Aıtsa aıtqandaı-aq, Stıven Shvarsmannyń bıznes álemine aıaq basqan 1985 jyldan bastap 2019 jylǵa deıin basynan keshirgen san alýan sátsiz sátteri men mańdaı terimen qol jetkizgen súbeli jetistikteri oǵan álgi álemniń kilti bolyp tabylatyn kóshbasshylyq qasıetti ǵana emes, sol álemdegi kásibı mamandarmen tıimdi qarym-qatynas ornata bilýdiń ońtaıly tetikterin de, sonymen qatar tolyqqandy ómir súrýdiń qyr-syryn qosa darytqany aıqyn baıqalady. Sonyń arqasynda bolar, bıznes álemine asa tanymal Forbes jýrnalynyń 2011 jylǵy málimeti boıynsha, Stıven Shvarsman sol jylǵy eń baı ári baqýattylar sanatyna engen 400 amerıkalyq kásipkerdiń arasynan 52-oryndy ıelengen eken.
Búgingi tańda Stıven Shvarsmannyń Pıter Peterson deıtin óz áriptesimen birlese otyryp o basta qurǵan Blackstone syndy ınvestısııalyq kompanııasy adam tańǵalarlyq tolaǵaı tabystarǵa qol jetkizgeni taıǵa tańba basqandaı kórinip tur. О́ıtkeni 1985 jyly qos kásipkerdiń árqaısysy 200000 dollardan úles shyǵaryp, 400000 dollarmen start-ap joba retinde ómirge kelgen Blackstone kompanııacy ár jyl saıyn 50 paıyzdyq ósim dınamıkasymen damı otyryp, búginge deıingi otyz jyldan asa ýaqyt ishinde qaramaǵynda 500 myń jumysshysy bar 200-ge tarta kompanııaǵa ıelik etip qana qoımaı, irgeli transulttyq korporasııaǵa aınalyp úlgergen. Kompanııanyń ıeligindegi jyljıtyn ári jyljymaıtyn múlik pen kúlli aktıvteriniń jıyntyq quny 2020 jyly 564 mıllıard dollarǵa teńelgen.
Bir qaraǵanda bári de op-ońaı sııaqty. Al shyndyǵynda, Stıven Shvarsman týyndysyna tereńirek úńilsek, bıznes áleminiń, onyń ishinde, ásirese qarjy áleminiń de qıyndyqtarǵa toly oı-shuqyrlary men názik tustarynyń jetip artylatyny kózge uryp tur. Birinshiden, Shvarsmannyń ómir joly dáleldep otyrǵandaı, úlken bıznes bastaý qandaı qıyn bolsa, shaǵyn bıznes bastaýdyń mashaqaty da sonshalyqty qıyn ekeni anyq ańǵarylady. Ekinshiden, Stıven Shvarsmannyń kózi anyq jetken jáne bir shyndyq bar. Ol shyndyq mynaý: irgeli korporasııalar bir sátte kúırep qalmaıdy, óıtkeni olaı bolý úshin olarǵa uzaq merzim qajet bolady. Al qarjy júıesi bolsa, onyń ishinde, ásirese bankter tıtteı qateliktiń saldarynan bir-aq sátte bankrotqa ushyraıdy eken. Munyń aıqyn dálelderin alystan izdeýdiń qajeti joq. О́ıtkeni Shvarsman ýájiniń naqty dálelderi 1930 jyldary AQSh-ta bastalyp, kúlli álemdi sharpyǵan Uly depressııadan da, bolmasa 2008 jyly aldymen Amerıka Qurama Shtattarynyń qarjy júıesin bir sátte qıratyp, sodan soń kúlli álem elderiniń bank júıelerin japyryp ketken jahandyq daǵdarystan da ap-aıqyn baıqalady.
