Bilim • 28 Maýsym, 2022

Qazaq synyby nege qaǵajý kóre beredi?

1041 ret kórsetildi

Áleýmettik jelide shamamen 5 nemese 6-synypty bitirgen oqýshynyń jylaǵan vıdeosy tarady. Onda bala óziniń qyrkúıekten beri Nazarbaev zııatkerlik mektebine úzdiksiz daıyndalyp, joǵary upaı jınasa da oqýǵa túse almaǵanyn, ózinen áldeqaıda tómen kórsetkishpen keıbireýlerdiń grantqa ilikkenin baıandaıdy. Talapkerdiń taýsylyp turǵanynda mán bar, óıtkeni orys tobyna grant kóp bólingen. Al redaksııamyzǵa shaǵymdanǵan óskemendik ata-analar óńirdegi NZM basshylyǵy qazaq tobyn ashýdan bas tartqanyn aıtady.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

«Sengen serkem sol bolsa»

Bizge aryzyn aıtyp habarlasqan ata-analardyń biri Quralaı Jarmaǵam­betova: «Balalarymyz óte jaqsy nátı­je kórsetti. Biraq granttan qur qalyp tur. О́ıtkeni orys tobyna grant kóp bólingen. Sondyqtan О́skemendegi Na­zar­baev zııatkerlik mektebinde 4-sy­nypqa qazaqsha bilim beretin top ashqa­nyn qalaımyz. Biz eń aldymen óz qala­myz – О́skemendegi NZM-ge shaǵym­dan­dyq. Alaıda mektep dırektory Jupat Ernııazova bizge qazaq tobyn asha almaıtynyn aıtty. Jáne munymen qoı­maı buǵan deıin de ata-analardan osyn­daı shaǵym túskenin jáne odan esh­qandaı nátıje shyqpaǵanyn eske sal­dy. Al synypty asha almaıtyn sebe­bin qarajattyń tek 120 grantqa beril­genimen túsindirdi. Eger qosymsha grant bólinse, qosymsha synyp asha alady eken. Dırektordyń aıtýynsha, mekteptiń bir qazaq synybyn oqytýǵa múmkinshiligi bar», deıdi.

Joǵary oqý ornynda bilim alý úshin bólinetin memlekettik grant sany da kóp jyl tilge qaraı bólinip kelgeni esimizde. Sol kezde de týra osyndaı daý jıi bolatyn. Tipti keıbir talapkerler qujatty ádeıi orys tobyna tapsyratyn edi. Sebebi orys tobynda oryn kóp bolǵandyqtan, grantqa múmkindik te mol. Mundaılar bastysy, oqýǵa túsip alýdy kózdeıtin, keıin qalaǵan bólimine, ıaǵnı qazaq tobyna aýysyp ketýdi josparlaıdy. Táýe­kel etip tapsyrǵandar ózinen tómen upaı­men sol tańdaǵan mamandyq pen oqý ornyna grantqa túskenderdi kórip, kóz jasyn tógetin. Osyndaı jaǵdaılardan soń ata-analardyń aryzy da, qoǵamda shý da kóbeıdi. Sóıtip, aqyry grantty tilge emes, jalpyla­ma, ıaǵnı stýdentke bóletin boldy. Osylaısha, sońǵy bir­neshe jyldan beri ádildik ornaǵan-dy.

Redaksııamyzǵa elimizdiń shyǵys óńi­rinen ha­bar­lasyp, shaǵymyn joǵary jaqqa jet­kizýdi ótingen ata-analar da dál sondaı ádildikti ornatýǵa joǵary ve­dom­stvo­nyń qaýqary jeter dep oıla­ǵan bolar. Nazarbaev zııatkerlik mek­tebine emtıhan tapsyryp, jaqsy kór­set­kish kórsetse de oqýǵa túse alma­ǵan bala­lardyń ata-analary Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵambetovke hat jazypty.

Atalǵan hatta: «Qurmetti Ashat Qa­nat­uly, biz – О́skemen qalasyndaǵy hı­mııa-bıologııa baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń 7-synybyna úmit­kerlerdiń ata-analarymyz. Sizden qazaq tilinde oqytatyn 7-synypqa oqý­shy­lardy ádil irikteýge járdem kór­se­týińizdi suraımyz. Orys tilinde 767 upaı jınaǵan balalar Nazarbaev zııat­kerlik mektebine túse alady, al qazaq tilinde 962 upaı jınaǵan balalar Nazarbaev zııatkerlik mektebine túse almaıdy. О́ıtkeni bıyl 2022 jyly 3 qazaq jáne 2 orys synyptaryn (3+2) qabyldaý múmkindigi bar. Bizdiń balalarymyz orys tilinde oqıtyn balalarǵa qaraǵanda joǵary nátıjeler kórsetti. 2021-2022 oqý jylyndaǵydaı 4 (qazaq) +1 (orys) synyptaryn ashý nusqasyn qarastyrǵanyn qalaımyz. Eger mektep­tiń basymdyǵy oqýshylardyń joǵary bilimi men daǵdylary bolsa, onda biz­diń balalar osy talaptarǵa saı keledi. Sizden osy máseleni sheshýge kómek­tesýińizdi suraımyz», delingen.

