Cóz soıyl

Ázil - ospaq, syn - syqaq Aýylda ómir «tamasha» Erkindik tıdi ózime, Táýeldi emen eshkimge. Sondyqtan maǵan bári bir, Tańerteńniń, keshtiń de. Oıanamyn asyqpaı, Ábden uıqym qanǵasyn. Bastalady «jumysym» Teledıdar janǵasyn. Azdyq etip tórt kanal, Qoıǵyzdym «Otaý TV»-ny. Táýlik boıy kórseń de, Qaltany qaqpas shyǵyny. Bir kanaldy qosyp ap, «Maldy jaıyp, baǵamyn». Arasynda bir dorba, Shemishkeni shaǵamyn. Qoıyp basqa kanaldy, «Astyqty da oramyn». Shirenip jatyp dıvanda, «Pepsı-Kola» soramyn. Jumys qaldy jaıynda, О́mir tapty úılesim. Qalaýymsha kóremin, Koreı, túrik kınosyn. Aýylda ómir «tamasha», Keńge saldyq arqany. Sanamyzǵa kirmeıdi, Jatsa da shyǵyp talqany. Saýdadan shyqty bir shataq Jemisterdi baýdaǵy, Balyqtardy aýdaǵy, Sórelerge shyǵaryp, Qyzdyryp qoıdyq saýdany. Kerýen jolyn taǵy ashtyq, Tarbaǵataı taýdaǵy, Qaraótkeldiń bazary, Qazaqstan aýmaǵy... Janarymyz sýlanyp, Dabyl qaǵyp shýladyq. Oıynshyqtan, jemisten Jatqandar bar ýlanyp. Saýdadaǵy shataqtyń Nátıjesi ketti býlanyp, Moıyndamas kinásin Saýdager alǵan qýlanyp. * * * Oıynshyqtar «qashty» sóreden, Jemister bitti týralyp. Qoıshybaı ShÁNIEV. Soltústik Qazaqstan oblysy. Mundaı da bolady Mereıtoıyn atap ótken bir aǵamyz qudasyna: – О́tkendegi syılyǵyńa rahmet, kezinde saǵan bergen shapanym ózime qaıta aınalyp kelipti, – depti. * * * Úılený toıyndaǵy jaǵdaı: «Toıdyń naǵyz qyzǵan shaǵynda qonaqtardyń jartysynan kóbi oryndarynan turyp, úıdi-úıine tarap ketedi. Sóıtse, súıikti serıaldarynyń ýaqyty kelip qalǵan eken...» * * * «Bir asaba jigit úılenipti. О́z toıyn ózi basqaryp, ózi betashar aıtyp, ózi án salyp, ózi fokýs kórsetip, ózi bılep, kádimgideı aqsha taýypty». * * * Jumysyna qatty berilgen jol polısııasynyń qyzmetkeri tún ishinde uıyqtap jatsa da túsinde qyzmetin umytpaıdy eken. Onyń ol jaǵdaıyna áıeli de ábden úırenip alypty. Keı túnderde uıqysyrap jatyp taıaǵyn qolyna ala salyp ornynan atyp turady eken. Sol kezde kúıeýiniń syryna qanyq áıeli pogondy jaryn oıatpaǵan kúıi: – Janym, jata ǵoı. Áýre bolma, ol bos KamAZ, – dep jatqyzyp qoıady eken. Aýyldyń aıtqyshtary Aısa men Qaranoǵaı Bul 30-jyldarǵy oqıǵa deıdi biletinder. Torǵaılyq Aısa men aqtóbelik Qara­noǵaı degen kisi kezdesip qalyp: – Ne jańalyq? – deıdi Qaranoǵaı. – Depýtat saılaıyq dep jatyrmyz, Qarasaev, Bogdanov degenderdi, – deıdi Aısa. – Olaryń erteń-aq halyq jaýy bolyp shyǵady ǵoı áli, – deıdi Qaranoǵaı. Aısa: – Sen ne dep tursyń, halyq qalaýlylaryn halyq jaýy deseń, ózińniń qaıdan shyǵatynyńdy bilesiń be? – dep ony qorqytady. «Saqtyqta qorlyq joq» degen, Qaranoǵaı: «Qoı, shynymen aıtyp qoıyp, masqara bolyp júrermin», – dep úıine aparyp qonaq etip, bir shyny araq quıady. Arada kóp ótpeı-aq Qarasaev pen Bogdanov halyq jaýy atanyp, ornyna basqa adam saılanady. Aısa men Qaranoǵaı taǵy jolyǵysyp qalady. Sonda Qaranoǵaı Aısaǵa qýlana qarap: – Aıseke, sen endi eki jarty keltir, – depti. Aısanyń aǵaıyny Birde asyryp aıtýdan aldyna jan salmaıtyn Aısekeńniń aǵaıyndarynyń biri – kólik júrgizýshi Asqar: – О́zender tasyp, aǵyl-tegil bolyp jatqan jazǵyturymǵy mezgil edi. Tereń sýdan aǵyzyp óte shyǵyp, mashınamdy úıdiń qasyna qoıyp, qaıta shyqsam, mashına qoraby tolǵan adam... “Bular ne istep jatyr?” dep qastaryna barsam, bári jabylyp balyq jınap júr... Sóıtsem, ótkelden ótken kezde sýǵa batqan qorap balyqqa tolyp shyqqan eken ǵoı... – depti. Saqtyq Qudamyz Dosan degen kisi qartaıǵan shaǵynda qysy-jazy tońyp aýyratyn boldy. Sol kisi bir kúni kempirine: – Eger men ólip qalsam, ústime qara tonymdy jaba salshy, – deıdi. – Nege? – dep tań qalady kempiri. Sonda ol kisi: – Tońyp qalamyn ǵoı, – depti. Kezekte Ataqty halyq aqyny Nurhan Ahmetbekovtiń Málikzada degen aqyn uly bolǵan. Sol kisiniń áıeli Turaǵal kelinimen dúkende kezekte tursa, taǵy bir kelini kelipti. Qasyndaǵy kelini jańa kelgenine: – Al, kezekke tura qal! – deıdi. Anaý qysylyp: – Oı, apaıdyń atyn aıtyp qoıdyń ǵoı, – dese, qasyndaǵy kelini: – Mundaıda sen ne der ediń? – depti. Sonda ekinshisi: – О́zimiz enemizdiń atyn atamaımyz. “Stoı!”– deımiz, – dep, ún-túnsiz kúlmeı tura beripti. Tonnyń jazasy Moldekeń qońyr kúzde jolǵa shyǵyp, kún sýytyp ketse qajet bolar dep arbaǵa tonyn sala salsa kerek. Arba oıly-shuqyrly jerlerde teńselip soqqan kezde tonnyń bir jeńi salbyrap túsip kete beripti. Qaıta-qaıta túzep qoıady, qaıta-qaıta túsip ketedi. Ábden yzaǵa býlyqqan Moldekeń: “Túskiń kep kele jatyr eken, túskendi kórseteıin men saǵan!” – dep tonnyń salbyrap kele jatqan bir jeńin kesip alyp, laqtyryp jiberipti. Serikbaı OSPANULY. QOSTANAI. Qashan appaq  atanamyz? Jaratqan tirshilikti jaratqanda, Túrli-tústi boıaýdyń Aǵyn, kógin, Jurtqa taratqanda, Qazekeme qarasy qalsa kerek. Bizde aq, sary, sury da joq, Bári qara! Baýyrym-aý, Senbeseń aınalańa qara, Shal, kempir, qyz, bala tutynǵan Zatymyzǵa deıin qara. Mysal kerek pe? «Qara shańyraq», «Qara dombyra», Qara kúzde qarasha úıde qara – Kempir qalyp ketip, Balasy Qosshyǵuldy izdep, Zarlap otyrady. Muny kórip janyń aýyryp, Kózden jasyń parlap otyrady. Alysqa barmaı, qara óleńdi-aq alaıyq, Negizi, bizge osy «laıyq» – «Qara shal», «Qara bala», «Qara qyz!» Qara bala qara qyzdy izdep, Qaı jerlerge barmaıdy, Qyz moıynyn da burmaıdy. Sosyn bala: Qara qyz «Bizge de bir qarańyz» dep, Sońynan qalmaıdy. Soǵan qaraǵanda, bizge tústi boıaý jetpegen. Jaıbasarlyqqa salynyp júrgenimizde, Jaratqan «obedke» ketip, Netip, Bizdi qara boıaýmen eptegen. Mynany qara: Bıimiz ben ánimizge deıin qara: «Qara jorǵa», «Qarabýra», «Qara torǵaı!»... Yrymǵa aq tappaısyz, Oıbaı-aı, bári qara. Qaranyń júrmeıtin jeri bar ma? Mas-qa-ra! Kınomyzda: Qulaǵan úıdiń ishinde jylaǵan qara bala otyrady. Qısyq ıtarbaq, Qara nar bozdaıdy. Qaıǵyńdy qozǵaıdy. Qumnan syqyrlaǵan arba shyǵa kelip, Standart! Ishinde qara shapandy qara shal otyrady. Tipti bolmasa, Qara buryshta eki-úsh kisi iship otyrady. Gazetimizde: «Qara maqala» – Sottalǵandar men sottan aman qalǵandardy jazyp jatady. Júz jylǵy, «Qara taqyrypty» qazyp jatady. Árıne, janyńa