Endeshe, dál osy tusta óz qatarynyń arasynan jastaıynan sýyrylyp shyǵyp, júzden júırik qana emes, myńnan tulpar atanǵan Stıven Shvarsmannyń bas-aıaǵy otyz bes jyldyń ishinde ǵana joǵardaǵydaı úzdik jetistikterge jetýiniń syry nede degen rıtorıkalyq suraqtyń kez kelgen adamnyń aldynan kese-kóldeneńdep shyǵatyny ábden zańdy. Sondyqtan da álgi suraqqa dáleldi jaýap izder bolsaq, eń áýeli Stıven Shvarsmannyń ósken ortasy men bıografııasyna kóz júgirtý abzal. Shvarsman 1947 jyly amerıkalyq evreı bıznesmenniń otbasynda dúnıege kelgen. Orta mektepte oqyp júrgen kezinde-aq, 14 jastaǵy Shvarsman ózinen jasy kishi egiz inilerimen birlese otyryp, shóp shabýmen aınalysady. 1965 jyly mektepti bitirip, aldymen Iel ýnıversıtetinde bilim alady. Sodan soń qysqa merzim áskerde bolyp, artynsha Garvard ýnıversıtetiniń Bıznes mektebine túsedi de, ony 1972 jyly bitirip shyǵady. Qarjy salasyndaǵy onyń alǵashqy qyzmeti Credit Suisse bankimen 2000 jyly birigip ketken Donaldson, Lufkin & Jenrette ınvestısııalyq bankten bastalady. Al Garvard ýnıversıtetiniń Bıznes mektebin bitirgen soń ol Nıý-Iorktegi Lehman Brothers dep atalatyn ınvestısııalyq bankke aýysady da, 31 jasynda sol banktiń atqarýshy dırektory qyzmetine ıe bolady. 1985 jyly Shvarsman óziniń tikeleı bastyǵy Pıter Petersonmen birlese otyryp, joǵaryda atalǵan keleshegi mol Blackstone kompanııasyn qurady.
Biz tilge tıek etip otyrǵan kásibı bankır Stıven Shvarsmannyń joǵaryda atalǵan zamanaýı týyndysyn jazýǵa on jyl ómirin arnaǵanyn bireý bilse, bireý bile bermeıdi. О́ıtkeni mundaı ǵıbraty mol zamanaýı týyndyny jaryqqa shyǵarý úshin avtordyń kóp oılanyp, tereń tolǵanǵany aıqyn baıqalady. Bıznestiń qyr-syryn tereń biletin kásibı maman ári qaıratker-jazýshy bul týyndysy arqyly óskeleń jastarǵa kez kelgen kásipti bastap ketý ǵana emes, ony dóńgeletip alyp ketý úshin de segiz qyrly, bir syrly bolý tym azdyq etetinin ashyq aıtady. Sondyqtan da kez kelgen kásipti jolǵa qoıý úshin, eń aldymen, qarjy ǵana emes, álgi kásip týraly tereń zertteý júrgizý úshin jan-jaqty aqparat jınaý kerektigi menmundalap tur. Sonymen qatar tereń daıyndyq, bilim men bilik, kásibı komanda toptastyra bilý jáne árbir mamandy talǵampazdyqpen tańdaı bilý, qabilet pen qarymdylyq, básekege laıyqtylyq, táýekel ete bilý, qajyr men batyldyq, tózimdilik pen sabyrlyq, shynaıylyq pen ádilettilik, jaqsydan úırene júrip, jamannan jırene bilý, ózimbilemdikten aýlaq bolý, ózge adamnyń pikirimen sanasa bilý, ashyqtyq, sypaıylyq pen dıplomatııa, kelissózderge keshikpeı kelý, naryqtaǵy suranys pen usynysty baǵamdaı bilý, qıyn máselelerdi komanda múshelerimen aqyldasa otyryp sheshý, shyndyqty betke aıtýdan jasqanbaý, kez kelgen máseleni pisirip alyp qana sheshim qabyldaý, qatelikterdi moıyndaı bilý, bilmegenińdi biletin adamnan suraýǵa jasqanbaý, ózge janǵa qolushyn berý, jibergen qatelikterdiń sebebin anyqtap alyp qana alǵa jyljý kerektigin batyl usynady. Bul turǵydan kelgende Stıven Shvarsmannyń atalǵan týyndysyn tek jastarǵa ǵana emes, tájirıbesi mol ákki kásipkerlerge de arnalǵan nusqaýlyq dese jarasatyn syńaıly.
