Daýys berý ýchaskeleri tań atpaı ashyldy
Aıta keterligi, referendým barysynda el turǵyndary Konstıtýsııamyzdyń 33 babyna 56 ózgeris engizý máselesine qatysty óz daýystaryn berdi. Jalpy, respýblıkada 10 013 ýchaske iske qosyldy. Referendýmǵa qatysý quqyǵy bar azamattardyń tizimi 11 mln 722 myń 536 adamdy qurady.
Sonymen qatar Syrtqy ister mınıstrligi 52 shet memlekettegi elshilikterimizdiń janynan 65 ýchaskelik referendým komıssııasyn qurdy. Onda shetelde júrgen Qazaqstan azamattary daýys berdi. Qazirgi tańda olardyń sany 11 350 adamǵa jetti.
Konstıtýsııalyq referendým ótkizýge respýblıkalyq bıýdjetten 16 mlrd 400 mln teńge bólindi. Bul shyǵystardyń 79 paıyzy komıssııa músheleriniń jalaqysyn tóleýge baǵyttalady. Qalǵan 21 paıyzy daýys berý ýchaskeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etilýine jumsalady.
Qalǵan qarjy ortalyq referendým komıssııasy men ýchaskelik ári aýmaqtyq komıssııasynyń jumysyna beriledi. Baspa ónimderin daıarlaýǵa, aqparattyq súıemeldeýge, el aýmaǵynda arnaıy bılbordtar ornalastyrýǵa baǵyttaldy.
Tańǵy 07:00-de ahýaldy Ortalyq referendým komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, osy mezgilde 12 óńirdegi 8 089 ýchaskede daýys berý bastaldy.
«Oblystyq, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar, elorda komıssııalary ókilderiniń málimetterine sáıkes astana ýaqytymen saǵat 07:00-de 12 óńirdegi 8 089 ýchaskede daýys berý bastaldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń 10 shet memlekettegi 12 ýchaskesinde de daýys berý júrip jatyr. Aýmaqtyq komıssııalar qabyldaǵan sheshimge sáıkes Konstıtýsııalyq zań aıasynda 36 ýchaskede daýys berý tańerteńgi altyda bastaldy», dedi Konstantın Petrov.
Spıkerdiń aıtýynsha, saǵat beldeýleriniń aıyrmashylyǵyna baılanysty Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Mańǵystaý oblystarynda daýys berý jergilikti ýaqyt boıynsha 07:00-de, ıaǵnı, astana ýaqytymen 08:00-de bastaldy. Jalpy, respýblıka boıynsha 10 012 referendým ýchaskesi qurylǵan. Onyń ishinde 52 shet memlekettegi 65 ýchaske bar.
«Keshe saǵat 18:00-de daýys berý quqyǵyna arnalǵan esepten shyǵarý kýáligin berý aıaqtaldy. Respýblıka boıynsha barlyǵy 21 465 kýálik berildi. Daýys berý quqyǵyna ıe azamattardyń tiziminde 11 722 536 azamat bar», dedi K.Petrov.
Budan keıin Ortalyq referendým komıssııasynyń minberindegi málimdeme 08:00-de boldy. Ortalyq referendým komıssııasynyń hatshysy Muhtar Erman jańa málimettermen bólisti. Onyń aıtýynsha, tańǵy 08:00-de 9 964 referendým ýchaskesi jumysqa kirisken.
«Oblystyq, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalyq referendým komıssııalarynyń derekterine sáıkes astana ýaqytymen saǵat 08:00-degi jaǵdaı boıynsha barlyq óńirde 9 947 referendým ýchaskesinde daýys berý bastaldy. Sondaı-aq 15 shet memlekettegi Qazaqstan Respýblıkasynyń ókildikteri janyndaǵy 17 ýchaskede daýys berý bastaldy. Sheteldegi 48 ýchaske ýaqyt aıyrmashylyǵyna baılanysty ózderiniń jergilikti ýaqytymen daýys berýge kiristi. Osylaısha, qazirgi tańda daýys berý 9 964 referendým ýchaskesinde ótip jatyr», dedi Muhtar Erman.
Sondaı-aq spıker saǵat 10-nan bastap Ortalyq referendým komıssııasynyń músheleri ár eki saǵat saıyn brıfıng ótkizetinin habarlady. Sóıtip, kelesi brıfıng ýáde etilgendeı saǵat 10:00-de bastaldy. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Sábıla Mustafına kezekti málimdeme jasap, daýys berýge arnalǵan bıýlletenderdi tizimge engizilgen azamattardyń jalpy sanynyń 28,59 paıyzyn alǵanyn atap ótti.
