Balany oqytý máselesi qaı qoǵamda da ózekti. Ásirese, sońǵy kezde 12 jyldyq bilim berý júıesine kóshýge qatysty standart ázirlenip, ol pedagogtardyń arasynda qyzý talqylanyp, júıege túbegeıli reforma jasalý qajettigi naqtylanǵan tusta jalpyǵa mindetti bastaýysh bilim berý standartynyń jobasy da mamandardyń nazarynan tys qalǵan joq. Atalmysh taqyryp boıynsha sońǵy bir jylda buqaralyq aqparat quraldarynda pedagogtar tarapynan jarııalanyp jatqan túrli materıaldar sonyń aıǵaǵy. Osy oraıda «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý mekemesinde uıymnyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınovanyń jýrnalıster úshin arnaıy brıfıng uıymdastyryp, jobanyń erekshelikteri týraly jan-jaqty áńgimelep berýin joba jasaýshylardyń pikiri dep túsingen jón sııaqty.
«Jahandyq ózgerister mektepterde bilim berý júıesin jetildirýdi talap etedi. Uzyn arqan, keń tusaýdyń zamany ótip ketken. Qazirgi zamanaýı adamǵa qoıylatyn basty talap – utqyrlyq. Myna jaǵdaıdyń ózi kez kelgen adamǵa oı salýy tıis. Mysaly, 2003 jyly ınternetten 3 mıllıard aqparat izdelgen bolsa, 2013 jyly bul 30 mıllıardqa jetken. Ǵylymdaǵy jańalyqtar men jańa ıdeıalardyń qarqyny adamzat dáýiriniń bes myń jyldyq izdenisimen sáıkesedi. Qyzyqty qarańyz, álemde 75 mıllıon jumyssyzdar bar deımiz, kerisinshe, bos jumys oryndary da mıllıondap sanalady. Biraq, jumyssyzdardy sol bos oryndarǵa almaıdy. О́ıtkeni, biligi, óresi jetispeıdi. Sol úshin oqytýdyń, baǵalaýdyń júıesin ózgertý kerek. Jumystan shyǵyp qalýdy tragedııaǵa aınaldyrmaıtyn jas býyn ósip-jetilýi tıis. Olar zamanǵa saı oılaı alatyn, jeke basy da, ujymmen de jumys isteı alatyn adamdar bolýy qajet», deıdi «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova. Onyń aıtýynsha, qoldanystaǵy bilim júıesiniń kemshiligi – oqýshylarǵa barlyq kezde daıyn aqparat usynylady. Ekinshiden, oqýshy muǵalimge táýeldi. Bala muǵalim men oqýlyqty oqý aqparatynyń qaınar kózi retinde qabyldaıdy. Úshinshi kemshilik – oqýdyń nátıjesin «biledi» nemese «bilmeıdi» dep baǵalaý.