Dál osy tusta joǵaryda monshaqqa tizilgen parasatty qasıetterdiń Stıven Shvarsmannyń boıynan da, bolmys-bitiminen de tabylatynyn naqty dáleldeıtin jáne bir qundylyqqa toqtalmaı ótý múmkin emes. Ol qundylyqtyń tobyqtaı túıini mynaý: joǵaryda atalǵan jahandyq daǵdarys kezinde Nıý-Iorktegi kúlli álemge aty máshhúr Wall Street aýdanynda ornalasqan alpaýyt bankterdiń kúızeliske ushyramaǵany joq desek, múlde artyq aıtqandyq emes. Alaıda álgi alapat daǵdarystan aman qalǵan Stıven Shvarsman men Pıter Peterson basshylyq etetin Blackstone ınvestısııalyq korporasııasy ǵana bolatyn.
Segiz qyrly Stıven Shvarsmannyń saıası jáne ekonomıkalyq kózqarasyna keletin bolsaq, ol Respýblıkalyq partııanyń múshesi ári AQSh-tyń burynǵy prezıdenti Donald Tramptyń kóp jylǵy dosy ǵana emes, onyń shtattan tys keńesshisi ári biraz ýaqyt sol prezıdenttiń qasyndaǵy Strategııalyq saıasat forýmynyń jetekshisi bolǵan. 2016 jyly Shvarsman prezıdent Trampqa jumys jáne ekonomıka salasy boıynsha aqyl-keńes berip otyratyn irgeli korporasııalar basshylarynan turatyn komandany qurýǵa kómektesedi. Bul komandaǵa JPMorgan Chase korporasııasynyń Bas dırektory Jamie Dimon, Walt Disney korporasııasynyń qojaıyny Bob Igor, General Electric korporasııasynyń burynǵy tóraǵasy Jack Welsh sekildi belgili tulǵalar toptastyrylǵan bolatyn. Prezıdent Tramp Shvarsmandy 16 adamnan quralǵan álgi toptyń, ıaǵnı Strategııalyq jáne saıasat forýmynyń jetekshisi etip taǵaıyndaıdy. Bul toptyń negizgi qyzmeti AQSh-tyń irgeli korporasııalary men bankteriniń, sol sııaqty ınvestısııalyq fırmalarynyń basshylarynyń bastaryn qosa otyryp, prezıdentke jumys oryndarynyń sanyn qalaısha kóbeıtýge bolatyny jóninde nemese AQSh ekonomıkasyn qalaısha qarqyndy damytýǵa bolatyny jaıynda aqyl-keńes berý bolatyn. Alaıda kóp uzamaı, álgi topqa engen bes tulǵa belgisiz sebeptermen múshelikterinen bas tartqandyqtan, bul top jumysyn kilt toqtatqan-dy. Solaıy solaı bolǵanmen, Stıven Shvarsman Donald Tramptyń ıdeıalaryn qoldaýǵa únemi qomaqty qarjy bólýin jalǵastyra bergen.