«Astana ýaqytymen saǵat 10:00-degi derekterge sáıkes daýys berý respýblıkanyń 9 992 ýchaskesinde ótip jatyr. Azamattardyń referendýmǵa belsendiligi – belsendi saılaý, memlekettik máselelerdi sheshýge tikeleı qatysý quqyǵyna sanaly jáne jaýapkershilikpen qaraý kórsetkishi. Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń aýmaqtyq komıssııalary Ortalyq referendým komıssııasyna usynǵan derekterge sáıkec astana ýaqytymen saǵat 10:00-degi jaǵdaı boıynsha referendýmda daýys berýshilerdiń belsendiligi mynadaı. El boıynsha daýys berýge arnalǵan bıýlletenderdi tizimge engizilgen azamattardyń jalpy sanynyń 28,59 paıyzy aldy», dedi Sábıla Mustafına.
Ortalyq referendým komıssııasy múshesiniń deregine súıensek, tańǵy 10:00-ge deıin Aqmola oblysy turǵyndarynyń – 26,63 paıyz, Aqtóbe oblysy – 25,62 paıyz, Almaty oblysy – 28,53 paıyz, Atyraý oblysy 29,87 paıyz daýys bergen. Batys Qazaqstan oblysynda – 32,20 paıyz, Jambyl oblysynda – 32,16 paıyz, Qaraǵandy oblysynda – 33,56 paıyz, Qostanaı oblysynda – 30,14 paıyz, Qyzylorda oblysynda 28,87 paıyz turǵyn referendýmǵa qatysqan.
«Mańǵystaý oblysynda – 23,67, Pavlodar oblysynda – 33,14, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 34,17, Túrkistan oblysynda – 33,15, Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 29,88, Nur-Sultan qalasynda – 24,18, Almaty qalasynda – 13,91, Shymkent qalasynda 34,19 paıyz daýys berildi. Osylaısha, azamattardyń eń joǵary belsendiligi Shymkent qalasynda baıqalady», dedi Sábıla Mustafına.
Saǵat 12:00-degi jaǵdaı boıynsha elimizde 5 122 577 adam referendýmda daýys berdi. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Shavhat О́temisov azamattardyń jalpy sanynyń 43,70 paıyzy daýys berýge arnalǵan bıýlletenderdi alǵanyn jetkizdi.
«О́ńirler boıynsha: Aqmola oblysy – 41,31, Aqtóbe oblysy – 41,14, Almaty oblysy – 43,05, Atyraý oblysy – 37,33, Batys Qazaqstan oblysy – 47,58, Jambyl oblysy – 55,15, Qaraǵandy oblysy – 51,60, Qostanaı oblysy – 49,96, Qyzylorda oblysy – 48,73, Mańǵystaý oblysy – 36,02, Pavlodar oblysy – 51,17, Soltústik Qazaqstan oblysy – 58,25, Túrkistan oblysy – 46,69, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 48,86, Nur-Sultan qalasy – 37,03, Almaty qalasy – 20,14, Shymkent qalasy 44,61 paıyz», dedi Shavhat О́temisov.
Meje túske deıin baǵyndyryldy
Saǵat 14:00-degi jaǵdaı boıynsha 6 262 973 adam daýys berdi. Osylaısha, túske deıin elektorattyń jartysynan astamy óz tańdaýyn jasady. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Anastasııa Shegorsova zańǵa sáıkes referendýmǵa qatysýǵa quqyǵy bar azamattardyń jartysynan kóbi daýys berýge qatysqan jaǵdaıda referendým ótkizilgen dep sanalatynyn jetkizdi Osylaısha, aýmaqtyq referendým komıssııalarynyń derekterine sáıkes zańmen belgilengen kelýshige qol jetkizilip otyr
«Ortalyq referendým komıssııasyna aımaqtardan kelip túsken derekterge sáıkes saǵat 14:00-degi jaǵdaı boıynsha tizimge engizilgen azamattardyń tómendegideı sany daýys berýge arnalǵan bıýlletenderdi aldy. Naqty aıtqanda, Aqmola oblysy – 56,89, Aqtóbe oblysy – 45,64, Almaty oblysy – 58,07, Atyraý oblysy – 50,68, Batys Qazaqstan oblysy – 53,58, Jambyl oblysy – 63,46, Qaraǵandy oblysy – 61,08, Qostanaı oblysy – 62,47, Qyzylorda oblysy – 65,03, Mańǵystaý oblysy – 43,36, Pavlodar oblysy – 57,79, Soltústik Qazaqstan oblysy – 62,41, Túrkistan oblysy – 53,63, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 64,21, Nur-Sultan qalasy – 41,13, Almaty qalasy – 23,06, Shymkent qalasy – 59,32 paıyz. Jalpy, saǵat 14:00-degi jaǵdaı boıynsha respýblıkanyń 6 262 973 azamaty bıýlleten aldy. Bul tizimge engizilgen azamattardyń 53,43 paıyzyn quraıdy», dedi Anastasııa Shegorsova.
