Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jalpy, Shyǵys Qazaqstan oblysynda 787 mektepke deıingi uıym bolsa, onyń 354-i balabaqsha, 433-i shaǵyn ortalyq. Sonymen qatar 650 mektep, 78 kolledj bar.
Oblystyq bilim salasynda sapany qamtamasyz etý departamentiniń basshysy Zeınep Mahsutovanyń aıtýynsha, departament bilim berý uıymdarynan shyǵatyn resmı qujattarǵa apostıl qoıý jáne bilim berý qyzmetimen aınalysýǵa lısenzııa berý sekildi qyzmet kórsetedi. Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta lısenzııa alý boıynsha 60 ótinish tússe, onyń 16-sy ǵana qanaǵattandyrylǵan. Demek ótinishtiń basym bóligi jaramsyz dep tanylǵan. О́tinishterdiń qanaǵattandyrylmaýynyń negizgi sebepteri – kózben sholý kezinde uıymnyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasynyń bilim berý qyzmetine qoıylatyn biliktilik talaptaryna sáıkes kelmeýi, elektrondy ótinimde usynylǵan aqparattyń tolyq bolmaýy. Sonymen qatar memlekettik bajdyń durys tólenbeýi eken.
– Birinshi jartyjyldyqta lısenzııalaý máseleleri jónindegi konsýltatıvtik-keńesshi komıssııanyń úsh otyrysy ótkizilgen. 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstanda alynǵan bilim týraly qujattarǵa apostıl qoıýǵa 194 ótinish kelip tússe, onyń 139-y qanaǵattandyrylyp, 55-i qaraýsyz qaldyrylǵan. Bilim týraly 139 (72%) qujatqa apostıl qoıylsa, onyń – 36-sy joǵary bilim týraly; 18-i kásiptik-tehnıkalyq bilim týraly; 85-i jalpy orta bilim týraly. Bilim týraly qujattardyń túpnusqalary ýaqtyly usynylmaǵandyqtan, tólem kórsetilgen merzimde túspegendikten 34, sondaı-aq «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy arqyly kelip túsken memlekettik bajdyń durys engizilmeýine baılanysty 21 ótinish qaraýsyz qaldyrylǵan, – dedi departament basshysy.
Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta 80 bilim berý uıymynda, onyń ishinde 78 orta mektepte, eki mektepke deıingi mekemede memlekettik attestattaý ótkizilip, qorytyndysy boıynsha 16 orta bilim berý uıymy attestattaýdan ótti. Bul memlekettik attestattaý rásiminen ótken mektepterdiń jalpy sanynyń 20%-y ǵana. Al 64 bilim berý uıymy, ıaǵnı 80% attestattaýdan óte almaǵan. Nege deseńiz, memlekettik attestattaý kezinde birqatar kemshilik anyqtalǵan.
– Mektepke deıingi tárbıe men oqytýda oqý qyzmeti jumysy josparǵa sáıkes kelmeıdi. Zattyq keńistikti damytýshy orta qurylmaǵan. «Mektepke deıingi tárbıe jáne oqytý» mamandyǵy boıynsha pedagogterdiń úlesi tómen jáne erekshe balalarǵa arnalǵan jeke oqý jospary men baǵdarlamalar ázirlenbegen. Mektepke deıingi mekemedegi ıntegrasııalaý arqyly bilim berý salalaryna negizdelgen mektepke deıingi tárbıe men oqytýdyń mazmuny iske asyrylmaǵan. Tárbıelenýshilerdiń damýyna bastapqy monıtorıng joq. Oqý júktemesiniń eń joǵary kólemine qoıylatyn talap sáıkes kelmeıdi jáne saqtalmaıdy. Balabaqshadaǵy toptardyń jas ereksheligi men jınaqtalýy saqtalmaıdy, – dep birqatar kemshilikti atap ótti departament basshysy.
Qoryta aıtsaq, jalpy bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdaryn baǵalaýdy taldaý nátıjeleri boıynsha 344 buzýshylyq anyqtalypty. Máselen, 11 mektepte tárbıe jumysy júzege asyrylmaıdy. Atap ótsek, 4 mektepte beıindi oqytýdy iske asyrý álsiz, 9 mektepte bilim alýshylardyń erekshe bilim alý qajettilikterin eskere otyryp, oqý prosesi uıymdastyrylmaǵan, 26 mektepte kundelik.kz elektrondy jýrnal toltyrylmaǵan, 51 mektepte bilim berý qyzmetine qoıylatyn biliktilik talaptary jáne Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2015 jyldyń 17 maýsymyndaǵy №391 buıryǵymen bekitilgen olarǵa sáıkestikti rastaıtyn qujattar tizbesi buzylǵan; 8 mektepte tamaqtaný orny joq; 7 mektepte ulttyq bilim berý bazasymen naqty derekter sáıkes kelmeıdi; 28 mektepte tıisti beıinder boıynsha pedagogıkalyq bilimi bar pedagogter joq; 3 mektepte medısınalyq lısenzııa joq. Osy oraıda aıta keterligi, Altaı aýdanyna qarasty Jańa Buqtyrma kentindegi qazaq orta mektebi múldem múshkil kúıde. Bul másele «Egemen Qazaqstan» gazetinde qozǵalǵan edi. Alaıda qashan jańa mektep boı kóteretini belgisiz. Oblystyq bilim salasynda sapany qamtamasyz etý departamentiniń bastyǵy Zeınep Mahsutova da qadaǵalaýynda ustap otyrǵanyn aıtty. Sondaı-aq departament mamandary bıylǵy birinshi jartyjyldyqta nusqamalardyń oryndalýy boıynsha 19 jospardan tys tekserý júrgizip, bes bilim berý uıymynda buzýshylyqtar anyqtalǵan.
Joǵaryda atalǵan problemalardan bólek bilim alýshylardyń daıarlyq deńgeıine qoıylatyn talaptardyń da aqsap jatqany anyqtaldy. Oblystaǵy 11 mekteptiń oqýshylary memlekettik standarttyń talaptaryna sáıkes bilimderin dáleldeı almaǵan.
Bıylǵy birinshi jartyjyldyqta departamentke 103 ótinish kelip tússe, onyń 96-sy jeke tulǵalardan, jeteýi zańdy tulǵalardan túsken. Segiz ótinish boıynsha jospardan tys tekserý júrgizilip, bes laýazymdy tulǵa jáne bir zańdy tulǵa, úsh jeke tulǵa ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý nátıjesinde segiz laýazymdy tulǵaǵa 80 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde, úsh jeke tulǵaǵa 10 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde, bir zańdy tulǵaǵa 30 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salyndy.
Bilim berýdiń sapasy artpaıynsha, eldiń alǵa jyljýy neǵaıbyl. Sondyqtan balaǵa sapaly bilim, salıqaly tárbıe berilýge tıis.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
