Bul úrdis qazaq ádebıetiniń sonaý jetpisinshi jyldardaǵy jaqsy kezeńinde de solaı boldy hám búgingi halyq úshin de, bılik úshin de belgisiz bir orynda qalǵan óner tusynda da solaı. Aınalańa qarasań, bári aqyn, bári jazýshy: tegin júrgen eshkim joq. Bireý bala kúngi armanyna jetip, jazǵan óleńi asa sátti shyqpasa da anda-munda jarııalap, azǵantaı qarjysyna 500 danamen kitap shyǵaryp áýrege (ózine áýreshilik emes, rahat) túsedi. Ágárákı, táýekelshil hám pysyq «aqyn» bolsa, táýelsizdik merekesi, elorda kúni qarsańyndaǵy dástúrli músháıralarǵa da qatysyp, juldyzy janyp jatsa (bizde qazir aqyndardyń juldyzy tez janady), «Abaı ne jazǵan?» dep suhbat berip, eldi shýlatady.
Erinbegen endi bireý ata-babasynyń ómirin jazyp (ıakı jazdyryp) kitapqa basady. Bul sanatta óz rýynyń tarıhyn shyǵaratyndar da bar. Eshkim oqymaıtyn, biraq jıi basylatyn osy kitaptardyń maqsaty ne deısiń. Árıne, kim ne jazady, qandaı kitap shyǵarady – ózi biledi. Elimizde – demokratııa. Degenmen mereıtoılyq hám rýlyq kitaptar – ádebıet emes. Baspalardan kórkem shyǵarmalardyń ornyna osyndaı jeke tulǵalyq hám rýlyq maqsattaǵy kitaptardyń jaryq kórýi qynjyltady. Aıta keteıik, álemdik statıstıka boıynsha kınoındýstrııa men kitap saýdasyn salystyrsaq, kitap shyǵarý áldeqaıda kóbirek paıda ákeledi. Bul tujyrymdy estip-bilgenimizben elimizdegi baspa salasy men kitap naryǵynyń búgingi jaǵdaıy belgili. Máselen, qazirgi tańda 300-ge jýyq baspa men 800-ge tarta baspahana jumys isteıdi. Sonda da qoǵamda kitap óndirisiniń ımıdji tómen. Oǵan sebep, kitap basyp shyǵarýda naqty júıe men marketıngtiń joqtyǵy deımiz. Sodan bolar, kitap satýdan túsetin tabystyń tek 25 paıyzy ǵana otandyq ónimge tıesili. Al baspalardan shyǵatyn kitap ónimderiniń 80 paıyzyn oqýlyqtar quraıdy. Naryqtaǵy ózge kitaptardyń 80 paıyzy – reseılik ónim. Otandyq kitaptar az taralymmen shyǵatyndyqtan, satylymda kóp kezdespeıdi. Álqıssa.
Qazaq kedeı bolsa da maqtanǵandy unatatyn halyq emes pe?! «Arqyraǵan aqyn», «tógilip tur», «jazýynda birdeńe bar» degen sózder «haltýrshık» aqyndardyń shabytyn asyryp, tolqyta túsedi. О́leńdi qurastyratyndardyń bar «áýreshiligi» osy sezim úshin. Bálkı, biz ol kúıdi túsinbeımiz. Realıstik kózqaraspen qarasań, keshegi shalqyǵan Keńes Odaǵy emes – ádebıette túk abyroı joq ýaqytta «aqyn» atanýǵa talpynatyndarǵa tańǵalasyń. Túptep kelgende, aqynmyn dep maqtanýǵa, madaq estýge, keıde jaǵympazdanýǵa ádebıetten artyq laıyq kásip joq sııaqty. Muny qazaqtyń qý ishi sezedi. Atasynyń ómirin jazǵandar atasymen maqtanady, rýynyń shejiresin túzgender rýymen maqtanady, maqtanbaǵandardyń da jasyryn maqsaty bar.
Odan qalsa eshkim oqymasa da ózge tilge aýdarylýǵa ásire qushtar avtorlardyń da qatary kóp. Olar Qazaqstannyń ózin shyramytyp áreń tanıtyn alpaýyt elder bizdiń ádebıetke qyzyǵatynyna shyn senetin tym ańǵal, ıakı oqysa da, oqymasa da báribir – aýdarylsa boldy. Tipti ádebı ortada júrgen keı avtorlar bul jumyspen josparly túrde aınalysady. Sóıtip, aǵylshyn, ıspan, qytaı, t.b. tilderge aýdarylady. Jorysaq, bul da jazýshylyq maqtannyń bir túri. Shet tilindegi jap-jańa muqabaǵa qarap otyryp, súısiný hám aınalasyna maqtaný, marqaıý, tusaýkeserin ótkizý, shapan kııý, oramal taǵý.
Tursynjan Shapaı «Maqtanǵa madaq» atty maqalasynda: «Alyp – anadan týady» deıdi. Sóz bolǵanyńa! Alyp aıaq astynan týady! Qaraısyz: bir kúni teledıdar ekranyn toltyryp bireý otyr... Ánshi, ádebıetshi, ıa saıasatshy, tarıhshy, áıtpese, birdeńetanýshy – áıteýir bireý. Áıtpese, anaý da ózi, mynaý da ózi – dáýirimizdiń úırenshikti dıletanty. Qysqasy, eshkim emes. Jaı otyrǵan joq, ózin maqtatyp otyr. Júrgizýshi de maqtaıdy, ózi de maqtannyń otyna maıdy quıa túsip, quıa túsip mazdaıdy... Erteńinde qaraısyz – gazetter sol bireý týraly japa-tarmaǵaı jarysa jazady. Radıony tyńdaısyz – sol bireý. Jalpaq jurttyń aýzynda – jáne sol. Sóılep jatyr, sóılep otyr, sóılep tur... sóılep júr...» dep jazady. Rasynda da, bir maqtaǵan, maqtalǵan adamdy óleńin oqymastan aqyn sanap ketetinimiz bar. Bul minez de oqyrmandy tobyrǵa aınaldyrady. Al eshkimniń aýzyna ilikpegen esimderge birtúrli samarqaý qaraımyz. Dál osy tusta Abaı aıtady: «Nápsisin tyıyp, boıyn toqtatqan kisiniń jaman atanyp, nápsisi bılep, maqtanǵa erip pále shyǵarǵan kisi myqty atanatuǵyny nesi?»
Jalpy, ómirde de, ádebıette de ádiletsizdik kóp qoı. Máselen, bir Qudaıǵa senetin kez kelgen dinshil musylman ádebıettiń de din sııaqty taza ekenine senbeýi múmkin. Sodan soń da asyl ónerdiń talaptaryn ustana qoımaıdy, jeke múddeleri úshin, ishki sezimderi úshin qoldanady. Qyzyq.
P.S. Qoly qalt etse, aqyndardy keleke qylady dep sókpeńizder. Ári-beriden soń bul sózimizge shyn aqyndardyń júrekteri aýyrmasyn.