Kelesi brıfıng saǵat 16:00-de ótti. Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Asylbek Smaǵulov osy merzimge deıin 7 127 366 adam daýys bergenin habarlady.
«Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń aýmaqtyq komıssııasy usynǵan derekterge sáıkes astana ýaqytymen saǵat 16:00-de óńirlerdegi azamattardyń saıası naýqanǵa kelýi mynadaı: Aqmola oblysy – 65,11, Aqtóbe oblysy – 53,52, Almaty oblysy – 66,58, Atyraý oblysy – 56,19, Batys Qazaqstan oblysy – 57,70, Jambyl oblysy – 67,36, Qaraǵandy oblysy – 68,69, Qostanaı oblysy – 69,18, Qyzylorda oblysy – 72,26, Mańǵystaý oblysy – 53,13, Pavlodar oblysy – 64,58, Soltústik Qazaqstan oblysy – 69,80, Túrkistan oblysy – 72, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 68,30, Nur-Sultan qalasy – 48,40, Almaty qalasy – 25,95, Shymkent qalasy – 63,34 paıyz. Jalpy, saǵat 16.00-degi jaǵdaı boıynsha respýblıkanyń 7 127 366 azamaty bıýlleten alǵan. Bul – tizimge engen azamattardyń 60,80 paıyzy», dedi Asylbek Smaǵulov.
Budan keıin Ortalyq referendým komıssııasynyń múshesi Shavhat О́temisov saǵat 18:00-degi jaǵdaı boıynsha 7 624 641 adam daýys bergenin málimdedi.
«Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń aýmaqtyq komıssııalary usynǵan derekterge sáıkes astana ýaqytymen saǵat 18:00-de óńirlerdegi azamattardyń kelýi mynadaı: Aqmola oblysy – 69,07, Aqtóbe oblysy – 55,09, Almaty oblysy – 68,1, Atyraý oblysy – 62,45, Batys Qazaqstan oblysy – 65,49, Jambyl oblysy – 68,1, Qaraǵandy oblysy – 73,31, Qostanaı oblysy – 71,07, Qyzylorda oblysy – 75,02, Mańǵystaý oblysy – 59,14, Pavlodar oblysy – 72,88, Soltústik Qazaqstan oblysy – 73,12, Túrkistan oblysy – 78,24, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 72,76, Nur-Sultan qalasy – 53,87, Almaty qalasy – 29,82, Shymkent qalasy – 69,55 paıyz. Jalpy, respýblıka boıynsha 7 624 641 azamat bıýlleten aldy. Bul – tizimge engizilgen azamattardyń 65,04 paıyzy», dedi Shavhat О́temisov.
Al elorda ýaqytymen saǵat 20:00-de elimizdiń aýmaǵynda ashylǵan 8 myńnan astam referendým ýchaskesinde daýys berý aıaqtaldy. Osylaısha, 12 óńirdegi 8 089 referendým ýchaskesi jumysyn aıaqtap, aýmaqtyq referendým komıssııasynyń músheleri daýys sanaýǵa kiristi. Sonymen qatar 10 shet memlekettegi Qazaqstan elshilikteri janynan ashylǵan 17 ýchaskede daýys berý aıaqtaldy. Saǵat 20:00-degi jaǵdaı boıynsha 7 936 655 adam daýys berdi. Bul týraly Ortalyq referendým komıssııasynyń hatshysy Muhtar Erman habarlady.
Saǵat aıyrmashylyǵyna baılanysty elimizdiń 5 óńirinde, atap aıtqanda Qyzylorda, Aqtóbe, Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblystaryndaǵy 1 858 ýchaskede daýys berý astana ýaqytymen saǵat 21:00-de aıaqtaldy.
Túngi saǵat 22:00-de Ortalyq referendým komıssııasynyń hatshysy Muhtar Erman referendýmnyń aldyn ala nátıjesin jarııalady. Onyń aıtýynsha, elimizde Ata Zańǵa engiziletin ózgertýler men tolyqtyrýlarǵa qatysty ótkizilgen respýblıkalyq referendýmda 8 030 739 azamat bıýlleten alǵan.
