Qazaqstandyqtar Elbasy N.Nazarbaevtyń M.V.Lomonosov atyndaǵy
Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde sóılegen sózin osyndaı turǵydan baǵalap otyr
Elbasynyń júzege asqan eýrazııalyq jobasy
2014 jyldyń naýryzynda «N.Nazarbaevtyń ómirde júzege asqan eýrazııalyq jobasy. 1994–2014 eýrazııalyq jobanyń 20 jyldyǵyna oraı» kitaby jaryqqa shyqty. Basylymnyń avtory – belgili qazaqstandyq saıasatker jáne dıplomat, EýrAzEQ Bas hatshysy, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Taıyr Mansurov.
2014 jyldyń 22 mamyrynda Astanada EýrAzEQ Bas hatshysy T.Mansurovtyń baspasóz máslıhatynda VII Astana ekonomıkalyq forýmyna akkredıtasııalanǵan BAQ ókilderi úshin «N. Nazarbaevtyń ómirde júzege asqan eýrazııalyq jobasy. 1994–2014 eýrazııalyq jobanyń 20 jyldyǵyna oraı» kitabynyń tusaýkeseri ótedi. Kitapta derekti negizde 1994 jyldyń naýryzynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ-de sóılegen sózi barysynda usynǵan «Memleketterdiń Eýrazııalyq Odaǵyn qurý týraly jobasyn» iske asyrý máselesi jan-jaqty qaralady.
Taıyr Mansurov postkeńestik elderdiń aldynda jańa múmkindikter men kemel keleshekti ashatyn tıimdi ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýdyń ózekti quraly retinde eýrazııalyq jobanyń tarıhı rólin júıeli túrde taldap kórsetken. Basylym qalyń oqyrmanǵa, ǵalymdarǵa, memlekettik basqarý men halyqaralyq qatynastar salasynyń mamandaryna, qazirgi zamanǵy tarıhpen aınalysatyn oqyrmandarǵa arnalǵan.
Kitapta eýrazııashyldyq fılosofııasynyń máseleleri kórinis taýyp, N.Á.Nazarbaevtyń osy jahandyq jobasynyń basty aspektileri jan-jaqty qarastyrylǵan, postkeńestik memleketterdegi ekonomıkalyq yqpaldasýdyń basty kezeńderi saralanyp, olar atalmysh jobanyń ómirge joldama alýyn aıǵaqtaı túsken. Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistikti, Keden odaǵyn, Birtutas ekonomıkalyq keńistikti jáne keleshekte Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý basty nysanaǵa aınalǵan.
Eýrazııalyq yqpaldasýdy ilgeriletý Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń ómirlik isi bolyp tabylyp otyr. Elbasy yqpaldasý bastamalarynyń nátıjeliligine Reseı jáne Belarýssııa prezıdentteri V.V.Pýtın men A.G.Lýkashenkony, sonymen qatar, ózge postkeńestik memleketterdiń kóshbasshylaryn da sendire aldy. Qazirgi tańda olardyń qaıratkerlik qatysýlarynyń arqasynda eýrazııalyq jobasy júıeli túrde ómirge joldama aldy.
Eýrazııalyq jobaǵa 20 jyl tolǵan sátte Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tarıhı máni bar 1994 jylǵy ıdeıasy asa mańyzdy jáne ómirsheńdigin joǵaltpaǵanyn atap ótý qajet. «Tarıh bizge HHI ǵasyrǵa órkenıetti jolmen enýge múmkindik berip otyr. Bizdiń paıymdaýymyzsha, postkeńestik keńistik damýynyń obektıvti qısynyn jáne halyqtyń yqpaldasýǵa degen erik-jigerin beıneleıtin Eýrazııalyq odaq qurý bastamasynyń yqpaldasý áleýetin júzege asyrý sonyń ádis-tásilderiniń biri bolyp tabylady», degen edi MMÝ qabyrǵasyndaǵy dárisinde Qazaqstan basshysy osydan týra 20 jyl buryn.