Stıven Shvarsmannyń fılantropııalyq qyry da erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Máselen, 2004 jyly ol óziniń jas kezinde bilim alǵan Abıngton orta mektebine qomaqty qarjy bólip, fýtbol stadıonyn salyp berdi. 2008 jyly Shvarsman Nıý-Iork qalasynyń kópshilik kitaphanasynyń áleýetin keńeıtý úshin 100 mıllıon dollar qarjy bólgenin jarııa etken bolatyn. Kóp uzamaı álgi kitaphananyń ortalyq anyqtama ǵımaratynyń burynǵy ataýy Stıven Shvarsman ǵımaraty bolyp ózgertiledi. 2018 jyly Shvarsman Izraıl memleketiniń Ulttyq kitaphanasyna da qaıyrymdylyq jasap, 10 mıllıon dollar bóldi. Al 2013 jyly Shvarsman óziniń jeke qorynan 100 mıllıon dollar shyǵaryp, Qytaıdyń Sınhýa ýnıversıtetiniń qasynan Shvarsman atyndaǵy stıpendııalyq baǵdarlamany ashty da, bul baǵdarlamanyń granttyq qoryn 200 mıllıon dollarǵa jetkizý maqsatymen úgit-nasıhat kampanııasyn birden bastap ketedi. Esesine bul baǵdarlama kúni búginge deıin jemisti jumys atqaryp keledi. 2015 jyly Iel ýnıversıtetiniń rektory Peter Salovey Shvarsmannyń ózi bilim alǵan ýnıversıtet kampýsynyń ortalyǵyn damytý úshin 150 mıllıon dollar qarjy bólgenin jarııa etti. 2018 jyly Shvarsman joǵaryda atalǵan Abıngton mektebine taǵy da 25 mıllıon dollar bóletinin jarııalady. Kelesi 2019 jyly Shvarsman Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynyń irgesinen jasandy ıntellekt salasyna baǵyshtalǵan Shvarsman atyndaǵy kompıýterlik esep kolledjin ashý úshin 350 mıllıon dollar qarjy bóldi. 2019 jyly Oksford ýnıversıtetiniń basshylyǵy sol ýnıversıtettiń aıasynan Shvarsman atyndaǵy gýmanıtarlyq ǵylymı-zertteý ortalyǵyn ashýǵa Shvarsmannyń 150 mıllıon qarjy bólgenin jarııa etti. Alaıda Shvarsmannyń fılantropııalyq qyry osymen ǵana shektelmeıdi. 2020 jylǵa josparlanǵan Tokıo Olımpıadasy men 2024 jyly ótetin Parıj Olımpıadasynyń qarsańynda da amerıkalyq sportshylardyń daıyndyǵyna óz úlesin qosý úshin Shvarsman AQSh-tyń Jeńil atletıka qoryna 8 mıllıon dollar aýdaratynyn jarııalady.
Stıven Shvarsmannyń halyqaralyq arenadaǵy dıplomatııalyq jáne mámilegerlik qabileti de maqtaýǵa turarlyq. Shvarsmannyń atalǵan qyrlary, ásirese prezıdent Donald Tramptyń bastamasymen AQSh pen Kanada jáne AQSh pen Meksıka, sol sııaqty AQSh pen Qytaı memleketteriniń arasynda burynnan qalyptasyp qalǵan saýda-sattyq qarym-qatynastary men ekonomıkalyq baılanystardy qaıta qaraý kezinde erekshe baıqaldy. Shvarsmannyń kásibı aqyl-keńesiniń arqasynda joǵaryda atalǵan memleketterdiń ara qatynastaryna qatysty kópten qordalanyp qalǵan túıtkildi másele oń sheshimin tapqan bolatyn.
Maqalany osymen túıindeı kele, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy basshylyǵynyń qoldaýymen Stıven Shvarsmannyń atalǵan týyndysynyń bıyl qazaq tiline aýdarylyp, baspadan shyqqanyn jáne jýyq arada oqyrmandarymen qaýyshatynyn qýanyshpen quptaı otyryp, elimizdiń búgingi jáne bolashaq kásipkerlerine jáne baı-baqýatty mıllıonerleri men mıllıarderleri «Japalaq jemin jambasyna basyp jeıdi, Aqsuńqar jan-jaǵyna shashyp jeıdi» degen dana halqymyzdyń astary tereń támsilin esten shyǵarmaı, Stıven Shvarsmannyń joǵaryda atalǵan kásibı jáne adamı qasıetterine ıe bolýǵa talpynsa, Shvarsman sekildi týǵan jeri men eliniń, sondaı-aq ózderi bilim alǵan mektepteri men ýnıversıtetterine jomart qoldaryn sozyp, olarǵa fılantrofııalyq qoldaý kórsetse, sol sııaqty Shvarsman sekildi naǵyz merıtokrat-patrıot ári shyn mánindegi memleket jáne qoǵam qaıratkerleri atansa, ondaı birtýar tulǵalar halqymyzdyń esinde máńgi qalar edi degim keledi.
Ádil AHMETOV,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri
