Dızel otynyna saralanǵan baǵalar belgilenbek
Qazirgi tańda elektr energııasy qýattaryn iske qosý, atom elektr stansasyn salý, dızel otyny tapshylyǵyn boldyrmaý – qoǵamda jıi talqylanatyn taqyrypqa aınaldy. Bul salalardaǵy qordalanǵan jaıttardy sheshý úshin qandaı jumystar qolǵa alynyp jatyr, áńgimemiz osy jóninde.
Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqovtyń aıtýynsha, Qazaqstan Respýblıkasyna kúnine 4,5 myńǵa jýyq júk kóligi kiredi, onyń 70%-y – sheteldik kólik. Osyndaı jaǵdaıǵa baılanysty respýblıkadaǵy janar-jaǵarmaı quıý stansalaryndaǵy tómen baǵalar ortasha aılyq tutynýdyń shamamen 120 myń tonnaǵa ósýine alyp keledi.
«Qalyptasyp otyrǵan jaǵdaıǵa oraı qazirgi ýaqytta mınıstrlik dızel otynyna saralanǵan baǵalardy kózdeıtin buıryq jobasyn ázirledi. Baǵalar rezıdenttikke, tutyný kólemine jáne kólik túrine baılanysty saralanady. Osy baǵyttaǵy jumys múddeli memlekettik organdarmen jáne taraptarmen jalǵasatyn bolady. Ekinshiden, jol bıtýmynyń tapshylyǵyn boldyrmaý tapsyryldy. Júrgizilgen jumys nátıjeleri boıynsha Reseı Federasııasynan gýdron ımportyna kvota 280-nen 430 myń tonnaǵa deıin, sondaı-aq Aqtaýdaǵy bıtým zaýytynda bıtým óndirisine ulǵaıtyldy, bul otandyq bıtým óndirýshilerge óndiristi 300 myń tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde, jyl saıynǵy jıyntyq qýat kólemi jylyna 1,2-1,3 mln tonnany quraıtyn bolady, bul jol qurylysy úshin ishki naryqtyń qajettiligin jabýǵa múmkindik beredi», dedi vedomstvo basshysy.
Mınıstrdiń aıtýynsha, tapshylyq jol-qurylys kompanııalarynyń bıtýmdy birkelki iriktemeýine baılanysty týyndaıtynyn atap ótti. Atap aıtqanda, qysqy-kóktemgi kezeńde bıtým óndirýge ótinimder is júzinde kelip túspeıdi. Osyǵan baılanysty vedomstvo Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligimen birlesip, qysqy jáne kóktemgi kezeńde bıtým satyp alý úshin biryńǵaı ónim berýshini aıqyndaý máselesin pysyqtaýda.
Suıytylǵan gaz saýdasyn qadaǵalaý múmkindigi
Memleket basshysy gaz óndirý jónindegi jańa jobalar úshin fıskaldyq preferensııalardy pysyqtaýdy tapsyrǵan edi. Energetıka mınıstri bul tapsyrmanyń oryndalý barysyn da baıandady. Búgingi tańda jer qoınaýyn paıdalanýǵa, onyń ishinde gaz jobalaryna arnalǵan Jaqsartylǵan modeldik kelisimshart tetigin engizý boıynsha zańnamalyq ózgerister toptamasy ázirlengen. Máselen, salyqtan bosatý túrinde retteýshilik jáne fıskaldyq preferensııalar kózdeledi. Sonymen qatar gaz jobalary úshin gazǵa yntalandyrý baǵasyn ázirleý boıynsha jumys júrgizilýde.
