, barlyq qajetti derekterdi jınaý, azamattar men polıseılerge áleýmettik zertteýler jáne saýaldamalar júrgizý, sondaı-aq barlyq alynǵan derekterdi tek polısııa qyzmeti prızmasy arqyly emes, basqa memlekettik organdardyń sarapshylary turǵysynan taldaý – mine, vedomstvoaralyq toptyń aldyna qoıylǵan basty talaptar osylar.

Anyqtalǵan problemalardy sheshý boıynsha ońtaıly usynystar ázirle­nip, olardy iske asyrý úshin ákimge usy­nylady. Bul turǵyda memlekettik qurylymdardyń sheshimderdi oryndaý monıtorıngi júrgizilip, kórsetkishterge qol jetkizý tıimdiliginiń ındıkatorlary belgilenip otyratynyn aıta ketken jón. Jınaqtalǵan tájirıbe boıynsha derekter bazasy turaqty túrde jańartylyp otyrady. Topty qarjylandyrý tolyq ákimdik pen polısııaǵa júktelgen.

Bıyl bul tájirıbeni barlyq aýdan men qalada damytý josparlanyp otyr. Atap aıtqanda, ár aýylǵa tán óńirlik erekshelikterdi eskere otyryp, polısııa, memlekettik organdar men halyqtyń ózara is-qımyl praktıkasyn qalyptastyrýǵa erekshe mán berilýde.

Árıne, jobany júzege asyrýda qıyndyqtar boldy. Eń birinshi, aımaqtardaǵy jekelegen basshylardyń senimsizdigi kóp kedergi keltirdi. О́ıtkeni óńir basshylarynyń skeptısızmi qaýip­sizdikti qamtamasyz etýdiń servıstik tásilderin keńinen engizý prosesin edáýir keshiktirdi. Al jergilikti bılik jobaǵa qyzyǵýshylyq tanytqan óńirlerde ol qazirdiń ózinde oń nátıje berýde. Jalpy Qaraǵandy jobasy óziniń ómirsheńdigin dáleldedi, eń bastysy, múddeli organdar men seriktesterdiń birlesken kúsh-jigeriniń arqasynda qundy tájirıbe jınaqtalyp, belgili bir nátıjelerge qol jetkizildi.

Marat QOJAEV,

Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary:

– Halyqaralyq tájirıbege sáıkes, servıstik polısııa – bul polısııa qyzmetine degen jańa kózqaras, on­da polısııanyń ıdeologııasy men uıym­dastyrýshylyq strategııasy azamattarǵa sapaly polısııa qyzmetin kórsetýge jáne qoǵammen seriktestikte qaýipsizdik problemalaryn sheshýge baǵyttalǵan. Álemde servıstik polısııanyń biryńǵaı modeli joq, biraq ortaq qaǵıdattar bar. Olar – tanymaldyq, qoljetimdilik, tilektestik, ashyqtyq jáne eseptilik.

Polısııanyń dástúrli jumysynda basty maqsat qylmysqa qarsy kúreske baǵyttalǵan. Sondyqtan «quqyq buzý­shy­lyqtarǵa jaýap berý» degen jedel jumys stıli paıda bolady.

Japonııa, Koreıa, Sıngapýr sekildi damyǵan elderdiń tájirıbesinde qalalardyń neǵurlym krımınogendi ýchaskelerinde ishki ister organdarynyń modýldik beketteri ornatylǵan. Bul beketterde qyzmet atqarý jáne azamattardy táýlik boıy qabyldaý úshin qajetti jaǵdaılar jasalǵan.

Elimizde ótken jyly 91 zamanaýı ýchaskelik pýnkt jáne 61 modýldi polısııa beketi paıdalanýǵa berildi. Qoǵamdyq oryndarda jáne avtomagıs­traldarda 40-qa jýyq «SOS batyrmasy» ornatyldy. Sondaı-aq polısııa qyzmetkerlerine beıne qońyraý arqyly onlaın formatta azamattardyń ótinishterine jedel den qoıýǵa múmkindik beretin 102 mobıldi qosymshasy jumys isteıdi. Búginde qanatqaqty joba elimizdiń 18 óńirinde iske qosyldy, al Qaraǵandy oblysynda bul joba sońǵy tórt jyldyń kóleminde monoqalalar men aýdandarda keńeıtilýde. Bizdiń bul jobadan kúterimiz óte kóp.

Basty maqsat – memlekettik bılik organdary, kásibı polısııa men yqylas­ty qoǵamdastyq arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alýdyń bir­tutas júıesin qurý. Al joba osy júıe­niń irgetasy bolýǵa tıis. Bul júıede basshylyq quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń tóraǵasy – ákimge beriledi. Qanatqaqty jobanyń qorytyndysy boıynsha polısııa jumysynyń qazaq­standyq servıstik modeline kóshýdiń ulttyq strategııasy ázirlenedi.