Sáýlebek BIRJAN.
Údeden shyqqan úderis
Gúlnár MUQATAEVA, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri. Integrasııa ıdeıasyn alǵash ret Elbasy Nursultan Nazarbaev 1994 jyly M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde jarııalaǵan edi. Jıyrma jylda jetilgen oıdyń nátıjesinde osy jyldyń mamyr aıynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qol qoıylady. Osylaısha, 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastap jańa ıntegrasııalyq birlestik – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq dúnıege kelmekshi. Eýrazııalyq odaq arqyly shaǵyn jáne orta bıznes júrgizý úshin jaǵdaılar keńeıip, qarapaıym halyqqa kóptegen múmkinshilikter ashylady, halyqtyń áleýmettik deńgeıiniń ósýine bolashaqta kepil bolýy kútilýde. Mysaly, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń bastamasy bolǵan Keden odaǵy arqyly Qazaqstanda óndirilgen 170 mıllıon quraıtyn zat tutynýshylaryna jetip otyrmyz. Muny eskere otyryp, saıası arandatýshylyqqa nazar aýdarý orynsyz. Keńes Odaǵynyń tarıhta qaldyrǵan izi qazaqtyń áli esinde. Sondyqtan, onyń qazirgi zamanda qalpyna kelip bas kóterýi aqylǵa syıarlyq jaǵdaı emes. Buny, qazaqstandyqtardyń kózi jetip otyrǵandaı, Reseı men Belarýssııa azamattary da jaqsy túsinedi. Egemendigimiz sanamyzǵa sińip, dilimizben birge qaınasqan. Sondyqtan, Keńes Odaǵynyń jandanýy týraly áńgime aqyly durystyń sózine jatpaıdy. Eýrazııalyq ıntegrasııanyń basty maqsaty saıası ózgerister engizý emes, kerisinshe, Qazaqstannyń ekonomıkalyq jaǵdaıyn arttyrý men ındýstrııalyq jáne ınnovasııalyq jańa damý satysyna órletýdi, ekonomıkalyq pragmatıkalyqty kózdeıdi. Ekonomıkalyq ıntegrasııanyń mańyzdylyǵyn bile tura narazylyq týdyrý – Qazaqstan halqynyń birligin joıýǵa aparar jol. Qazaqstan halqynyń aýyzbirshiligi men tutastyǵy quryshtaı berik bolyp turǵanda birde-bir ıntegrasııa men odaqtasý egemendigimizge qaýip tóndire almaıdy. ALMATY.О́mir súrý sapasynyń jaqsaratyny kúmánsiz
Ońǵar SÁLIMBAEV,
Jambyl gýmanıtarlyq-tehnıkalyq ýnıversıtetiniń prorektory,
pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor.
Ýaqyt kerýenine bóget joq. 1994 jyly Qazaqstan jańadan táýelsizdik alyp, áli býyny qatpaǵan memleket edi. Sol kezde Prezıdentimizdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly ıdeıasyn TMD-nyń kóptegen saıasatkerleri túsingen joq jáne baǵalamady. Búgin bul ıdeıa óziniń ómirsheńdigin, ózektiligin dáleldedi.
Elimizdiń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde eýrazııalyq ıntegrasııa taqyrybynda dáris oqydy. Shynynda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq jahandyq ınnovasııalardyń jańa ortalyǵyna aınalýy tıis. Buǵan qosa, biz eki aımaq arasyndaǵy taýar jetkizýshisi ǵana bolmaýymyz tıis. «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq ǵalamdyq ınnovasııalardyń jáne transulttyq shekaralar tartylysynyń jańa ortalyǵyna aınalýy tıis. Bizdiń yqpaldastyǵymyzdyń mańyzdy bóligi oǵan qatysyp otyrǵan árbir eldi álemniń eń damyǵan memleketteri qataryna engizý bolyp tabylady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq barlyq ulttyq memleketter halqy úshin aýyrtpalyq bolmaı, ıgilikke aınalýy tıis. Bizde eýrazııalyq yqpaldasýdyń halyq turmysy deńgeıine, memleket óndirisi men básekege qabilettiligine yqpalyn ólsheıtin ındıkatorlardyń naqty júıesi bolýy qajet. Osyndaı ustanymdardy alǵa qoıý arqyly ǵana biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tartymdylyǵyn qamtamasyz ete alamyz», dep tolyqtyrdy Memleket basshysy óz oıyn.