batady. Telearnalarymyzda: Aınala atys, Aınalaıyn, batys! Qara kıimdiler men qara kózildiriktiler, Birin-biri atyp jatady. О́lse de meıli ǵoı, «Oq» tıse de, Qısaıyp, qyzyqtarǵa batyp jatady. Biz qaraǵa qumarmyz, Sonda neni utamyz? Al kórshilerimiz adamdaryn aqqa teńep, Maqalasyn Madrıdke balap jatady. Maqtasyn maqtap, Júzimin júz saǵat kórsetedi. Sóıtip ózi týraly, Túsinigińizdi ózgertedi. Qalasyn qoıyp, kóshesin maqtaǵandar da jeterlik. Endi buǵan ne delik? Áne, fakti! Bizde barlyǵy da qara, qara taqyr, Bul ne qylǵan zamanaqyr?! Maqtasaq, bizde aq joq pa, Anasynan artyq týǵan Ul ne qyz joq pa?! Jerimiz jer sharynda toǵyzynshy oryn, Qazbalarymyz da jeterlik, Al isimiz kisi kúlerlik, Aınalamyzdyń bári qara bolǵan soń, biz qaıda baramyz? Qara «túnekte» sıpalasyp, Bir-birimizdi áreń tabamyz. Aıtyńyzshy, siz, Sonda biz, Qashan jaryqqa shyǵyp, Appaq qazaq atanamyz? Eralhan JYLQYAIDARULY. Ońtústik Qazaqstan oblysy. «Kózjumar» Meniń bir aýrýym bar. Ol tósekke jaıǵasqan soń mindetti túrde kitap oqýym kerek. Qasıetim – eshqandaı kitap, jornal tańdamaımyn. Álippeden bastap, ári qaı tilde jazylsa da bári bir. Qolyma ustap qarap jatsam boldy, eki mınótten soń qor ete túsemin. Onyma úıdegiler ábden úırenip alǵan. Basym jastyqqa tıisimen: «Áı, meniń «kózjumarymdy» ápershi desem, úıdegiler qolyna ilingen jazýy bar «dúnıeni» ustata salady. Biraq, keıingi kezderi oqıtyn «kózjumarymnyń» syr­tyna qaraıtyn bolyp júrmin. Nege deısiz ǵoı, aıtaıyn. Qaladaǵy ul oqýyn bitirip, úılengen. Taıaýda hat jazyp páter alǵanyn, kelinniń aıaǵy aýyr ekenin bildirip, kelip ketińder depti. Jemdep otyrǵan toqty­m­­­­dy alyp jetip baraıyn. Qur­qyltaıdyń uıasyndaı eki bólmeli úı eken. Qýanyp jatyrmyz. Kelin men aparǵan «shıkizattan» qýyrdaq jasap máre-sáre boldyq. Sonymen jatatyn mezgil de bolyp, maǵan tósekti tórgi bólmege salypty, jatarda ádettegideı ústel ústinde jatqan bir «kózjumardy» jetekteı kettim. Sodan men sheshinip jaıǵas­qansha kórshi bólmeden bir tasyr-tusyr, tartpalardy ashyp jatqan dybystar estildi. – Myna jerde tur edi ǵoı, kórgen joqsyń ba? – degen kelinniń daýysyn estidim. – Bir jerde jatqan shyǵar, qarasańshy, – dedi bizdiń «noıan». Men «kózjumaryma» qarap jatyp «júrip» kettim. Ertesinde erte turdym. Ulym qala aralatpaq. Jýy­nyp, shaıǵa qanyp alyp, táýir kıimderimdi kıip sy­qıyp aldym. Kelin men jat­qan bólmeni jınastyryp júrgen edi, aıaq asty ulymdy sha­qyryp alyp, ekeýi al kep kúlsin. Azdan soń qolynda kitap bar ulym shyǵyp: – Áke, sizdiń ádetińizdi umy­typ qalyppyn, ana kelinińiz túni boıy izdep tappaǵan, oqyp júrgen kitabyn siz alypsyz ǵoı, – deıdi. – Iá, jaqsy kitap eken, – dep perip qaldym. – Endeshe mine, oqyńyz, – dep aldyma «kózjumardy» tas­taı saldy. Syrtyna kóz salsam, mas­qara, «Sovety beremennym jenshınam» degen badyraıǵan jazýmen bir baqyraıǵan áıeldiń sýreti tur... Lám deýge kúı joq, kelinmen qoshtaspastan sol beti aýylǵa qaıttym. Serik JUMAT. Shyǵys Qazaqstan oblysy. Múıisti júrgizetin Berik SADYR