Qoǵam • 29 Mamyr, 2022

Jazba eskertkishterdi jańasha zerdelegen

830 ret
kórsetildi
8 mın
oqý úshin

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde kórnekti mem­leket jáne qoǵam qaıratkeri, aıtýly ǵalym Myrzataı Joldasbekovtiń 85 jyl­dyq mereıtoıyna arnalǵan «Túrki jazba eskertkishteri: tili, tarıhy jáne mádenıeti» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Oǵan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov jáne elimizdegi dıplomatııalyq korpýs pen zııa­ly qaýym ókilderi qatysty.

Jazba eskertkishterdi jańasha zerdelegen

Jıyn tizginin ustaǵan belgili qa­lamger, Parlament Májilisiniń depýtaty Saýytbek Abdrahmanov tulǵalardy taný, onyń qadir-qasıetin bilý, asyldardy ardaqtaý degen taqyrypta sóz bastap, bir oqıǵany mysalǵa keltirdi.

«1970 jyly jeltoqsan aıynda Baý­keń­niń – Baýyrjan Momyshulynyń 60 jyldyǵy ótti. Biz onda 1 kýrs stý­dentimiz. Baryp kórdik. Halqymyz ardaqtaǵan asylymyzdyń sol mereıto­ıyna Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetinen eshqandaı ókil qatysqan joq. Batyrdy Qazaqstan Jazýshylar odaǵy jáne t.b. shyǵarmashylyq odaq ókilderi ǵana quttyqtady. Sosyn Jýaly aýdandyq partııa komıteti men aýdandyq atqarý komıtetinen quttyqtaý kelipti. Qalǵanynyń barlyǵy – Baýkeńniń sı­raǵynan da kelmeıdi. Sonda biz birinshi kýrs stýdenti bolsaq ta, sol keshten kóńilimiz qońyltaqsyp, ańyzǵa aınalǵan esil erdiń toıy «jetim qyzdyń to­ıyndaı» ótkenin kórip, ań-tań qalyp, qaıttyq. Odan beri zaman ózgerdi. Azat­tyǵymyzdy aldyq. Egemendik syıla­ǵan rızyqtarynyń biri – óz asyly­myzdy ardaqtaı bilý. Qazir biz tulǵa­larymyzdy óz bıigine kóteretin elge aınalyp kelemiz. Osydan bes jyl buryn Myrzakeńniń 80 jyldyǵy dúrkirep ótti. Endi, mine, halqymyzdyń syıly aqsaqaldarynyń biri Myrzataı aǵamyz ózi men sózi babynda, jurtynyń aldynda 85 jasqa tolyp otyr» dep, osy is-sharany ótkizýdiń basy-qasynda júrgen azamattarǵa rızashylyǵyn bildirdi.

Odan keıin Úkimet basshysynyń orynbasary Eraly Toǵjanov mereıtoı ıesine Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Onda: «Halqymyz ózińizdi memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ǵalym, qarymdy qalamger retinde jaqsy bile­di jáne qurmetteıdi. Ustazdyqtan bastalǵan eńbek jolyńyzda mınıstr, Premer-Mınıstrdiń orynbasary, Elshi, ýnıversıtet rektory, Prezıdenttik ortalyqtyń basshysy sııaqty jaýapty laýazymdardy abyroımen atqaryp, elimizdiń mártebesi men bedeliniń arta túsýine atsalystyńyz. Ádebı qazy­namyzdyń qaınar bulaǵy bolǵan aqyn-jyraýlardyń shyǵarmashylyǵyn jańa qyrynan kórsetip, qazaq úshin aıtys óneriniń aıryqsha ról atqaratynyn dáleldep berdińiz. Orhon-Enıseı jazba eskertkishterin tereń zerdeledińiz. Sizdiń qalamyńyzdan shyqqan «Ejelgi ádebıet nusqalary», «Kúltegin», «Asyl sózdiń atasy», «Kisilik kitaby», «Tań­ǵalamyn ómirdiń ǵajabyna» já­ne basqa da kitaptaryńyz – ulttyq qun­­dylyqtarymyzdy dáripteý men jań­­ǵyrtýdyń jarqyn úlgisi. Aldaǵy ýa­qytta da qoǵamdyq-saıası isterge bel­sendi atsalysyp, el-jurttyń shynaıy qurmetine bólenip, mereıińizdiń ústem bola berýine tilektestik bildire­min» dep jazylǵan.

