Qaraýsyz qalǵan uńǵymalar óńir turǵyndarynyń zańdy alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyr

Májiliste palata spıkeri Qabıbolla Jaqypovtyń tóraǵalyǵymen ótken jalpy otyrysta depýtat Erkin ShPANOV Qazaqstan Respýblıkasynyń Munaı jáne gaz mınıstri Uzaqbaı Qarabalınge depýtattyq saýal joldaǵan bolatyn. Onda tómendegi másele kóterilip, bylaı delingen edi: «Adamdardyń densaýlyǵyna, búkil Oral-Kaspıı basseıni ekojúıesiniń jaǵdaıyna teris áserin tıgizetin Atyraý óńiriniń mańyzdy ekologııalyq problemalary jaıly kóptegen jyldar boıy aıtylyp keledi. Mu­naı óndiretin kompanııalar ókil­deriniń bekitýleri boıynsha qorshaǵan ortany qorǵaý – stra­tegııalyq qondyrǵylardyń biri. Mysaly, bolashaǵy joq bolyp qalǵan nemese munaıy taýsylyp, ondaǵan jyldar buryn qaraýsyz qalǵan uńǵymalar baıaý áreket etetin mınalar sııaqty Kaspıı teńiziniń jaǵalaýynda shashylyp jatyr. Eski uńǵymalardan ekologııaǵa ólsheýsiz zalal keltiretin munaı nemese gazdyń burqaǵy atqylaýy múmkin. Olar qurlyqta burǵylandy, alaıda, teńiz deńgeıi kóteril­gen toqsanynshy jyldary uń­ǵymalardyń bir bóligi sý astynda nemese sý basýy yqtımal aımaqtarda qaldy. 2004 jyly qaýipti uńǵymalardy joıý baǵdarlamasyna memleket 3 mıllıard teńge bóldi. Bes jyl ishinde 47 uńǵyma joıyp úlgerildi. 2009 jyldan bastap jumystardy qarjylandyrý toqtatyldy. Qazirgi kezde qansha uńǵyma­nyń bar ekenin eshkim bil­meı­di, óıtkeni, eshqandaı zert­teý júrgizilgen joq. Ártúrli kózderdiń derekteri boıynsha Atyraý oblysynyń aýmaǵynda, Kaspıı teńizi aıdynynyń soltústik bóliginde sıfrlar 1400-den 2000-ǵa deıin ózgerip turady. Qaraýsyz qalǵan uńǵyma­lardyń máselesi, tek Atyraý oblysynda ótkir bolyp turǵan joq. Ol kórshiles jatqan Mańǵystaý oblysynda da az emes. Onda 229 eski uńǵymalar sý astynda qalǵan jáne birneshe júzi sý basý qaýpi bar aımaqtarda ornalasqan. Bul – munaıly aımaqtyń ortaq prob­lemasy. Burǵylanǵan uńǵymalar sanyn, olardyń jaǵdaıyn jáne olardyń ishinde qanshasy sý basý aımaǵynda turǵanyn anyqtaý úshin tez arada zertteý qajet. Búginde osyndaı uńǵy­malar­dyń árqaısysy – boljap bolmaıtyn ekologııalyq qaýip. Ásirese, agressııalyq sý ortasynda turǵandary qaýipti. Teńizdegi qaraýsyz qalǵan uńǵymalardan munaıdyń aǵýy Ońtústik-Batys, Tájiǵalı jáne Prıbrejnyı ken oryndarynda boldy. Olardy konservasııalaý orasan zor kúsh-jigerdi qajet etedi. Úkimettiń 2013 jylǵy 11 qazandaǵy keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy prob­lemany zerdeleýge jáne batys óńirlerdegi qaraýsyz qalǵan uńǵymalardy jónge keltirýge tapsyrma berdi. Munaı jáne gaz mınıstrligi eski uńǵymalardy joıýǵa qarajat bólemiz dep ýáde etken. Alaıda, búgingi tańda naqty is-qımyl baıqalmaıdy, bul óz kezeginde óńir turǵyndarynyń alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyr. Múmkindikti paıdalanyp jáne bizdiń saılaýshylardyń tilekterin oryndaý maqsatynda, sizden osy mańyzdy mindetti sheshýge járdem kórsetýińizdi suraımyz».