Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Tarıhy tereńde jatqan elimizdiń álem sahnasynda derbes memleket bolyp, tanylǵanyna bıyl týra 30 jyl. Osy oraıda Memleket basshysy Q.Toqaevtyń «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty kólemdi maqalasy jaryq kórdi. Bul maqalanyń jyl basynda jaryq kórýi bizdiń osy baǵyttaǵy barlyq bastamalarymyzǵa aıqyn baǵyt bolary anyq. О́ıtkeni maqala mazmunynda búginnen bastap mán berýimizge tıis kókeıtesti dúnıeler bar.
1992 jyldyń qańtar aıynda Joǵarǵy Keńesi Qazaqstannyń Memlekettik Týyna, Memlekettik Eltańbasy men Ánuranyna konkýrs jarııalaǵan bolatyn. Bul óz tarıhyńmen óz jarańdy emdeýdiń rýhanı ádil emi edi. О́ıtkeni Tý, Eltańba, Gımn – eldiktiń, ulttyq bolmystyń ólshemi, arman-múddeniń kórinisi.
Eldiń Ulttyq muraǵatynyń 1992 jyldyń 4 maýsymyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń on ekinshi shaqyrylymnyń VIII sessııasynyń stenografııalyq esebine júginsek, Memlekettik Týdyń jobasyna jarııalanǵan báıgege 453 sulba, usynys aıtqan 142 hat kelip tússe, Memlekettik Eltańbanyń jobasyna 245 jumys, 67 usynyshat jáne Ánuranǵa 51 mátini bar, mýzykasy bar nusqalary, 132 óleń mátini qaralǵan.
Joǵarǵy Keńestiń sessııa otyrysynda talqylaý kezinde Tý jobasynda qazaqy órnek alǵashynda jan-jaqty úılestirilmegen, Týdyń rámizdik qurylymyn tym kúrdelendirip turǵan basy artyq nyshandaı birqatar depýtattardyń kóńilinen onsha shyǵa qoımaǵan. Úzilis kezinde, rámizderge qatysty jobalardy taǵy bir zerdelegen Prezıdent Nursultan Nazarbaev Tý jobasynyń avtory Sh.Nııazbekovke:
– Qazaqy órnekti jaqsy tapqan ekensiz, Sháke. Onda tereń maǵyna bar. Myna kók tús, altyn kún men qyran qus beıneleriniń rámizdik bolmysy, negizinen, adamzattyq qundylyqtar bıiginen sóılep tur ǵoı. Al qoshqar múıiz naǵyz tól ulttyq naqyshymyz ǵoı. Joba qabyldanar bolsa, onyń ornalasqan tusyn da, boıaý naqyshyn da, bir sózben aıtqanda, búkil dızaındyq sheshimin qaıta qaraý kerek. Sodan soń, myna kúnniń beınesin týra ortaǵa jyljytqan durys bolady, – dep eskertý jasaǵan.
Kóp sóıleı qoımaıtyn qylqalam sheberi:
– Uqtym, Nureke. Asyǵystaý boldy. Mindetti túrde jetildiremin, – depti.
Memlekettik Eltańbany qabyldaý sátinde Eltańbanyń avtory J.Málibekuly óziniń «Qazaqstan Eltańbasy» atty kitabynda bylaı eske túsiredi:
«Shamamen 17.00-de №239 Eltańbadan 10-y irikteldi, sonyń ishinde men jasaǵan Eltańba kópshiliktiń kóńilinen shyqty. Sonda men tek komıssııa músheleriniń ǵana emes, mıllıondaǵan otandasymnyń oıyn dál taýyppyn. Komıssııa ótinishi boıynsha ekranǵa Eltańbanyń eki nusqasyn: birinshi – qoshqar múıizsiz jáne juldyzsyz, al ekinshisinde bul belginiń bári bar. Komıssııanyń keıbir múshesi men depýtattardy múıiz ben juldyz shoshytsa kerek. Ásirese juldyzdan totalıtarlyq júıe men dindi kórdi. Prezıdent qyzý talqylaýdy qorytyndylap, qadap aıtty: «Eltańbadaǵy besjuldyzdy «Keńestik júıe qaldyǵy dep qaraýǵa bolmaıdy. Juldyz keńestik zamannan da buryn bolǵan. Qazaqta «Juldyzyń bıik bolsyn», deıdi. Biz táýelsizdigimizdi jańadan alǵan jas memleketpiz. Bizdiń óz jolymyz, óz juldyzymyz bolýy kerek. Juldyzdyń keńeske qatysy joq, ol – Táýelsiz elimizdiń qaıtalanbas damý jolyn kórsetedi. Temirqazyq! Bizdiń juldyzdyń dinge qatysy joq», degennen keıin, jeńisim shúbásiz boldy».