Sondaı-aq Eraly Luqpanuly táýel­­sizdik alǵan jyldary Myrzataı Jol­dasbekovtiń álemniń ár túkpirine tarydaı shashylǵan qandastarymyzdyń tarıhı otanyna oralýyna úlken eńbek sińirip, sonyń nátıjesinde elge bir mıllıonnan asa baýyrlarymyz kelgendigin atap ótti.

Myrzataı Joldasbekov elimizdiń bilim salasynyń damýyna da zor úle­sin qosty. Taldyqorǵan pedagogıka ınstıtýtynyń rektory, Qazaqstannyń oqý mınıstri sekildi jaýapty qyzmet­terdi atqardy. Osy eńbegin tilge tıek etken Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov mınıstrlik atynan jyly lebizin jetkizdi.

«Bıyl zańǵar jazýshy Muhtar Áýezovtiń 125 jyldyǵyn atap ótemiz. Uly Áýezovtiń shákirti bolý baqytyna ıe bolǵan, siz de baqytty tulǵasyz. Tarı­hymyzdy, rýhanııatymyzdy damytýǵa arnalǵan «Mádenı mura» baǵdarlamasy bastamashylarynyń birisiz. Sonymen birge astanamyzdyń rýhanı ortasyn qalyptastyryp, bas qalaǵa aqyn-jazýshylardy, zııaly qaýym ókilderin tartyp, uıytqy boldyńyz. Búgingi keshińiz ótip otyrǵan ýnıversıtettiń alǵashqy rektorlarynyń biri retinde onyń bıik deńgeıge jetýine de úlken septigińiz tıdi», dedi Ashat Qanatuly.

Sonymen qatar ardaqty azamatty 85 jasqa tolýymen Iran Islam respýb­lıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Madjıd Samadzade Saber, Qazaqstan Musylmandary Dinı basqarmasynyń tóraǵasy, bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly quttyqtady. Túrkııa respýblıkasyndaǵy Túrik tili qoǵamynyń tóraǵasy, professory Gúrer Gúlsevın onlaın arqyly izgi tilegin bildirdi. Sondaı-aq kesh moderatory Saýytbek Abdrahmanov mereıtoı ıesine Parlament Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń quttyqtaý hatyn tabys etti. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri Imanǵalı Tasmaǵambetov te quttyqtaý hatyn joldapty. Aqyn, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nesipbek Aıtuly arnaý óleń oqydy.

Quttyqtaýdan keıin konferensııany baıandamashylar jalǵady. Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, saıası ǵylymdar doktory, professor Qýanysh Sultanov «Qaıratkerlik pen ǵalymdyq jol toǵysynda» atty baıandamasynda Myr­zataı Joldasbekovtiń san qyrly qyryn ashyp sóıledi.

«Myrzataı aǵamyzdyń bizden ar­tyqshylyǵy – ulylardyń aldyn kórip, olardan dáris aldy. «Asyl­darym» atty essesinde: «Biz keshegi uly aǵalarymyzdyń aldyn kórgen ba­qytty urpaqpyz» dep, Muhtar Áýezov, Álkeı Marǵulan, Zeınolla Qab­dolov, Beısenbaı Kenjebaev, Muha­medjan Qarataev, Temirǵalı Nurta­zın sekildi ustazdary týraly shejire tolǵady. Myrzakeń qandaı laýazymdy qyzmet atqarsa da, sol qyzmettiń bedelin kóterdi. Táýelsizdik alarda ana tilimizdiń mártebesin kótergen eki tulǵanyń biri – О́zbekáli Jánibekov bolsa, ekinshisi – Myrzataı Joldasbekov boldy. Qazaqstan Kompartııasy Orta­lyq komıtetiniń ıdeologııa bólimin basqarǵanda Alash arystaryn aqtaý men olardy tarıh sahnasyna shyǵarýǵa úles qosty. Egemendik alǵasyn birinshi qazaq quryltaıyn ótkizýdiń basy-qasynda júrdi» deı kelip, ǵalymnyń ǵylymı eńbekterindegi irgeli izdenisterin saralady.

