Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Áıgili kartına salynyp bolǵan sátte sýretshiniń erekshe sezimtaldyǵy men tereń talǵamyna tánti bolǵan bıshi: «Men halyqtyń júreginde osy beınemmen qalatyn boldym» dep rızashylyǵyn bildiripti.
«Áıelder portretinen turatyn galereıamynyń tuńǵysh jumysy – Shara Jıenqulova beınelengen «Qazaq valsin» salý kezinde qys qatty boldy. Biz bastapqyda Shara apaıyń úıinde jumys istep júrdik. Biraq úıde jumys isteý qolaısyzdyq týdyrdy. Qajetti qural-jabdyqty úıge tasyp ákelý múmkin emes edi. Al sheberhananyń ishi sýyq. Sodan bir kúni Shara apaıǵa sheberhanada jumys isteý týraly usynysymdy qymsyna jetkizdim. Bıshi birden kelisti. Onda barǵanda: «Soltústik polıýstegideı eken. Alaıda óner qurbandyqty talap etedi» dep kúldi. Ústinde juqa kóılek. Sýyqqa shydap, janary jarqyrap, ádemi jymıyp tura berdi. Shara apaıdyń júzi jyly bolǵandyqtan, onyń sýretin salý men úshin úlken ǵanıbet boldy» dep eske alypty sol sátti kartına avtory Gúlfaırýz Ysmaıylova.
«Qazaq valsin» beıneleýdi qolǵa alǵanda sýretshi Lenıngradtaǵy I.E.Repın atyndaǵy keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyn bitirip, Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatryna bas sýretshi bolyp qyzmetke endi ornalasqan beti eken. Al ol kezde bıshiniń jasy birshamaǵa kelip, kekse tartyp qalǵanyna qaramastan, «syrly aıaqtyń syny ketkenmen, syry ketpepti». Qyryq bes jasynda da qyzdaı qulpyryp, myń burala bılep sahnadan túspegen talanttyń naǵyz tolysqan shaǵyn dóp ustaǵan sýretshi osylaısha, qazaq ónerindegi qaıtalanbas kartınanyń avtory atanady.
Qazaqstannyń Halyq sýretshisi Gúlfaırýz Ysmaıylova Shara beınesine kezdeısoq kelgen joq. Jastaıynan bıshi sulýlyǵyna súısinip, sodan shabyt alǵanymen, osy bir kúrdeli beıneni kenepke túsirýge kásibı maman atanǵannan keıin ǵana táýekel etedi.
«Qazaq valsi» – jas sýretshiniń áıelder portretinen turatyn ǵajaıyp galereıasynyń alǵashqy jolashar kesek týyndysy. Sulýlyqqa qushtar boıjetkenniń móldir álemine shuǵylasyn shashyp, óshpes izin qaldyrǵan sol beıne týraly sýretshiniń ózi bylaısha eske alypty: «Men Shara apaıdy kishkentaıymnan jaqsy kórýshi edim. Ol kisi meniń sheshemmen dos bolǵandyqtan, úıimizge jıi keletin. Mektepke barmaǵan 5-6 jastaǵy kezim. Balalar gúlge súısinip qaraıdy ǵoı. Sol sııaqty men de sulý bıshige qyzyǵa qaraıtynmyn. О́zi júzinen kúlki ketpeıtin aqkóńil jan bolatyn. Maǵan: «Aınalaıyn, sen maǵan nege qaraı beresiń?» dep erkelete sóılese, men: «Apaı, siz sondaı ádemisiz, sondyqtan qaraı bergim keledi» deıtinmin erkinsip. Sondaı-aq bala kúnimde teatrdyń aldynda gúl satyp turatynmyn. Sonda Shara apaıdy jıi kóretinmin. Sándi kóılek kıgen sulý bıshi janymnan ótkende boıynan ádemi jupar ıis taralatyn. Úıge kele sala birden baqqa baryp, qol-aıaǵymdy gúlmen úıkeleıtinmin. Ondaǵym – Shara apaıǵa uqsaǵym keletin».
Kerbez de kerim Jıenqulovanyń boıyndaǵy sulýlyqqa súısine júrip araǵa jyldar salyp ózi de sulýlyq sýretkeri bolyp shyǵa kelgen Gúlfaırýz Ysmaıylova shyǵarmashylyǵynda nebir shyraıly keskinderdi ómirge ákelip, qazaq sýret ónerin jańa bir beleske kóterip tastady. Sonyń ishindegi alǵashqysy hám birinshi bolsa da shoqtyǵy bıigi osy – «Qazaq valsi».