Bizdiń pikirimizshe, qazirgi mektepterdiń Keńes Odaǵy kezindegi mektepterden pálendeı aıyrmashylyǵy joq. Tek keıbir pánder oqý josparynan alynyp tastalǵan. Esesine, táýelsizdik jyldary olardyń ornyn ózge pánder basty. Tıisinshe qoldanystaǵy júıeniń «mektepte neni oqý kerek» degen máseleniń kontekstinde daıyndalǵany ózinen-ózi belgili. Al jańa standart jobanyń aýyz toltyryp aıtatyn bir ereksheligi – «mektepte ne úshin oqý qajet?» degen turǵyda jasalǵany. Bul oraıda, eń birinshi kútiletin nátıje anyqtalady. Sosyn baryp oqytylýy tıis pánder tańdalady. Bir ǵana mysal aıtaıyq. Jańa joba boıynsha «О́ner» degen pán engizilip otyr. Bul ónerdiń jıyntyq túrleri qamtylǵan pán. Sýret salý nemese án aıtyp, bı bıleý, túrli dızaın jasaý qabileti bir synyptaǵy barlyq balada birdeı bolmaıtyny belgili. Sondyqtan, balalar top-topqa bólinip, árkim óziniń qabiletine saı ispen aınalysýǵa múmkindik almaq. Sondaı-aq, aqparat ǵasyrynda bastaýysh bilim berý standartynyń jobasyna AKT (aqparattyq-kommýnıkatıvtik tehnologııalar) pániniń engizilýin qoǵamdaǵy tehnologııalyq ózgeristerden balalardy da shet qaldyrmaýǵa jasalǵan bir qadam dep túsingen jón. Báribir árbir úıde ósip kele jatqan jas bala úlken adamdardyń kompıýter, planshet, telefon, t.b túrli tehnıkalyq quraldaryna óz «ústemdigin júrgizetini», tipti keı jaǵdaılarda úlken adamdar sııaqty paıdalanyp, quryǵanda oıyn oınaı alatyny jasyryn emes. Sol úshin de bastaýysh synyptarda AKT túrlerimen jalpylama tanysyp, jas erekshelikterine saı aqparattar alýǵa umtylýy bolashaq býynnyń oılaý qabiletiniń ushqyr bolýyna serpin bere me degen oıymyz bar. Bul turǵyda jobany jasaýshylar qazirgi bilim, bilik, daǵdy júıesin meńgergen «biletin adamdy» emes, belsendi, shyǵarmashylyqpen áreket etetin, ıntellektýaldy, eń bastysy, «alǵan bilimin ómirde qoldanatyn adamdy» artyǵyraq baǵalap otyrǵany baıqalady.
«Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basshysyna jýrnalıster tarapynan «qoldanystaǵy júıeni ózgertý ne úshin qajet» degen turǵyda saýal qoıyldy. Saýalǵa jaýap berý barysynda ol álemde túrli ózgerister oryn alyp jatqanyn, erteńgi kúni qandaı mamandyqtarǵa suranystyń artatynyn dáp basyp eshkim boljaı almaıtynyn, sol úshin balaǵa neǵurlym ómirden óz ornyn tabýǵa alǵyshart jasaý qajettigin sóziniń kirispesi retinde baıandap, jalpysynda joǵary bilimdi ıntegrasııalaý barysynda bilim júıesin ózgertýdiń qajettiligi óz-ózinen týyndap otyrǵanyna basa mán berdi. Onyń aıtýynsha, birinshiden, birqatar damyǵan memleketterde joǵary bilim salasy memleketke tabys ákeletin salalardyń qatarynda. Ekinshiden, elimiz Lıssabon konvensııasyna, Bolon deklarasııasyna qol qoıǵan el. Eýropalyq klassıfıkasııaǵa sáıkes, mektepti bitirgen bala 4-shi deńgeıde bolýǵa tıis. Sarapshylar bizdiń altyn uıalardan túlep ushqan túlekterdiń deńgeıin 3-shi deńgeı retinde baǵalap otyrǵan kórinedi. Bul degenińiz, eń qarapaıym tilmen aıtqanda elimizdegi mektepterdi bitirgen balalar sheteldiń joǵary oqý oryndaryna oqýǵa túse almaıdy degen sóz. Sondyqtan aldymen júıeni ózgertý, jańa standart boıynsha aǵylshyn tilin bastaýysh synyptarda oqyta bastaý – eń bir ózekti máselelerdiń qatarynda.