Qalamger Saýytbek Abdrahmanov «Myrzakeń mektebi» degen baıandamasynda M.Joldasbekovtiń ǵylymı kandıdattyq dıssertasııasyn qorǵaǵan­da «Voprosy lıteratýry» atty bedeldi jýrnalda «Qazaq ádebıetiniń tarıhy 12 ǵasyrǵa ári shegerildi» dep jazyl­ǵandyǵyn jetkizip, onyń qaırat­kerlik qyzmeti Qazaqstan Ortalyq komı­tetinde erekshe kórinip, partııalyq qalyptasqan standarttarǵa baǵynbaı jumys istep, el ıgiligi jolynda kóptegen sharýalardy atqarǵandyǵyna toqtaldy. Túrkitanýshy ǵalym, pro­fes­sor Shákir Ybyraev «Rýnıkalyq jaz­ba eskertkishteri – ádebı mura» atty baıandamasynda ǵalymnyń Túrk qaǵanaty kezindegi Orhon-Enıseı jazba eskertkishterin qazaq ǵalymdary arasynda alǵashqylardyń biri bolyp, jańasha zerdelegendigin sóz etti. Aıtysker aqyn, ǵalym Serikzat Dúısenǵazın ǵalymnyń L.N.Gý­mı­lev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıtetiniń rektory kezinde jas aıtysker aqyndardy ǵylym jolyna ákelip, qoldaý kórsetkendigin aıtty. Sondaı-aq Túrkııadaǵy Hadjy Baıram ýnıversıtetiniń professory Nedjıe Iyldyz onlaın baıandama jasady. Eki seksııaǵa bólingen konferensııa sońynda qarar qabyldandy.

Mazmundy jıyn sońy ásem án men kúmbirlegen kúıge ulasty. Opera ánshisi Kenjeǵalı Myrjyqbaı «Dýdar-aıdy» shyrqasa, jyrshy Elmura Jańabergen Nurtýǵannyń termesin tógiltip, kúıshi Janǵalı Júzbaı mereıtoı ıesiniń «Tolǵaý» kúıin tartty. Sonymen birge talantty dástúrli ánshiler Klara Tólenbaeva, Gúlmıra Sarına, Gúlzıra Bókeıhan, Jazgúl Dańylbaeva Myrzataı Joldasbekovtiń elge tanymal týyndylaryn oryndap, jınalǵan qaýymnyń kóńilin serpiltti.

Sońǵy jańalyqtar

Otandyq oqý oryndarynyń órisi

Bilim • Búgin, 08:15

Qaıta túlegen sporttyq ınfraqurylym

Ýnıversıtet • Búgin, 08:12

JI-avatar

Ǵalam ǵajaptary • Búgin, 08:10

Gúlmıranyń «yoonee.ai» platformasy

Digital • Búgin, 08:08

Bilim nysandaryn aralady

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Robot-polısııa

Ǵalam ǵajaptary • Búgin, 08:00

Jedel járdem avtoparki jańardy

Aımaqtar • Búgin, 07:55

Buıyrmaǵan qazy

Eń qysqa áńgime • Búgin, 07:50

Sırek ańdarmen tolyqty

Almaty • Búgin, 07:45

Monospektakldegi móltek syr

Teatr • Búgin, 07:40

Jarys kúndeligi

Sport • Búgin, 07:35

Aıan

Ǵalam ǵajaptary • Búgin, 07:30