Elbasy dáriste Qazaqstannyń TMD ishinde alǵashqy bolyp «jasyl ekonomıkanyń» damý strategııasyn qabyldaǵanyn málimdedi. Dáris tyńdaýshylaryna mol maǵlumat, úlken serpilis berdi. Halyqaralyq sarapshylardyń paıymdaýynsha, 2030 jylǵa qaraı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs elderine ákeletin jalpy tabysy 900 mıllıard dollar kóleminde bolady. Búgingi tańda álemniń 111 memleketi qazaqstandyq daıyn ónimdi alýda. Bilim berý salasynda da mańyzdy ózgerister júrip jatyr. Álemniń jetekshi joǵary oqý oryndarynda 20 000-ǵa jýyq qazaqstandyq oqıdy. Baǵalardyń tómendeýi men eńbekpen qamtylǵan azamattardyń artýyna baılanysty ekonomıkalyq ıntegrasııa biryńǵaı keńistiktegi ómir súrý sapasyn jaqsartatynyna biz senemiz!
Jambyl oblysy.
Senimdi bekite tústi
Bıbinur ÁLIPBAEVA, O.Turmaǵanbetuly atyndaǵy Jańaózen munaı jáne gaz kolledjiniń dırektory, Y.Altynsarın atyndaǵy medal ıegeri, Bilim berý isiniń úzdigi jáne qurmetti qyzmetkeri. Elimiz qazir Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq dep atalatyn úlken birlestik tabaldyryǵynan attaǵaly tur. Osydan 20 jyl buryn bizdiń Elbasymyz N.Nazarbaev bastamasymen ómirge kelgen bul ıdeıa qazir naqtylyq sıpatqa enip keledi. BAQ betterindegi ártúrli pikirler men paıymdardy oqı júrip, biraz jyl dúdámal oıda júrgenimdi jasyra almaımyn. Biraq, álemdegi kúrdeli áleýmettik-ekonomıkalyq ahýal, daǵdarys pen jahandaný qubylystary bizden jaıbaraqattyqty emes, tas túıin daıyndyqty qajet etedi. Biz Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq ıdeıasynan osy daıyndyqty, ózgelermen básekege qabiletti bolý úshin kórshilermen terezesi teń dárejede odaqtasý qajettigin ańǵaramyz. Elbasy odaq quramyndaǵy árbir el óz táýelsizdigin saqtaıtyndyǵyn, eshkim eshkimniń saıası máselesimen aınalyspaıtyndyǵyn, tek ekonomıkalyq turǵyda birige qyzmet etetindigin aıtty. Máskeýdegi M.Lomonosov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtette oqyǵan «Eýrazııalyq odaq ıdeıasynan – eýrazııalyq ıntegrasııanyń jańa perspektıvalaryna» atty dárisinde osydan 20 jyl buryn aıtqan ıdeıasynyń ýaqyt aǵynymen birge joǵalyp ketpeı búginge deıin pisip-jetilgendigin, naqty qurylǵan soń álemdik deńgeıde kóshbasshylyqqa umtylatyndyǵyn jarııa etti. Qazaqstan múshe bolǵan odaq álemniń aldyńǵy qatarly elderiniń leginen tabylyp jatsa, ol súısinerlik is. Ekonomıkalyq yqpaldasýdyń halyqtar arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy tereńdete túsetindigin aıtqan Elbasy, odaq quraýshy úsh memleket turǵyndary bir-biriniń tarıhyn, ádebıetin, tilin oqyp-úırenýi qajettigin alǵa tartty. Osy oraıda, qazaq tili Reseı jáne Belarýs elderinde oqytylyp jatsa, nur ústine nur bolar edi. Elbasynyń reseılik ǵalymdar aldynda oqyǵan dárisi – keń dúnıe ótinde kórshilermen kóńil jarastyryp, aralas-quralas tirlik etýden utylmaıtyndyǵymyzdy naqtylaı tústi. Mańǵystaý oblysy.Baspaldaq bastaýyna aınalǵan dáris
Bolat SERIEV,
zańger ǵalym.