«Ortalyq referendým komıssııasy astana ýaqytymen saǵat 22:00-de elimizdiń barlyq óńirinde jáne 25 sheteldik ýchaskede daýys berý aıaqtalǵanyn habarlaıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń shet memleketterdegi ókildikteriniń janyndaǵy 40 ýchaskede daýys berý áli de jalǵasyp jatyr. Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń aýmaqtyq komıssııalary usynǵan aldyn ala derekteri boıynsha azamattardyń referendýmǵa qatysý statıstıkasy mynadaı boldy: Aqmola oblysy – 73,81, Aqtóbe oblysy – 58,06, Almaty oblysy – 72,83, Atyraý oblysy – 67,68, Batys Qazaqstan oblysy – 69,37, Jambyl oblysy – 69,59, Qaraǵandy oblysy – 77,39, Qostanaı oblysy – 72,28, Qyzylorda oblysy – 79,89, Mańǵystaý oblysy – 61,19, Pavlodar oblysy – 75,53, Soltústik Qazaqstan oblysy – 75,49, Túrkistan oblysy – 80,66, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 77,49, Nur-Sultan qalasy – 57,06, Almaty qalasy – 33,30, Shymkent qalasy – 72,53 paıyz», dedi Muhtar Erman.
Shetelde daýys bergender kóp
Ýaqyt beldeýine baılanysty Soltústik Amerıkada Vashıngton, Nıý-Iork, Ottavada jáne Brazılııada referendým ýchaskeleri Nur-Sultan ýaqytymen saǵat 18:00-de ashyldy. Onda daýys berý 9 saǵatqa sozylady. Daýys berý nátıjeleri shyqqannan keıin qorytyndy qujattar jedel túrde Syrtqy ister mınıstrligine Esil aýdandyq saılaý komıssııasyna tapsyrý úshin jetkiziledi.
«Referendým ótetin kúni shetelde daýys beretin qazaqstandyqtardyń sany 11 350 adamdy qurady. 52 elde referendým jaqsy uıymdastyrylǵan jaǵdaıda ótip jatyr. Nur-Sultan ýaqyty boıynsha saǵat 19:00-degi jaǵdaı boıynsha shetelde 5 100-ge jýyq otandasymyz daýys berdi. Bul tıisti tizimge engizilgen saılaýshylar sanynyń 45 paıyzyn quraıdy», dedi Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko.
Eldegi referendýmǵa 10 halyqaralyq uıymnan, 13 shet memlekettiń ortalyq referendým organdarynan 272 baıqaýshy, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynda tirkelgen dıplomatııalyq korpýstan 41 sheteldik baıqaýshy qatysty. Sonymen qatar sheteldik BAQ-tyń 215 ókili tirkeldi. TMD elderinen 144 baıqaýshy akkredıttelgen, olar Nur-Sultan, Almaty, Shymkent jáne 4 oblys ortalyǵyndaǵy referendým barysyn baqylady.
Reseı men Qyrǵyzstan OSK baıqaýshylary da referendýmda halyq arasynda joǵary belsendilikti atap ótip, zań buzýshylyqtardyń joqtyǵyn jetkizdi. Dástúr boıynsha Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýrosynan referendýmǵa 10 baıqaýshy qatysty.
«Jalpy daıyndyq jáne daýys berý kezeńinde biz Qazaqstanda 27 jyldan keıin referendýmǵa qyzyǵýshylyqtyń artqanyn atap óttik, muny bizdiń kóptegen halyqaralyq áriptesterimiz elimizdegi demokratııalyq úderister men rásimderdi ustanýdyń aıqyn dáleli retinde qabyldady», dep qorytyndylady sózin Roman Vasılenko.
Budan keıin sheteldik baıqaýshylardyń pikiri aıtyldy. «TMD baıqaýshylary referendýmda tehnıkalyq jaǵynan da, saılaý tártibin buzýǵa qatysty da eskertýler jasaǵan joq. Barlyǵy Qazaqstan zańnamasynyń, halyqaralyq standarttardyń aıasynda ótti, daýys berý prosesi ashyq ári demokratııalyq jaǵdaıda ótti», dedi TMD SK baıqaýshylary mıssııasynyń jetekshisi Leonıd Anfımov.
Alǵashqy ýchaske Japonııa men Koreıada ashyldy
Shetelde Japonııa men Koreıa Respýblıkasyndaǵy otandastarymyz alǵashqy bolyp daýys berdi. Syrtqy ister mınıstriniń habarlaýynsha, elderdegi referendým ýchaskeleri ýaqyt beldeýine baılanysty bárinen erte ashylǵanyn jetkizdi.