«Zańnamaǵa tıisti túzetýler osy jyldyń sońyna deıin qabyldanady. Bul sharalar shamamen 93,6 mlrd tekshe metr kóleminde gazdyń jıyntyq qory bar gaz ken oryndaryn ıgerýdi jáne 2030 jylǵa qaraı jylyna 6,7 mlrd tekshe metr kóleminde taýarlyq gazdy qosymsha óndirýdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Baǵalyq aýytqýlarǵa jol bermeı, suıytylǵan munaı gazynyń saýda-sattyǵyn iske qosý boıynsha sharalar qabyldaý tapsyryldy. Máselen, suıytylǵan munaı gazy bırjasyna kóshý 2023 jylǵy 1 qańtarǵa aýystyryldy. 2022 jylǵy 20 shildede bırjalyq saýda-sattyq kezinde baǵanyń kúrt kóterilýine jol bermeýge múmkindik beretin Bırjalyq saýdanyń úlgilik qaǵıdalaryna ózgerister engizildi. Sonymen qatar búgingi tańda suıytylǵan munaı gazyn kólikke ilespe júkqujattardy resimdeýge mindetti taýarlar tizbesine engizý, ótkizý kólemi men baǵasyn kórsete otyryp, avtogaz quıý stansasynyń fıskaldyq chekterdi shyǵarýy boıynsha talaptardy qatańdatý sekildi ózgerister pysyqtalýda», dedi vedomstvo basshysy.
Onyń aıtýynsha, beıindi memlekettik organdardyń baqylaýyndaǵy tapshy taýarlar úshin biryńǵaı taýar bırjasyn aıqyndaý máselesi de qarastyrylýda. Atalǵan sharalar ashyqtyqty qamtamasyz etýge jáne suıytylǵan gaz saýdasy kezindegi operasııalardy qadaǵalaýǵa múmkindik beredi.
Qosymsha 240 MVt elektr qýaty engizilmek
B.Aqsholaqovtyń aıtýynsha, Memleket basshysynyń elektr energııasy qýattaryn iske qosý jáne Birtutas elektr energetıkasy júıesiniń Ońtústik jáne Batys aımaqtaryndaǵy elektr jelilerin kúsheıtý jónindegi jobalardy ýaqtyly iske asyrýdy qamtamasyz etý tapsyrmasy aıasynda búgingi tańda 340 MVt elektr qýaty iske qosyldy. Jyl sońyna deıin qosymsha 240 MVt elektr qýatyn engizý josparlanýda.
«Sonymen qatar ulttyq elektr jelisin jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Onyń ishinde, Batys energııa aımaǵynyń elektr jelilerin kúsheıtý boıynsha qurylys-montajdaý jumystary bar. Jobanyń aıaqtalý merzimi – 2023 jyl. Ońtústik energııa aımaǵynyń elektr jelilerin kúsheıtý boıynsha tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme ázirlenýde. Tehnıkalyq ekonomıkalyq negizdeme ázirlengennen keıin jobany iske asyrýdyń parametrleri men merzimderi aıqyndalatyn bolady», dedi mınıstr.
Memleket basshysy qoıǵan barlyq mindet vedomstvonyń turaqty baqylaýynda jáne belgilengen merzimde iske asyrylady.
AES qurylysy boıynsha jańa málimetter
B.Aqsholaqov Qazaqstan atom elektr stansasyn salý úshin AQSh tehnologııasyn qarastyrmaıtynyn aıtty.
«AES-qa qatysty qysqasha aıta keteıin. Buǵan deıin laıyqty tehnologııa tańdaý prosesi júrip jatqanyn aıtqan edik. Ázirshe qandaı da bir tehnologııany tańdap alǵan joqpyz. О́tken jyly Túrkııa, Fransııa, Ońtústik Koreıaǵa baryp kórdik, Birikken Arab Ámirlikterine saparladyq. Josparda venger nysandary bar. Barlyq stansa ártúrli tehnologııamen salynǵan. Túrkııada reseılik «Rosatom» tehnologııasy tur», dedi mınıstr.
Onyń atap ótýinshe, atalǵan elderdegi tehnologııalardyń barlyq oń jáne teris jaqtaryn saralaý qajet.
«Birneshe nusqa bar. Ne memleket ózi salady ne bolmasa tehnologııa lısenzııalaryna salý múmkindigi beriledi. Qaýipsizdik, seısmıkalyq zertteý áli júrgizilip jatyr. Degenmen shamamen qurylys alańyn aıqyndap qoıdyq, ol – Úlken eldi mekeni. Osy ýaqytqa deıin 5 tehnologııadan turatyn qysqa tizim bolǵan. Biz AQSh tehnologııasyn qarastyrmaımyz dep sheshtik. Sebebi referenttik emes bloktan salynady», dedi B.Aqsholaqov.
Bıyl energetıka salasynda 14 joba iske asyrylady
Halyqtyń tabysyn ulǵaıtý baǵdarlamasy sheńberinde munaı-gaz-hımııa, gaz jáne energetıka salalarynda, sondaı-aq jańartylatyn energııa kózderi salasynda jobalar iske asyrylýda. 2025 jyldyń sońyna deıin shamamen 34 myń jumys ornyn qura otyryp, 73 jobany iske asyrý josparlanǵan. Osy jyly 14 joba iske asyrylyp, 9,5 myń jumys orny qurylady, onyń ishinde I jartyjyldyqta 6 myńǵa jýyq jumys orny ashyldy.
«Otyn-energetıka kesheniniń eń perspektıvaly salalarynyń biri – munaı-gaz-hımııasy. Elimizdiń batys bóliginde munaı-gaz-hımııany damytý úshin qajetti kómirsýtek shıkizatynyń ken oryndary shoǵyrlanǵan. Máselen, Atyraý oblysynda bıyl qýaty jylyna 500 myń tonna bolatyn álemdegi iri polıpropılen óndirisiniń birin iske qosý josparlanyp otyr. Osy jyldyń II jartyjyldyǵynda ónimniń birinshi partııasy alynbaq. 2024 jylǵa deıin Atyraý oblysynda Qashaǵan ken ornynan alynatyn shıkizat bazasynda qýaty 1 mlrd tekshe metr shıki gaz shyǵaratyn gaz óńdeý zaýytyn jáne Batys Qazaqstan oblysynda qýaty jylyna 130 myń tonna bolatyn metanol óndirý zaýytyn salýdy aıaqtalady. Budan basqa, qýaty jylyna 1,2 mln tonna polıetılen jáne jylyna 186 myń tonna býtadıen óndirý jobalary pysyqtaýdyń ártúrli satysynda. Osy jobalardy iske asyrý sheńberinde tartylatyn ınvestısııa somasy – shamamen 14 mlrd dollardy quraıdy jáne 2025 jylǵa deıin 14 myńnan astam jumys orny qurylady. 2022 jyldyń I jartyjyldyǵynyń qorytyndysy boıynsha munaı-gaz salasynda 3 240 jumys orny quryldy, jyl sońyna deıin qosymsha 689 jumys ornyn qurý kózdelgen», dedi mınıstr.
Gaz salasynda 10 ınvestısııalyq joba júzege asýda
Gaz salasynda gaz tasymaldaý júıesin salýǵa, jańǵyrtýǵa, jylý elektr ortalyqtary men eldi mekenderdi gazben qamtamasyz etýge, sondaı-aq taýarlyq gazdyń resýrstyq bazasyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan 10 ınvestısııalyq joba iske asyrylýda. On jobanyń ekeýin osy jyly aıaqtaý josparlanǵan, altaýy iske asyrý satysynda jáne eki joba boıynsha jumystar 2023 jyly bastalady. «Osy jobalardy iske asyrý nátıjesinde 2,6 myń jumys orny, onyń ishinde 2 447 ýaqytsha, 154 turaqty jumys orny qurylady. Bıyl I jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha 855 jumys orny quryldy, sondaı-aq jyl sońyna deıin qosymsha 1 141 jumys ornyn qurý josparlanǵan. Elektr energetıkasy salasynda 2025 jylǵa deıin 6 myń ýaqytsha jáne 698 turaqty jumys orny qurylatyn 17 ınvestısııalyq joba iske asyrylady. Búgingi tańda jumys istep turǵan jylý elektr ortalyqtaryn jańǵyrtý boıynsha 12 ınvestısııalyq kelisim iske asyrylýda, sondaı-aq Almaty qalasynyń kabeldik jelilerin qaıta jańartý jáne Batys Qazaqstan men Atyraý oblystary arasynda tranzıttiń ekinshi tizbegin salý júrgizilip jatyr. Osy jyldyń sońynda Almaty qalasyndaǵy 2-shi jylý elektr ortalyǵynda qýaty 400 MVt-qa deıingi bý-gaz qondyrǵysynyń qurylysy bastalady. Birinshi jartyjyldyqta 905 jumys orny quryldy, ekinshi jartyjyldyqta 85 jumys orny qurylmaq», dedi mınıstr.
Sonymen qatar Qyzylorda jáne Túrkistan oblystarynda bý-gaz qondyrǵysyn salýǵa arnalǵan aýksıon aıaqtalǵandyǵyn aıtty.
Jańartylatyn energııa kózderiniń 40 jobasy iske qosylady
Elimizde álemdegideı jańartylatyn energııa kózderi sektoryn damytýǵa úlken kóńil bólinýde. Soǵan sáıkes jasalǵan baǵdarlama sheńberinde energetıkalyq keshendi jańǵyrta otyryp, 2025 jylǵa deıin 3,2 myń jumys ornyn qurý jáne jańartylatyn energııa kózderi boıynsha 40 jobany iske qosý kózdelgen. Bıyl 900-den astam jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 11 jańartylatyn energııa kózi jobasy iske qosylmaq.
Mınıstrdiń aıtýynsha, búgingi tańda 5 nysan óz jumysyn bastady. Onyń ishinde 3 kún elektr stansasy jáne 330 jumys orny qurylǵan 2 jel elektr stansasy bar. Jyl sońyna deıin qosymsha 577 jumys orny ashylady.
Sondaı-aq vedomstvo basshysy iri jer qoınaýyn paıdalanýshylar júzege asyratyn jobalarǵa toqtaldy.
«Bıyl Qarashyǵanaqty keńeıtý jobasyn iske asyrý bastaldy. О́ndirý sóresin qoldaýǵa baǵyttalǵan osy joba sheńberinde 2025 jylǵa deıin shamamen 2,6 myń jumys ornyn qurý josparlanýda. Aǵymdaǵy jylǵa josparlanǵan 2 myń jumys ornynyń 1,5 myńy quryldy. Qashaǵan ken ornynda sý tazartý qondyrǵysy boıynsha joba júzege asyrylýda. Sonymen qatar Qashaǵanda óndirýdi ulǵaıtý úshin 2A fazasy men 2B fazasyn keńeıtý jobalary qarastyrylýda. Bul jobalarda 2025 jyldyń sońyna deıin shamamen 3 myń jumys orny qurylady. Sonymen qatar iri jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń (TShO, NKOK, KPO) aınalasynda túrli jabdyqtardy óndirýge jáne jetkizýge arnalǵan 18 kelisimshart jasaldy. Budan basqa, úsh kompanııa áleýmettik nysandar qurylysy aıasynda 2 myńǵa jýyq ýaqytsha, nysandar paıdalanýǵa berilgennen keıin 600-den astam turaqty jumys ornyn ashatynyn atap ótken jón. «QazMunaıGaz» kompanııasy 2024 jylǵa deıin Astrahan-Mańǵyshlaq magıstraldyq sý qubyryn rekonstrýksııalaý jáne keńeıtýdiń birinshi kezegin iske qosýdy josparlaýda, onyń sheńberinde 1 myńǵa jýyq jumys orny ashylady. 2023-2024 jyldar aralyǵynda Mańǵystaý oblysyndaǵy Toqymaq ken ornynda teńiz sýyn tushylandyrý zaýytyn salý josparlanýda, munda qurylys kezinde 242 jumys orny, sondaı-aq paıdalanýǵa berilgennen keıin 116 jumys orny ashylady», dedi mınıstr óz sózinde.
Onyń aıtýynsha, 2022-2024 jyldar kezeńinde Jańaózen qalasynda jańa gaz óńdeý zaýytyn salý kezinde 361 jumys orny qurylatyn bolady.