Ánurannyń M.Tólebaev, E.Brýsılovskıı, L.Hamıdı jazǵan áýeni sol qalpynda qaldyrylyp, sózin qaıta jazý mindetteledi. Munyń ózi talant qudiretin bir moıyndatsa, ánuran áýenindegi maqsat pen mazmunnyń adamzat aldyndaǵy adaldyǵyn qosa tanytady.
Sol kúni halyq depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik jalaýy týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Eltańbasy týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik ánuranynyń mýzykalyq redaksııasy týraly» arnaıy zań qabyldandy.
Elimizdiń Týy men Eltańbanyń dál qazirgideı bolyp shyǵýyna shyǵarmashylyq komıssııa men Parlament depýtattarynyń róli de az bolmaǵanyn aıtý paryz.
Saıyp kelgende, tuńǵysh qabyldanǵan resmı rámizderimiz sol kezdegi qoǵamdyq oıdyń jemisi-tin. Ulttyq muraǵattarymyzda memlekettik rámizderdi qabyldaýǵa qatysty qujattar men ár alýan materıaldardy aqtaryp, qaraǵan saıyn osyǵan kózim jete túsedi.
Bul – tańdalǵan jobalardyń úzdik tanylýynyń obektıvti sebepterin tap basyp tanýǵa kómektesetin de birden-bir faktor.
Resmı rámizder ishinara ózgeriske ushyrady. Tuńǵysh Prezıdenttiń jańa mátindik nusqasy negizinde 2006 jyly Sh.Qaldaıaqov pen J.Nájimedenovtiń áıgili «Meniń Qazaqstanym» Memlekettik Gımnge aınaldy. Ony oryndaý kezinde oń qoldy júrektiń tusyna qoıý turý dástúri engizildi. Jańa Gımn aty onyń rámizdik konseptýaldyq bitimin barynsha aıqyn ańǵartady.
Ata-babalarymyz: «Tárbıe tal besikten bastalady», dep beker aıtpasa kerek. Keıbir ortada memlekettik rámizderdi qurmetteý, olardy nasıhattaý tek memlekettik organdardyń, bılik mekemeleriniń mindeti degen syńarjaq pikir bar. Al Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 34-babynda: «Árkim respýblıkanyń memlekettik rámizderin qurmetteýge mindetti», dep taıǵa tańba basqandaı jazylǵan. Al sol mindettilikti seziný úshin, oryndaý úshin árbir otandasymyzǵa úıde, balabaqshada, mektepte, joǵary oqý oryndarynda, óndiriste, mekemelerde udaıy tálimdik-tárbıelik jumystar júrgizilýi kerek. «Bizdiń memlekettik Týymyz nege kók tústi?», degen saýalǵa: «Týymyzdyń tutas kók tústi bolýy – beıbitshilikti súıetinimizdiń, birligimizdiń, birtutastyǵymyzdyń belgisi», dep saırap turǵan jasóspirimderdi kórgende qalaı rıza bolmaısyz.
Elimizdiń ejelden ańsaǵan táýelsizdigine qol jetkizip, qazaq ultynyń salt-dástúri men ádet-ǵurpynyń qaıta jańǵyrýy, memlekettik rámizderdiń bekitilýi bolashaq damýǵa bet alǵan egemen elimiz úshin erekshe qubylys. Sondyqtan memlekettik rámizderdi qasterleý azamattarymyz úshin basty mindet. Sondaı-aq ultaralyq tatýlyq pen beıbitshilikti nasıhattaý jolynda jáne memleketimizdiń álemdik deńgeıde tanylyp ózine tán belgilerimen damyǵan elder qatarynan oryn alýy úshin tól nyshandarymyzdyń atqaratyn qyzmeti aıryqsha.
Memlekettik pámizdep – bul ulttyq maqtanyshtyń jáne olapǵa degen epekshe kózqapastyń belgilepi. Búkil el bolyp súıikti Gımnimizdi opyndap, Týymyz ben Eltańbamyzdy maqtan tutaıyq.
Rýslan HAMZA,
Memlekettik rámizderdi nasıhattaý jónindegi ulttyq ortalyqtyń atqarýshy dırektory
Atyraý
