Kalachı aýylynyń «qupııasy» ashyldy

Aqmola oblysyndaǵy Kalachı aýyly turǵyndaryn bir jyldan beri aınaldyryp kele jatqan eki táýlikke deıin uıqy qushaǵynan shyǵa almaıtyn aýrýdyń qupııa syry ashyldy. Buǵan deıin atalmysh eldi mekende zertteý júrgizip kelgen túrli salanyń mamandary munyń sebebine jete almaǵan edi. Al Qazaqstan kásipkerler forýmy Astanadaǵy ókildiginiń dırektory Gúlnar Qýanǵanova bul qupııanyń jaıy belgili bolǵanyn aıtyp otyr. «Bul aýylda jyldan astam ýaqyt boıy ondaǵan adam túsiniksiz bir naýqastyń sındromyna ushyrady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi onyń vırýstyq ta, bakterııalyq ta sıpaty joq ekenin jetkizdi. Al saraptama nátıjeleri onyń sáýlelik aýrý ekenin de teriske shyǵaryp berdi. Biz zerttemelerdi saraptaı kelip, Kalachı turǵyndarynyń radonnan ýlanǵanyn aıtar edik. Muny Tomsk ǵalymdary alǵan saraptamalar da dáleldedi», – dedi ol. Gúlnar Qýanǵanovanyń aıtýynsha, radonnyń quramyndaǵy neon, argon, krıpton, ksenondar sekildi gazdardyń esirtkilik qasıetteri bar. Máselen, krıpton men ksenon qalypty atmosferalyq qysymda tereń uıqyǵa ákeledi. Ksenon 15 jyldan beri medısınada ota jasaý kezinde narkoz retinde qoldanylýda. Al radonnyń odan da esirtkilik áseri kúshti. Bul gaz tússiz, ıissiz, aýadan salmaǵy aýyr keledi. Sýda 50 paıyzǵa deıin erıdi. Aýa temperatýrasy tómendegen saıyn sýda kóp erı túsedi. Sondyqtan da, radon kún jylyna topyraqtan bólinip shyǵady. Ol jertóleler men jabyq jaılarǵa jınalady. Ásirese, kóktem aılarynda qar erip, radon bóline bastaǵanda «uıqy aýrýy» kúrt beleń ala bastaıdy. Maman sonymen qatar Kalachı aýyly turǵyn­darynyń «uıqy aýrýyna» únemi shaldyǵa bermeıtinin aıtyp otyr. Ony jeńýdiń joly bar.Bólmeni jıi jeldetý, sýdy súzgiden ótkizip iship, qardy eldi mekennen alys jaqqa aparyp tastasa, aýrýdan aman qalýǵa bolady. «Radondy baqylaýda ustaýǵa bolady. Radondy emdik sharada qoldanyp jatqan jerler kóp. Sondyqtan, daýryǵatyn eshteńe joq. Ol úshin jertóle, jabyq mekemelerdi jeldetý, qudyq sýyn tundyryp alý, sýdy arnaıy súzgiden ótkizý, qardy alys jerge aparyp tastaý sekildi belgili bir erejelerdi saqtasa bolǵany», – deıdi Qazaqstan kásipkerler fo­­­rýmynyń Astanadaǵy ókildiginiń dırektory. Eske sala keteıik, «uıqy aýrýy» alǵash ret ótken jyly naýryz, sáýir aılarynda bilingen. Sol kúnderi 14 pen 70 jas aralyǵyndaǵy on­daǵan jergilikti turǵyn álsizdik, uıqy­shyl­dyq, bas aınalý, umytshaqtyq sekildi belgileri boıynsha dárigerler kómegine júgingen. Al keıbir turǵyndar eki táýlik boıy tuıaq serip­peı uıyqtaıtyn bolǵan. Murat AITQOJA.