Ústimizdegi jyldy eýrazııalyq ıntegrasııa úderisi úshin mańyzdy jyl dep ataýǵa bolady. Bir jaǵynan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq (EAEO) qurý ıdeıasy eki onjyldyqty artqa tastap qıyn joldardan ótti, ekinshi mańyzdy aspekt dál osy jyly eýrazııalyq ıntegrasııa jańa sapaly kezeńge ótýde. Integrasııa (integration) — jeke elementterdi birtutas bútinge biriktirý degen uǵymdy bildiredi.
Mine, osy taqyrypqa oraı Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Reseı Federasııasyna jumys sapary barysynda M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ-de bolyp, onda «Eýrazııalyq odaq ıdeıasynan – eýrazııalyq ıntegrasııanyń jańa perspektıvalary» taqyrybynda dáris oqydy.
Eýrazııalyq ıntegrasııanyń ózektiligi men kópqyrlylyǵyn atap óte otyryp, Elbasy osydan 20 jyl buryn usynylǵan EAEO-ny qurý tujyrymdamasy osy elderdiń barlyq azamattaryna jaqyn ári tanys shyndyqqa negizdelgenin atap ótti. Bul – ortaq tarıh, ózara ekonomıkalyq tartymdylyq, mádenıetterdiń tyǵyz ózara baılanysy men adamdardyń jaqyndasýǵa umtylysy.
Biz «Qazaqstan-2030» Strategııasyn merziminen buryn júzege asyrdyq jáne endi óz aldymyzǵa jańa – HHI ǵasyrdyń ortasyna qaraı álemdegi eń damyǵan 30 eldiń birine aınalý maqsatyn qoıdyq, dep nyq sheshimderdi negizge aldy. 2009 jyldan beri Qazaqstannyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistik jáne Keden odaǵy áriptesterimen taýar aınalymy 88 paıyzǵa artyp, 24,2 mıllıard AQSh dollaryna jetti. Úlken úsh memleketti – Qazaqstan, Belarýs jáne Reseıdi biriktiretin Keden odaǵy 2011 jyldan bastap qana jumys istep keledi. Keden odaǵy memleketteri arasyndaǵy birlesken shekaralar bizdiń elderimizdiń azamattary kedergisiz kesip ótý úshin, júkter men taýarlar, valıýta qarjylaryn alyp ótý úshin móldir bolyp keledi.
Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı Birtutas Keden kodeksin qoldanyp, ózderiniń makroekonomıkalyq saıasattaryn úılestirip otyr. Bul kodeks úsh memlekettiń taýar aınalymy, ónim shyǵarý múmkindigi, salyq saıasaty degen sııaqty máselelerdi toptastyratyn quqyqtyq akt bolmaqshy. Reseı Qazaqstannyń asa iri saýda áriptesi ekendigin atap óte otyryp, ótken jyly bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy taýar aınalymy 24 mıllıard dollardy quraǵandyǵyn jáne munyń Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń arqasynda bolǵandyǵyn atap ótti.
Elbasy «Senim, teń quqyqtylyq jáne ózara tıimdilik qaǵıdattaryna negizdelgen ol eýropalyq jáne azııalyq ólshemderdi qosa alǵan bolar edi», dep oıyn túıindedi.