Ádette bıdegi vals janry qos-qostan qoltyqtasyp bılenetin bı túri ekenin eskersek, sýretshi beınelegen «Qazaq valsinde» nege Shara jalǵyz?» degen zańdy suraqtyń da týyndaýy qalypty jaıt. Onyń syry mynada: 1940 jyly jazýshy Sábıt Muqanovtyń «Eki mereke» atty radıo qoıylymyna arnap kompozıtor Latıf Hamıdı áıgili «Qazaq valsi» ánin jazady. Ony alǵash bolyp bulbul ánshi Kúlásh Baıseıitova naqyshyna keltire oryndap, radıosúıer qaýymnyń qulaq quryshyn qandyrady. Janǵa jaǵymdy, jarqyn da kóńildi áýendi estigen tyńdarman birden-aq ánge qulaı ketedi. Osydan bastap «Qazaq valsi» mahabbat pen shattyqtyń án uranyna aınalyp shyǵa keledi.
Oınaqy áýen Sharanyń janyn da jadyratady. Buǵan deıin, ıaǵnı 1934 jyly Shara Jıenqulova «Kelinshek» atty alǵashqy qazaq bıin sahnaǵa alyp shyǵady. Ol kezde sahnaǵa shyqqan árbir qazaq bıin halyq asa qyzǵýshylyqpen tamashalap, ár nómirdi asyǵa kútetin. Kórermen úshin qazaq bıleri úlken jańalyq bolatyn. Al oryndaýshy bolsa, bı qımylyna sáıkes án men kúılerdi iriktep alyp, bıdiń kóńil kúıi men mazmunynyn belgilep, soǵan laıyq sahnalyq kıim úlgisin jasap, basy aıaǵy bar, syǵymdalǵan qoıylym deńgeıindegi shaǵyn spektakl jasap shyǵaratyn. Bı tilinde órnektelgen ónerge ásirese qarapaıym halyqtyń yqylasy zor bolǵan. Shara shyǵarmashylyǵyna shabyt bergen sondaı óner týyndysynyń biri – «Qazaq valsi».
Kompozıtor Latıf Hamıdıdiń jeńil de oınaqy áni beıneli bıge suranyp turǵandaı edi. Shara jańa týyndyǵa úlken yqylaspen kirisedi. Ol áýeli Vena valsiniń qımyldaryn úırenedi. О́ıtkeni vals bıi óz bastaýyn aýstrııanyń «lendler» jáne chehtyń «matenık» atty halyq bılerinen alady. Eýropanyń vals bıleri eki adamnyń juptasýy arqyly bılenetin bolsa, Shara Jıenqulova valstiń jeke dara bılenetin úlgisin oılap tabady. Sóıtip, alǵash ret qazaq valsi paıda bolǵan eken. Sharanyń myń burala bıleýindegi «Qazaq valsi» halyqtyń ystyq yqylasyna bólenip, aıdynda qylqyp júzgen aqqýdaı áser qaldyrǵan edi. Osy bir sulý kórinisti sezimtal da suńǵyla sýretshiniń qyraǵy kózi qalt jibermeıdi. Osylaısha, Gúlfaırýz Ysmaıylovanyń tolǵanysynada Shara beınesi keskindelgen «Qazaq valsi» kartınasy ómirge keledi. Kartına 1958 jyly Máskeýde búkilodaqtyq komsomoldardyń kórmesine qoıylady. Ile-shala «Ogonek», «Iskýsstvo» jáne taǵy da basqa birneshe jýrnalǵa basylady.
Jaryqqa shyqqanynan-aq jarq ete qalǵan ásem kartına áli kúnge deıin halyq júreginde. Al ondaǵy beınelengen bıshi keskini sulýlyǵymen jan baýraıdy. Iá, kún sáýlesimen shaǵylysyp, altyn túske boıalǵan sýrette Shara myń burala bıleıdi. Sýretshi bıdiń jalqy sátin ǵana alyp, qımyldy kilt úzgenimen, biraq bıshiniń qoly, ústindegi jarasymdy kóılegi qıymylyn toqatpaı, syrǵa toly ásem qozǵalysyn ári qaraı jalǵasytyryp jatqandaı. Sózsiz, bul – ónerdiń qudireti. Máńgilik ónerdiń máńgilik tynysy osyndaı bolsa kerek. Qos talanttyń tandeminen týǵan teńdessiz týyndynyń basty tabysynyń syry da, bizdińshe, osy shynaıylyǵynda jatyr.
