«Maıshelpeginen» qaǵylǵan maınerler zańdy naryqqa shyǵa bastady

300-den astam uıym bar

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń málimetinshe, osy 330 uıymnyń 111-i – júr­gizilip jatqan qyz­met barysy týraly, 172-si qyz­mettiń jańa­dan bastalýy týraly habar­laǵan. Taǵy 47 uıym sıfrly maınıng úshin qajetti ınfra­qurylym usynǵan. Bul rette mınıstrlik eldegi sıfr­ly maı­nıng salasyn retteý­ge 2020 jyly qabyldanǵan «Sıfrlyq máse­lelerdi retteý týraly» zań­nyń kóp kóme­gi tıgenin aıtady. Sol zań arqyly sıfrly maınıng zańdy kásipkerlik qyzmet re­tinde tanylyp, sıfrly aktıv jáne blokcheın túsinikteri engizildi.

Biraq maınerlerdiń elektr energııasyn aıaýsyz tutynatyny ras. Sarapshylar olarǵa bólek tarıf engizilýi kerek, qara­paıym halyq tutynatyn stavka­men aqy tólemeýge tıis dep da­byl qaqqan edi bir kezderi. Mu­ny Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta atap ótti.

«Energııa qýatynyń tap­shylyǵy týraly umytýǵa bolmaıdy. Ońtústik jáne batys aımaqtarynda elektr jeli­sin nyǵaıtý jumystary da jet­kiliksiz qarqynmen júrip jatyr. Qazir batys aımaǵyndaǵy ju­mystyń tek 10 paıyzy aıaqtalǵan. Jobany óz ýaqy­tynda júzege asyrý úshin bar­lyq qajetti sharany atqarý kerek», degen edi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.

Sóıtip, memleket maınerlerge qatań talap qoıa bastady. Sıfrlyq damý mı­nıstri Baǵdat Mýsınniń buıryǵymen bu­dan bylaı krıptovalıýtamen maınıng jasaýmen aınalysqysy keletin ne­mese maınerlerge qyzmet kórsetetin jeke kásipkerler men zańdy tulǵalar jos­parlanyp otyrǵan qyzmet týraly qada­ǵalaýshyǵa 30 kún buryn habarlaýǵa tıis. Bul rette olar óz kompanııasy­nyń derek­terin, onyń tirkeý nómiri, bank rek­vızıti, IP-mekenjaı, turǵylyqty me­ken­jaı jáne maınıng fermasy orna­las­qan jerdiń koordınatyn kórsetip, usy­nýy kerek. Sondaı-aq tirkeý kezinde maı­nıng-nysannyń energetıkalyq qajet­ti­li­gin, josparlanǵan ınvestısııasyn jáne qyz­metkerler sanyn da kórsetýge mindetti. Zań­dy maınıng ataný talaby munymen bitpeıdi.

Maınıng qurylǵysyna menshik qu­qyǵyn rastaıtyn tıisti qujattary men keden deklarasııasy bar, qurylǵyny jelige qosýdyń tehnıkalyq sıpattamasyna ıe jáne ózi Qazaqstan rezıdenti bolyp sanalatyn, toqsan saıyn tıisti esep ótkizetin kompanııaǵa ǵana otandyq krıptonaryqta oryn bar.

Saralanǵan stavka belgilendi

Keler jyldan bastap krıptovalıýta óndirisimen aınalysatyn kompanııa­lar sıfrly maınıng jasaǵany úshin tólemaqyny jańa stavkamen tóleıdi. 2022 jylǵy 11 shildede Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Salyq kodeksine sıfr­lyq maınıng úshin tólemaqy stav­ka­synyń ósýin kózdeıtin túzetýlerge qol qoıyldy (№ 135-VII QRZ). Kodekstiń jańa redak­sııasyna sáıkes, sıfrly maınıng úshin tólemaqynyń mólsheri elektr ener­gııasynyń 1 kılovatt-saǵaty qunyna baılanysty bolady. Arzan baǵada elektr energııasyn qoldanǵan kezde tólemaqynyń stavkasy joǵary, ıaǵnı 25 teńge bolady. Eger, kerisinshe, qoldanǵan elektr energııasy qymbat baǵada, ıaǵnı 24 teńgeden joǵary bolsa, tólemaqy stavkasy tómen bolady, ıaǵnı 1 tenge kóleminde.

«Odan bólek, óziniń menshigindegi elektr stansalarynda jańartylatyn elektr energııasy kózderinen óndirilgen elektr energııasyn paıdalanǵan kezde tutynylǵan elektr energııasynyń 1 kılovatt-saǵaty úshin 1 teńge stavkasy boıynsha esepteledi. Menshikti elektr energııasyn paıdalanǵan kezde 1 kılovatt-saǵaty úshin 10 teńge stavkasy boıynsha esepteledi. Elektr energııasyn tutyný kólemin esepke alýdyń baqylaý aspaptary bolmaǵan nemese olar aqaýly kúıde bolǵan kezde sıfrly maınıng maqsatynda tólemaqy tutynylǵan elektr energııasynyń 1 kılovatt-saǵaty úshin 25 teńge stavkasymen esepteledi. Tólemaqynyń ártúrli stavkasyn qol­danýdyń birneshe negizderi bir mezgilde týyndasa, tólemaqynyń eń joǵary stav­kasy qoldanylady», delingen Memle­ket­tik kirister komıtetiniń habarlamasynda.

Energetıka mınıstri Bolat Aqshola­qov­tyń aıtýynsha, 2021 jylǵa deıin elektr energııasyn ortasha tutyný kór­setkishi 2 paıyzǵa ósip, 2021 jyly 6,1 paıyzdy quraǵan.

Krıptoóndiristiń keleshegi qandaı?

Aı aralatyp BAQ-ta áldebir zańsyz maınıng fermalarynyń anyqtalǵany habarlanyp jatady. Ol endi qalypty qubylys shyǵar. Bıznestiń kez kelgen tú­rinde kóleńkeli damý prosesi qo­sam­­jarlana erip júredi. Onyń ústine maı­nıng deıtin kóshpeli kásipten á degende adaldyqtyń ıisi ańqı qoımasy taǵy belgili. Sondyqtan olardyń suryp­ta­lýy – ýaqyt enshisindegi sharýa. Tóbede aıtylǵan talaptar olardy tezge salmaı qoımas. Bizdi oılandyratyny: osy talaptar qatań qadaǵalana ma? Krıptovalıýta óndirisiniń damýy ne beredi? Dál qazirgi sáttegi maınıng óndirisindegi áleýetti Qazaqstan qanshalyqty paıdalanyp kete almaq dep bastalatyn saýaldar. Osy ta­qy­ryp tóńireginde oı tolǵaǵan Risk Takers sarapshylary shetel mysalyn alǵa tartady.

«Ulybrıtanııada krıptovalıýta men NFT tokendi sot sheshiminiń nátıjesi bo­ıynsha sıfrly aktıv retinde paıdalaný klassıfıkasııasy týraly baıandama talqylaýǵa shyǵaryldy. Qazaqstanda krıptovalıýtany sıfrly aktıv retinde paıdalanýdy kózdeıtin zań qabyldanyp ta qoıdy. Ol boıynsha krıptovalıýta – qarjy quralyna jatpaıtyn sıfrly aktıv. Krıptovalıýtany shyǵarýǵa jáne saýdalaýǵa bolmaıdy, tek oǵan ıelik etýge ruqsat bar. Biraz ýaqyt buryn bıtkoın maınıngi boıynsha Qazaqstannyń álemdik óndiriste ekinshi pozısııaǵa shyqqanyn bilemiz. Bul Qytaıdyń qatań shekteý sharalaryna tap bolǵan maınerler mıgrasııasyna baılanysty boldy. Sol kezde kópshilik buǵan oń reaksııa tanytty. Alaıda keıin bılik kóleńkeli shemamen kúresý jáne elektr energııasy tapshylyǵy problemasyn sheshý úshin maınerlermen kúresti kúsheıtti. Sóıtip, eldegi maınıng fermalarynyń sany kúrt qysqardy jáne Qazaqstan álemdegi kóshbasshylyq pozısııasynan aıyrylyp qaldy», dep jazady kanal avtorlary.

Blokcheın jáne data-ortalyq ındýs­trııasy qaýymdastyǵynyń vıse-prezı­denti Sergeı Pýtranyń aıtýynsha, jańa salyq stavkalarynyń engizilýi – zańdy maınerlerdiń tabysyn azaıtady.

«Sıfrly maınıngte ınvestısııa óte mańyzdy jáne bıznes-jospar birneshe jyl alǵa jasalady. Sıfrly maınıng boıynsha bıznestiń ózindik qunynyń 70 paıyzyn elektr energııasynyń baǵasy ıelenedi. Jańa stavkadan soń elektr energııasynyń baǵasy biraz maıner úshin 40-50 paıyzǵa ósedi. Bul óte kóp. Paıda, ıá, qalady, biraq jabdyqtyń ótelý mer­zimi aıtarlyqtaı artady. Eger bul kezeń jabdyqtyń qyzmet etý merziminen asyp ketse, bul maksımým 3-4 jyl bolsa, onda qyzmet tolyǵymen tıimsiz bolady», degen Pýtra elden maınerlerdiń jappaı qashýyna sebep bolatyn úsh faktordy ataıdy: ol – elektr energııasyn tutyný tarıfi, sıfrly maınıng úshin tólemaqy stavkasynyń ósýi jáne eldegi turaqsyz ekonomıkalyq ahýal.

Energetıkalyq sarapshy Jaqyp Haı­rýshev maınerlerge salyqtyń kóp salynýy bıýdjetti toltyrady, biraq bul jaǵ­daı olardyń elden ketýine sebep bola qoı­maıdy deıdi.

«Jańa salyq stavkasy jaǵdaıynda da zańdy maınerlerdiń tabysy kemimeıdi. Buryn 100 teńge alyp kelse, endi 80 teńge alady. «Sur» maınerlerge báribir – buǵan deıin de tólemegen, budan keıin de tólemeıdi. «Aq» maınerler elden ketedi deý – asyra silteýshilik. Olar qural-jab­dyqqa qyrýar qarjy quıǵan. Zańdy túrde jáne uzaq ýaqytqa salǵan kúrdeli ǵımarattary bar», deıdi sarapshy.