Tokıo qalasyndaǵy №261 referendým ýchaskesi jergilikti ýaqyt boıynsha tańǵy saǵat 7:00-de (Nur-Sultan ýaqyty boıynsha saǵat 4:00-de) jumysyn bastady. Japonııadaǵy ókilderdiń málimdeýinshe, alǵashqy mınýttardan bastap qazaqstandyqtar aıtarlyqtaı belsendilik tanytqan. Tokıo qalasynyń turǵyny Álıjan Sálıev – referendýmda daýys bergen alǵashqy qazaqstandyq.
«Men jaqynda 18 jasqa toldym jáne osyndaı tarıhı oqıǵaǵa alǵash ret qatysý men úshin óte qyzyqty. Oǵan qosa bul úlken jaýapkershilik, óıtkeni meniń daýysym Konstıtýsııany jańartýda eskeriletin bolady. Men Qazaqstannyń Japonııa sııaqty damyǵan elge aınalǵanyn qalaımyn», dedi Álıjan Sálıev.
Qazaqstandyqtar Tokıoǵa Japonııanyń ár túkpirinen, atap aıtsaq Hırosıma, Osaka jáne Kıoto sııaqty alys prefektýralardan da daýys berýge kelip jatqanyn aıtty elshilik ókilderi.
Ońtústik Koreıanyń astanasyndaǵy №258 ýchaskege alǵashqy bolyp qazaqstandyq otbasy Kákim Danabaev pen Arýna Jánibek keldi. Olar Seýlde 10 jyldan astam ýaqyt turyp jatyr.
«Men koreı seriktesterimmen bıznes júrgizemin. Olardyń óz elindegi jaǵdaıdy qalaı talqylaıtyndaryn, saıası ómirge belsendi qatysatynyn jıi kóremin. Sondyqtan sońǵy 10 jyl ishinde men birde-bir saılaýdy ótkizgen joqpyn. Bul joly da óz daýysymdy berýge keldim, óıtkeni referendýmǵa qatysý – bizdiń azamattyq paryzymyz. Bizdiń daýysymyz – balalarymyzdyń bolashaǵy», dedi K.Danabaev.
K.Danabaev Ońtústik Koreıadaǵy Hanıang ýnıversıtetiniń doktorantýrasyn bitirgen. Qazir Kazmedikor Qazaqstan-Koreı kompanııasynyń teń quryltaıshysy. Qazaqstan elshiligi referendýmǵa eń birinshi kelip, qatysqan azamattarǵa alǵysyn bildirip, syılyq tabystady. Qazaqstan azamattarynyń Japonııa men Koreıa Respýblıkasyndaǵy belsendiligi otandastarymyzdyń Memleket basshysy Q.Toqaev usynǵan saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardyń mańyzdylyǵyna úlken mán beretindiginiń aıqyn dáleli.
Sonymen qatar Koreı Respýblıkasynda áýe qyzmetkerleri úshin jyljymaly daýys berý jáshikteri uıymdastyryldy. Referendým kúni tańerteń eki adamnan turatyn komıssııa músheleri Seýldegi qonaqúılerdiń birine kelip, ushyp kelgen «Eır Astana» áýe kompanııasynyń qyzmetkerleriniń referendýmda daýys berýin qamtamasyz etti. О́ıtkeni eldiń avıasııalyq qaýipsizdik talaptaryna baılanysty, 24 saǵat ishinde ushyp kelgen ushqyshtar men ekıpaj múshelerine syrtqa shyǵýǵa tyıym salynǵan.
Irandaǵy otandastarymyzdyń ótinishteri negizinde sol eldegi ýchaskelik komıssııa «Zarkýh» qazaqstandyq kompanııasyna tıesili jáne eldiń batys bóliginde ornalasqan altyn ken ornynda daýys berý jáshikterin qoıdy.
Kórshiles Reseıde birneshe referendým ýchaskesi quryldy. Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Qazan, Astrahan jáne Ombydaǵy referendým ýchaskeleri qazaqstandyq saılaýshylarǵa qyzmet kórsetti. «Máskeýdegi saılaýshylardyń belsendiligi joǵary boldy», dep málimdedi Reseı astanasyndaǵy ókildik.
P.S. Qazaqstan telearnasyndaǵy onlaın-marafon kezinde exit-poll-dyń alǵashqy derekteri jarııalandy. Aldyn ala málimetterge qaraǵanda, Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgerister men túzetýler úshin halyqtyń 76,7 paıyzy daýys bergen. Qarsy bolǵandar – 23,3 paıyz. Al jalpyhalyqtyq referendýmǵa kelý 67,5 paıyzdy quraǵan.
Abaı ASANKELDIULY,
Gúlnar JOLJAN,
«Egemen Qazaqstan»
