Biz ádiletti qoǵam qura aldyq pa? Naqty «bylaı» dep jaýap berý qıyn suraq. Desek te kópshilik aıtyp júrgendeı, «ádiletti qoǵam qura almaǵan sekildimiz», degen ún ishki saraımyzdy udaıy kerneıdi de turady. Demek, bizdiń qoǵamda ádil adamdarǵa qaraǵanda ádiletsiz adamdardyń kóp bolǵany da. Ádiletsiz adamnyń qolynan ádiletsiz qoǵam qurý ǵana keledi. Mundaı qoǵamda las is-áreketterge baryp ómir súrýge, qaraýlarǵa ómirdiń ıgilikterin barynsha kórýge múmkindik molynan beriledi de, kerisinshe adal adamdardyń tynysy tarylyp, ekinshi satyǵa ysyrylyp tastalynady.
Qoǵamda ádiletsiz adamdardyń kóp bolýyna birinshi kezekte bıliktiń ádiletsizdigi tikeleı áser etedi. Bıligi ádiletsiz elde eshqashan taza, ashyq, ádiletti qoǵam qalyptaspaıdy. Bul jaǵdaı túptep kelgende adamdardyń minez-qulqyna, otanshyldyq rýhyna, eline degen qurmeti men mahabatyna keri áserin tıgizedi.
Ádiletsizdi kim úlgi tutsyn, onyń sózin kim tyńdasyn? Qur sózben aqyl aıtyp, jol kórsetkennen góri ispen úlgi bolyp, baǵyt-baǵdar berý utymdy, ózin ózi aqtaıtyn úrdis. Biz áli kúnge jurtty naqty isimizge súısindirip ózimizge tartý arqyly emes jalań uran, bos sózben úıirip, alǵa jetelegimiz keledi. Oǵan kim eredi?
Qaı memleket bolsyn ózi qurǵan qoǵamdy izgilendirýdi, ádiletti etýdi basty murat sanaıdy. Osy oraıda eldiń yntymaǵyna, qoǵamdy dendegen túrli keselden aryltýǵa tikeleı yqpalyn tıgizetin adamı ustanymdardyń, qaǵıdattardyń, ımandylyq qundylyqtarynyń, jekelegen tulǵalardyń kóz súısindirer, jan tebirenter is-áreketteriniń orny bólek. Sondyqtan adamı qundylyqtardyń keńinen dáriptelýi, izgilik, qaıyrymdylyq sharalarynyń meıilinshe kóptep uıymdastyrylýy, qoǵamymyzdaǵy jarasymdy qarym-qatynastardyń jıi nasıhattalyp, únemi úlgi-ónege retinde kórsetilýi basym baǵyttardyń biri retinde qolǵa alynýy asa mańyzdy.
Búgingi qoǵamymyzda qylmys ataýlynyń túr-túri kózge shyqqan súıeldeı bolyp jıi kórinis beredi. Urlyq, tonaý, aldap-arbaý, bopsalaý, zorlaý degen jaǵymsyz jaǵdaıattar ómirimizdegi úırenshikti iske aınalyp, bularǵa degen tózbeýshilik sezimi múlde joıylyp ketkendeı kórinedi. Onyń ústine, zańdy túrde qylmys sanalmaǵanymen adamdyq qadir-qasıetke kereǵar keletin jat qylyqqa, jırkenishti is-áreketke sanaly túrde baratyn, onysyn áleýmettik jeliler arqyly qymsynbaı, «mynaýym uıat bolady-aý» demeı, aıarlyqtyń neshe atasyn jasaıtyn zamandastarymyz da kóbeıip ketti. Munyń barlyǵy túptep kelgende ómir súrip otyrǵan ortamyzǵa degen jaǵymsyz kózqaras qalyptastyryp, qoǵamymyzdyń jarqyn, jaqsy tustaryn, keleli ister men ónegeli sıpatyn kólegeılep, búrkemelep tastaıtyny qynjyltady. Osy oraıda, joǵaryda aıtqanymyzdaı, jaqsy men jamandy aıyra bilip, óziniń adal bolmysymen, ádiletti is-qımylymen talaıǵa úlgi bolyp júrgen otandastarymyzdy jarqyrata kórsetý, keńinen nasıhattaý isine memlekettik turǵyda kóńil bólýdiń ýaqyty ábden jetken sekildi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq quryltaıdyń I otyrysynda sóılegen sózinde:
– Jalpy, ádildik – árqaısymyzdyń boıymyzda bolýǵa tıis qundy qasıet. Ádiletti Qazaqstandy quramyz desek, «ádildik joly – eń qıyn jol» ekenin umytpaýymyz kerek. Zań ústemdigin ornata almaǵan el túbinde qurdymǵa ketedi. Biz barlyq salada bárine birdeı múmkindik beretin naǵyz ádil qoǵam qurýymyz kerek... – dedi. Prezıdenttiń osy sózinen elimizdiń aldynda asa úlken is – ádiletti qoǵam qurý mindeti turǵanyn anyq kóremiz.
Qoryta aıtqanda, ádiletti qoǵamnyń qurylýy ádil bılik pen adaldyqty tý etken halyqtyń birlesken is-qımylyna tikeleı baılanysty. Elimizde buǵan qajetti barlyq alǵysharttar da, múmkindikter de bar. Osy alǵysharttar men múmkindikterge jol ashyp berip otyrǵan búgingi kezeńniń qadirin bilip, oraıy kelip turǵan ońtaıly isterdi el ıgiligine aınaldyrý – ózin-ózi qurmetteıtin, baǵalaıtyn halyqtyń qolynan keletin is ekenine kúmánimiz joq.