Almaty oblysy.
Integrasııa ıgiligi
Elbasymyzdyń M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde eýrazııalyq ıntegrasııa týraly sóılegen sózin biz ýnıversıtettiń №5 jataqhanasyndaǵy bólmemizde teledıdardan tyńdadyq. Erekshe áser etkeni sonshalyq, ýaqyttyń qalaı ótkenin bilmeı de qalyppyz. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń elimizdi bolashaqta zor tabystar men jeńisterge jetkizetinin Prezıdentimizdiń naqty mysaldardy keltire otyryp aıtqan sózderi arqyly uǵynǵandaı boldyq.
Bıylǵy jyldyń 29 naýryzynda Memleket basshysynyń Eýrazııalyq odaq ıdeıasyn usynǵanyna 20 jyl toldy. Ol kezde men áli dúnıege kelmegen bolatynmyn. Osy dataly kún qarsańynda buqaralyq aqparat quraldarynda Elbasynyń Eýrazııalyq odaq ıdeıasyna qatysty maqalalar, suhbattar kóptep jarııalana bastady. Sóıtip, Prezıdentimizdiń osydan 20 jyl buryn Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde oqyǵan dárisimen tanysý úshin Almatydaǵy Ulttyq kitaphanaǵa bardym. Elbasynyń sóılegen sóziniń tolyq nusqasy «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 1994 jylǵy 30 naýryz kúngi nómirinde jarııalanǵan eken.
Prezıdentimiz sol kezdegi sózinde «Bizdiń elderimizdiń eriktilik pen teń quqyqtylyq qaǵıdattarynda qalyptasqan jańa memleketaralyq birlestigi negizindegi ózara qarym-qatynastyń sapalyq jańa deńgeıine aýysý qajettiligi pisip-jetildi. Ondaı birlestik Eýrazııalyq odaq bola alar edi», – dep atap ótipti. Memleket basshysynyń kótergen Eýrazııalyq ıntegrasııa bastamasy endi júzege asqaly otyr. Bul máselelerde ótken jıyrma jyl ishinde kóptegen iri de asa aýqymdy ister atqarylǵanynan habardarmyz.
Elbasymyz Máskeý memlekettik ýnıversıtetindegi sóılegen sózinde elimizdiń Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistik pen Keden odaǵy jumys isteı bastaǵan tórt jyl aralyǵynda taýar aınalymy 88 paıyzǵa artyp, onyń kólemi 24,2 mıllıard dollarǵa jetkenin keltirdi. Bul ıntegrasııalyq baılanystardyń nátıjesi bolyp tabylady. Sebebi, kez kelgen eldiń damýy ıntegrasııaǵa tikeleı baılanysty. Al ıntegrasııalyq yntymaqtastyq básekelestikke qabilettilikti arttyrýǵa yqpal etedi.
Prezıdentimiz, sondaı-aq, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń taıaýdaǵy kezeńderde damý strategııasyndaǵy basymdyqtardy qarastyrýdy jáne mańyzdy sol basym baǵyttardy da atap ótedi. Olar – ınnovasııalyq tehnologııalyq serpilis úshin arqaýlyq jaǵdaılar qalyptastyrý, Odaqty jalpyulttyq ınfraqurylymnyń ozyq býynyna aınaldyrý, jalpyeýrazııalyq-ekonomıkalyq negizinde shaǵyn jáne orta bıznesti quryp, ony damytý.
Qazaqstan basshysynyń sóılegen sózi óziniń mańyzdylyǵymen stýdent jastar tarapynan úlken qoldaýǵa ıe boldy dep aıtýymyzǵa ábden bolady. О́ıtkeni, elimizdiń jan-jaqty damýy ózara yntymaqtastyq pen yqpaldastyqqa baılanysty.
Eńlik JAKÝLINA,
Ál-Farabı atyndaǵy
QazUÝ stýdenti.