Buǵan vedomstvo basshysy: «Na­zar­baev ýnıversıteti», «Nazarbaev zııat­­­kerlik mektepteri», «Nazarbaev qory» mártebesi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń (bu­dan ári – zań) 4-babynyń 2-tarmaǵyna sáı­kes zııatkerlik mektepter bilim berý qyz­metin, onyń ishinde qosymsha bilim berý salasynda júzege asyrý maqsa­tynda qurylatyn derbes bilim berý uıymy sanalady. Zańnyń 10-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes oqýǵa qabyldaý qaǵı­dalaryn derbes bekitedi. Osyǵan baılanysty barlyq suraq boıyn­­­sha «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU-ǵa habarlasýdy usynamyz», dep jaýap qatypty.

Grant bólinisine aralasa almaıdy

Mınıstr A.Aımaǵambetov – NZM-degi granttardy taǵaıyndaý jó­nin­degi komıssııanyń tóraǵasy. Sonda bul tór­aǵalyq túkke turǵysyz bolǵany ma?

Buǵan mınıstrliktiń óz ýáji bar: «Biz kópshilik­tiń jaǵdaıdy túsin­beı­­ti-
nin jáne NZM mektepteri mınıstrlikke baǵynysty dep sanaıtynyn kórip otyrmyz. Osy oraıda «NZM» DBBU-nyń to­lyq der­bestigin qamtamasyz etetin arna­­ıy
­zań bar ekenin eske salǵymyz ke­­le­di. Iаǵnı NZM mektepteri Oqý-aǵar­­tý mınıstrligine baǵynbaıdy. Sáı­ke­sinshe, tilder bólinisinde kvota bólý, synyptardy jabdyqtaý, jańa mektepter ashý máselelerin mı­nıstrlik emes, Qamqorshylyq ke­ńesi sheshedi. Túsindiretin bir ǵana má­sele bar. Dáli­rek aıtqanda, mınıstr grant­tardy ta­ǵaıyndaý jónindegi ko­mıssııanyń tór­aǵasy ekeni tarıhı túrde qalyptasqan, alaıda onyń sy­nyptarǵa qabyldaý, synyptardy jı­naqtaý jáne ony ashý saıasatyn anyq­taýǵa quqyǵy joq. Sondyqtan tór­aǵa qyzmeti qaıta qaralady. Negizgi she­shim­derdi qabyldaıtyn adamdar konkýrs komıs­sııasyna tóraǵalyq etýi kerek», dep jaýap berdi olar.

Iаǵnı mınıstr granttardy ta­ǵa­­ıyn­daý jónindegi komıssııanyń tór­aǵasy bola tura grant sanynyń bóli­nisine aralasýǵa quqy joq. Al «Nazarbaev zııatkerlik mektepte­ri» derbes bilim berý uıymynyń bas­shysy Kúlásh Shám­shıdınovadan ázirge jaýap joq. О́ıtkeni ata-analar oǵan da arnaıy hat jazypty. Biz de osy uıym­nyń baspasóz qyzmetine habarlama jó­nelt­tik. Oqy­ǵanymen, keri baılanys bol­mady.

Endi sóz basyndaǵy úlken máse­le kó­terip jylaǵan kishkentaı keıipkeri­miz­­ge oralaıyq. О́zin Sabyr Shyńǵys Marat­uly dep tanystyrǵan oqýshy: «Qyr­­kúıektiń 14-inen beri kún saıyn saǵat 6-dan turyp daıyndaldym. Test tap­syryp 1 172 upaı jınadym. Tizimde 112-orynda turmyn. Orys tobyna tús­ken­derdiki menikinen 50-60 upaıǵa tó­men. Osylaı ǵoı, jartylaı orys, jar­ty­laı qazaq 1 126 upaımen mynaý mek­tep­­ke túsedi de, men 1 172 upaımen tú­­­se al­maımyn. Ne úshin Qazaqstan­da qa­­­­zaq­­tardy mazaqtaıdy?», dep jylap ji­­ber­di. Onyń «mazaqtaıdy» dege­ni «ma­­­zaq qylady» degendeı estiledi eken.

Túıin

Talapshyl talapker, ozat oqýshy Qazaqstanda turyp qazaqsha oqyǵysy kelgeni úshin zııatkerlik mektepte oqý múm­kindiginen qaǵylyp tur. Ádi­let­­sizdikten saǵy synǵan zııat­­ker urpaq­­tyń erteń bilim nárin she­tel­diń paı­dasyna, ekonomıkasyna jum­sama­syna kim kepil? Biz eldiń ál-aýqa­tyn kóteretin ózimizde óndiristiń joq­ty­ǵynan shıkizattarymyzdyń ­jyl­­­dar boıy shetelderge sý tegin ketkenin qa­zir ishimiz ashyp aıtyp júrmiz. Aqyl-oı – eń qundy «shıkizatymyz». Ony suraýsyz satý – bardan aıyrylý ǵoı. Sony qazirden uǵynsaq, qane­kı. О́ıtkeni ult kóshbasshysy Álıhan Bókeıhanuly «Bala qaı tilde bilim alsa, sol elge qyzmet etedi» demep pe edi. Bul dáıeksózge de «eskiniń sózi» dep argýment aıta­tyndar tabylar. Olaı bolsa, bir nárseni eske salǵymyz keledi: elimizdiń qoldanysyndaǵy «Bilim týraly» zańynda barlyq bala óziniń qandaıda bir ereksheligine, oqytý tiline, áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan, sapaly bilim alýǵa quqyly ekeni jazylǵan.

Sońǵy jańalyqtar

«Bir juldyz bolyp qalam men»

Rýhanııat • Keshe

Kenııanyń kóz jasy

Ádebıet • Keshe

Zaýyt súzgileri aýystyryldy

Qazaqstan • Keshe

Arystanmen arbasý

О́ner • Keshe

Dollar qymbattady

Ekonomıka • Keshe

Uqsas jańalyqtar