Kestýtıs IаNKAÝSKAS,

Eýropalyq Odaqtyń Qazaqstandaǵy elshisi:

– Qazirgi tańda Eýropalyq Odaqqa 27 memleket múshe. Bul degenińiz 450 mıllıon adamnan turatyn óte aýqymdy blok. Bul elderdiń árqaısysynda túrli modelder bar. Ár modeldiń ózindik mol tájirıbesi jınaqtalǵan. Jańa Qazaqstandy qurýda biz osy úderisterdiń bir bóligi bolǵanymyzǵa jáne Eýropalyq Odaq pen bizge múshe elderdiń ozyq tájirıbelerimen bóliskenimizge qýanyshtymyz. Sońǵy ýaqytta Qazaqstan polısııasy men zań júıesi bılik modelinen bas tartyp, qyzmet kórsetý úlgisine kóshýge tyrysýda. Bul, eń aldymen, sapany baǵalaýǵa qatysty.

Nazgúl ERǴALIEVA,

«Quqyqtyq saıasatty zertteý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń bólim meńgerýshisi:

– Joba sheńberinde servıstik polısııa qaǵıdattaryna sáıkes eń birinshi jergilikti polısııa qyzmetiniń júıesi jetildirilý kózdeldi. Osyǵan oraı jer­gilikti polısııa jumysynyń jańa tetikteri qarastyrylyp, quraldary men ádisteri engizildi. Táýelsiz sarap­shy­lardyń keshendi taldaýy jáne prosesterdi ońtaılandyrý negizinde «tıimdi ýchaskelik» modeli quryldy.

Qanatqaqty jobanyń negizgi elementi – Qazaqstan polısııasy. Sol sebepti osy salanyń qyzmetine «servıstik polısııany» jappaı engizý úshin aldymen onyń halyqaralyq modeline beıimdeý qajet boldy. Búgingi tańda qyzmet kórsetý sapasy jáne azamattardyń sura­nystaryna tıimdi jaýap berý jeke polı­sııa qyzmetkeriniń de, jalpy polısııa jumysynyń da negizgi kórsetkishi bolyp tabylady. Bul turǵyda aldymen ýchaskelik polısııa ınspektorlaryn aqparattyq turǵydan jan-jaqty qam­tamasyz etý óte mańyzdy. О́ıtkeni qara­paıym halyqpen tikeleı jumys isteıtin ýchaskelik ınspektorlar aryz-ótinishpen kelgen kez kelgen azamatqa durys baǵyt siltep, qajetti keńes berýi kerek.

Biz polısııa men halyq arasyndaǵy senim týraly kóp aıtamyz. Al polısııaǵa degen senimdi arttyratyn negizgi faktorlar qandaı? Ol – eń birinshi resmı baılanystardyń sany men sapasy, polısııa jumysy týraly aqparattyń qoljetimdiligi men ashyqtyǵy. Iаǵnı jurtshylyqpen keri baılanys orna­týdyń mańyzdylyǵyn túsingen jón. О́tinishpen kelgen, qandaı da bir quqyq buzýshylyqtyń qurbany bolǵan adam eń aldymen tıimdi kommýnıkasııany qalaıdy. Strategııa servıstik modeldi damytýdyń tórt vektoryna baǵyttalǵan, olar – quqyq buzýshylyqtarǵa jedel den qoıý úshin polısııanyń qadamdyq qoljetimdiligi, polısııa jumysynyń sapasyn arttyrý, qylmystyń aldyn alý jáne jergilikti qoǵamdastyqpen áriptestik.

Jobany engizý barysynda aıtylǵan barlyq usynystyń barlyǵy tájirıbede synaqtan ótkenin aıta ketkim keledi. Forým barysynda keltirilgen derekter de sapaly analıtıkaǵa negizdelgen.

TÚIIN. Elimizde polısııa jumysyna servıstik tásilderdi engizý jobasy 2018 jyldan beri júrgizilip keledi. Alǵashqy tájirıbe alańy retinde Nur-Sultan men Qaraǵandy qalalary tańdalyp alynǵan bolatyn. Servıstik polısııa – quqyq qorǵaý organdary júıesin jańǵyrtýdyń mańyzdy quramdas bóligi. Al onyń bas­ty qaǵıdaty «ishki ister organdary – jergilikti atqarýshy bılik – halyq» dep atalatyn úshtiktiń ózara seriktestigin kúsheıtýdi kózdeıdi.