Jańa joba boıynsha bilimniń mazmuny ǵana ózgermeıdi. Resýrstardy, muǵalimderdi, mazmundy ózgertýdiń keshendi baǵdarlamasy daıyndalǵan. Bul turǵyda pedagog mamandardyń kásibı deńgeıin arttyrý men pedagog mamandardyń jańa býynyn daıarlaýda pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń jumystaryn jetildirý de qarastyrylǵan. Sondaı-aq, «qurmet», «yntymaqtastyq», «ashyqtyq», «qazaqstandyq patrıotızm jáne azamattyq jaýapkershilik», «ómir boıy bilim alý» syndy qundylyqtarǵa negizdelip jasalǵan jańa qujat 2015 jyldyń jańa oqý jylynan bastap respýblıka boıynsha otyz mektepte aprobasııadan ótetini de brıfıng barysynda belgili boldy. Qalaı desek te, alash balasy bilimniń jańa álippesin ashatyn kúnge birtindep jaqyndap keledi.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
«Jahandyq ózgerister mektepterde bilim berý júıesin jetildirýdi talap etedi. Uzyn arqan, keń tusaýdyń zamany ótip ketken. Qazirgi zamanaýı adamǵa qoıylatyn basty talap – utqyrlyq. Myna jaǵdaıdyń ózi kez kelgen adamǵa oı salýy tıis. Mysaly, 2003 jyly ınternetten 3 mıllıard aqparat izdelgen bolsa, 2013 jyly bul 30 mıllıardqa jetken. Ǵylymdaǵy jańalyqtar men jańa ıdeıalardyń qarqyny adamzat dáýiriniń bes myń jyldyq izdenisimen sáıkesedi. Qyzyqty qarańyz, álemde 75 mıllıon jumyssyzdar bar deımiz, kerisinshe, bos jumys oryndary da mıllıondap sanalady. Biraq, jumyssyzdardy sol bos oryndarǵa almaıdy. О́ıtkeni, biligi, óresi jetispeıdi. Sol úshin oqytýdyń, baǵalaýdyń júıesin ózgertý kerek. Jumystan shyǵyp qalýdy tragedııaǵa aınaldyrmaıtyn jas býyn ósip-jetilýi tıis. Olar zamanǵa saı oılaı alatyn, jeke basy da, ujymmen de jumys isteı alatyn adamdar bolýy qajet», deıdi «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova. Onyń aıtýynsha, qoldanystaǵy bilim júıesiniń kemshiligi – oqýshylarǵa barlyq kezde daıyn aqparat usynylady. Ekinshiden, oqýshy muǵalimge táýeldi. Bala muǵalim men oqýlyqty oqý aqparatynyń qaınar kózi retinde qabyldaıdy. Úshinshi kemshilik – oqýdyń nátıjesin «biledi» nemese «bilmeıdi» dep baǵalaý.
Bizdiń pikirimizshe, qazirgi mektepterdiń Keńes Odaǵy kezindegi mektepterden pálendeı aıyrmashylyǵy joq. Tek keıbir pánder oqý josparynan alynyp tastalǵan. Esesine, táýelsizdik jyldary olardyń ornyn ózge pánder basty. Tıisinshe qoldanystaǵy júıeniń «mektepte neni oqý kerek» degen máseleniń kontekstinde daıyndalǵany ózinen-ózi belgili. Al jańa standart jobanyń aýyz toltyryp aıtatyn bir ereksheligi – «mektepte ne úshin oqý qajet?» degen turǵyda jasalǵany. Bul oraıda, eń birinshi kútiletin nátıje anyqtalady. Sosyn baryp oqytylýy tıis pánder tańdalady. Bir ǵana mysal aıtaıyq. Jańa joba boıynsha «О́ner» degen pán engizilip otyr. Bul ónerdiń jıyntyq túrleri qamtylǵan pán. Sýret salý nemese án aıtyp, bı bıleý, túrli dızaın jasaý qabileti bir synyptaǵy barlyq balada birdeı bolmaıtyny belgili. Sondyqtan, balalar top-topqa bólinip, árkim óziniń qabiletine saı ispen aınalysýǵa múmkindik almaq. Sondaı-aq, aqparat ǵasyrynda bastaýysh bilim berý standartynyń jobasyna AKT (aqparattyq-kommýnıkatıvtik tehnologııalar) pániniń engizilýin qoǵamdaǵy tehnologııalyq ózgeristerden balalardy da shet qaldyrmaýǵa jasalǵan bir qadam dep túsingen jón. Báribir árbir úıde ósip kele jatqan jas bala úlken adamdardyń kompıýter, planshet, telefon, t.b túrli tehnıkalyq quraldaryna óz «ústemdigin júrgizetini», tipti keı jaǵdaılarda úlken adamdar sııaqty paıdalanyp, quryǵanda oıyn oınaı alatyny jasyryn emes. Sol úshin de bastaýysh synyptarda AKT túrlerimen jalpylama tanysyp, jas erekshelikterine saı aqparattar alýǵa umtylýy bolashaq býynnyń oılaý qabiletiniń ushqyr bolýyna serpin bere me degen oıymyz bar. Bul turǵyda jobany jasaýshylar qazirgi bilim, bilik, daǵdy júıesin meńgergen «biletin adamdy» emes, belsendi, shyǵarmashylyqpen áreket etetin, ıntellektýaldy, eń bastysy, «alǵan bilimin ómirde qoldanatyn adamdy» artyǵyraq baǵalap otyrǵany baıqalady.
«Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń basshysyna jýrnalıster tarapynan «qoldanystaǵy júıeni ózgertý ne úshin qajet» degen turǵyda saýal qoıyldy. Saýalǵa jaýap berý barysynda ol álemde túrli ózgerister oryn alyp jatqanyn, erteńgi kúni qandaı mamandyqtarǵa suranystyń artatynyn dáp basyp eshkim boljaı almaıtynyn, sol úshin balaǵa neǵurlym ómirden óz ornyn tabýǵa alǵyshart jasaý qajettigin sóziniń kirispesi retinde baıandap, jalpysynda joǵary bilimdi ıntegrasııalaý barysynda bilim júıesin ózgertýdiń qajettiligi óz-ózinen týyndap otyrǵanyna basa mán berdi. Onyń aıtýynsha, birinshiden, birqatar damyǵan memleketterde joǵary bilim salasy memleketke tabys ákeletin salalardyń qatarynda. Ekinshiden, elimiz Lıssabon konvensııasyna, Bolon deklarasııasyna qol qoıǵan el. Eýropalyq klassıfıkasııaǵa sáıkes, mektepti bitirgen bala 4-shi deńgeıde bolýǵa tıis. Sarapshylar bizdiń altyn uıalardan túlep ushqan túlekterdiń deńgeıin 3-shi deńgeı retinde baǵalap otyrǵan kórinedi. Bul degenińiz, eń qarapaıym tilmen aıtqanda elimizdegi mektepterdi bitirgen balalar sheteldiń joǵary oqý oryndaryna oqýǵa túse almaıdy degen sóz. Sondyqtan aldymen júıeni ózgertý, jańa standart boıynsha aǵylshyn tilin bastaýysh synyptarda oqyta bastaý – eń bir ózekti máselelerdiń qatarynda.
Jańa joba boıynsha bilimniń mazmuny ǵana ózgermeıdi. Resýrstardy, muǵalimderdi, mazmundy ózgertýdiń keshendi baǵdarlamasy daıyndalǵan. Bul turǵyda pedagog mamandardyń kásibı deńgeıin arttyrý men pedagog mamandardyń jańa býynyn daıarlaýda pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynyń jumystaryn jetildirý de qarastyrylǵan. Sondaı-aq, «qurmet», «yntymaqtastyq», «ashyqtyq», «qazaqstandyq patrıotızm jáne azamattyq jaýapkershilik», «ómir boıy bilim alý» syndy qundylyqtarǵa negizdelip jasalǵan jańa qujat 2015 jyldyń jańa oqý jylynan bastap respýblıka boıynsha otyz mektepte aprobasııadan ótetini de brıfıng barysynda belgili boldy. Qalaı desek te, alash balasy bilimniń jańa álippesin ashatyn kúnge birtindep jaqyndap keledi.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
