Ortalyq Azııa elderin alańdatatyn máseleler de birdeı. Belgili bir halyqaralyq máselede, eń aldymen, aımaqtyq ustanymdy qalyptastyryp alyp sheshim qabyldaý – Ortalyq Azııa elderiniń kóp vektorlyq saıasatyn nyǵaıtady.
Sammıtte budan basqa da mańyzdy sheshimder qabyldanǵany belgili. Sonyń biri – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Túrikmenstan dostyq, kórshilik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimshartqa qol qoıý máselesi talqylanyp, oǵan qatysty prosedýralar bastalyp ketti. Sonymen qatar 2022-2024 jyldarǵa aýmaqtyq yntymaqtastyqty damytýdyń jol kartasy jáne Ortalyq Azııaǵa arnalǵan «Jasyl kún tártibi» aımaqtyq baǵdarlamasy maquldandy. Bul da kópjaqty yntymaqtastyq turǵysynan óte paıdaly. Erekshe aıta keterligi, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń О́zbekstan jáne Qyrǵyzstan basshylarymen ótkizgen kezdesýi de mańyzdy. Ásirese jaqynda ǵana О́zbekstanda oryn alǵan Qaraqalpaqstan oqıǵasyna qatysty qazaq-ózbek qarym-qatynasy týraly sarapshylardyń túrli pikirleri shyqty. Degenmen biz bul synnan tabysty túrde attap ótkenimizdi aıtýǵa bolady.
Sonymen qatar Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Sholpan-Atadaǵy Muhtar Áýezovtiń mýzeı-úıine barýynyń, kitabyna qol qoıýynyń sımvoldyq máni bar. Qazaq pen qyrǵyz ultynyń san ǵasyrlyq dostyq pen baýyrlyǵyn dáleldeıtin sony qadam dep baǵa bere alamyn.
Osylaısha, qazir halyqaralyq arenadaǵy shıelenisken jaǵdaıda Ortalyq Azııa elderiniń arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nyǵaıýy – óte jaqsy úderis. Bul baǵytta belgili tabysqa qol jetkizdik. Taǵy da bir astyn syzyp aıtatyn jaǵdaı, qazirgi aqparattyq soǵystyń órship turǵan shaǵynda Qazaqstan Prezıdentiniń Ortalyq Azııa elderine ortaq telearna nemese habar taratatyn ortaq ınternet saıt ashý, ıaǵnı ortaq aqparattyq óristi qalyptastyrý jónindegi bastamasy da óte mańyzdy.
Bolashaqta Ortalyq Azııa basshylarynyń kezdesýlerine aýmaqtan tys memleket ókilderin qatystyrý isi de qarastyryldy. Mysaly, Reseı men Qytaı erekshe atap ótildi. Munyń óz mańyzdylyǵy bar Ortalyq Azııa elderine ortaq sýbektilik kerek. Biraq bul áýeli syrtqy eldermen árekettesý úshin kerek. Sondyqtan bul iste eshqandaı qaıshylyq joq. Keleshekte Ortalyq Azııamen kórshiles elderden basqa strategııalyq mańyzy bar Japonııa, Túrkııa, Úndistan, AQSh sekildi memleketterdiń basshylary qatyssa, ózindik paıdasy men ishki logıkasy bar dep oılaımyn.
Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Kemeluly Ortalyq Azııa elderiniń ǵylym jáne bilim salasyndaǵy ıntegrasııasy jóninde mańyzdy bastamalar usyndy. Onyń biri Ortalyq Azııada ortaq joǵary bilim keńistigin qalyptastyrý týraly deklarasııaǵa súıene otyryp Qazaqstandaǵy aldyńǵy qatarly bilim ordalarynyń kórshiles elderde fılıalyn ashýǵa daıyn ekenin tilge tıek etti. Mysaly, Bishkekte Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń fılıaly ashylǵanyn atap ótti. Sonymen qatar aýmaq elderiniń ǵylym akademııalary arasynda da ortaq zertteýler ótkizip, ǵylymı eńbekter daıyndaý maqsatynda ǵylymı baılanystardy nyǵaıtý bastamasy alǵa tartyldy. Arhıv qujattaryn ózara almasý úshin ortaq onlaın platforma jasaý bastamasy da kóterildi. Osylaısha, ǵylym men bilimniń ıntegrasııadaǵy mańyzyna erekshe toqtaldy.
Tımýr KOZYREV,
saıasattanýshy
